euskarari ekarriak

1.445 idazle / 3.759 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1697-04-01 / 1763-11-25

Abbé Prevost

hil zen duela 257 urte

Prevost d'Exiles, Antoine François. Idazle frantsesa (Hesdin, Artois, 1697 - Courteuil, Chantillytik hurbil, 1763). Jesuita zen, baina beneditar egin zen 1721ean. 1728. urtean eman zuen argitara bere lehen eleberria, Mémories et aventures d'un homme de qualité (1728, Kalitatezko gizon baten memoriak eta abenturak). Ingalaterrara erbesteratu zen eta Histoire du chevalier Des Grieux et de Manon Lescaut (1731, Manon Lescaut eta Des Grieux jaunaren historia) obra ospetsua eman zuen han argitara. Frantziara itzuli eta Frantzia eta Ingalaterraren arteko harremanak bultzatu zituen Pour et contre egunkaria sortu zuen. 50 bat eleberri idatzi zituen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Manon Lescaut

itzul.: Anton Narbaiza

Ibaizabal, 1990

Literatura Unibertsala 2

1906-12-11 / 1989-11-25

Birago Diop

hil zen duela 31 urte

Diop, Birago. Frantsesez idatzi duen Senegalgo idazlea (Dakar, 1906). Militante afrikazalea, frantsesera bihurtu zuen bere herriko ahozko tradizioa, ipuin bilduma bikainak eskainiz (Les Contes d'Amadou Koumba, 1947; Les nouveaux contes d'Amadou Koumba, 1958; Les Contes et Lavanes, 1963). Bere poesiak Afrika berriaren sentsibilitatea islatzen du (Leurres et lueurs, 1960).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kassak

itzul.: Itxaro Borda

Maiatz-14, 1987

1925-01-14 / 1970-11-25

Yukio Mishima

hil zen duela 50 urte

Mishima, Yukio. Idazle japoniarra (Tokio, 1925 - Tokio, 1970). Eleberrigile bikaina izateaz gainera, izeneko Japoniako antzerki tradizionalaren berritzailea ere izan zen. Eleberrietan gaztaroan ezagutu zuen Japoniako gizartea islatzen du. Kontserbatzailea zen, militarismoaren aldekoa erabat. Tateno-kai (ezkutuaren elkartea) sekta sortu zuen, antzinako samuraien etikan oinarritua. Japonia betiko balioak utzi eta mendebaletik gero eta hurbilago zegoelakoan, bere burua hil zuen, hara-kiria eginda. Lan aipagarrienak: Maskara baten aitorpenak (1948), Urrezko pabiloia (1956), Oturuntzaren ondoren (1960), Arratsaldeko atoiontzia (1963) eta Emankortasunaren itsasoa (1970).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Arratsaldeko atoiontzia

itzul.: Hiromi Yoshida

Ibaizabal, 1994

Literatura Unibertsala 41

1845-11-25 / 1900-08-16

Eça de Queiros

jaio zen duela 175 urte

Eça de Queirós, Jose María. Idazle portugaldarra (Povoa de Varzim, 1845 - Paris, 1900). Zuzenbide ikasketak egin zituen Coimbran. Ondoren politikari lotu zitzaion, eta kontsul izan zen Habanan (1872), Newcastlen (1874), Bristolen (1878) eta Parisen (1888). Eça de Queirós Portugalgo eleberri modernoaren sortzailea eta lehen maisua izan zen. Haren obrek bere herriko bizitza dute aztergai, ikuspuntu errealista eta naturalista batetik: O crimen do padre Amaro (1875-1876, Amaro aitaren hilketa), O primo Basilio (1878, Basilio lehengusua) O mandarim (1880, Mandarina), A reliquia (1887, Erlikia), Os maias (1888, Maiak), O epistolario de Fradique Mendes (1891, Fradique Mendes-en gutunak) eta A ilustre casa de Ramires (1900, Ramiresen etxe ospetsua).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Mandarin zaharra

itzul.: Jesus Mari Lasa

Ibaizabal, 1992

Literatura Unibertsala 25

1562-11-25 / 1635-08-27

Lope de Vega

jaio zen duela 458 urte

Vega y Carpio, Lope de. Espainiar idazlea (Madril, 1562 - Madril, 1635). Espainiako literaturaren historiako poeta eta antzergile nagusietako bat eta emankorrena da Lope de Vega. Literaturako jenero guztiak maisutasunez landu zituen, eta Espainiako antzerkigintzaren eraberritzaile izateagatik da batez ere ezaguna. Lopek gorabehera handiko bizitza izan zuen, eta hartan hartzen dute oinarria bere lan gehienek. Etxe xume bateko semea zen. Madrilgo Jesusen Lagundiaren eskolan ikasi zuen bi urtez, eta geroago Avilako apezpikuaren zerbitzari egon zen. Dirudienez, hark Alcala de Henaresko unibertsitatera eraman zuen (1576), eta, 1580-1582 bitartean, Las Navasko markesaren zerbitzuan zegoela, Salamancako unibertsitatean ere ikasi zuen. 1583an Azore uharteetako bat hartzera zihoan espedizioan itsasoratu zen. 1588an Madrildik erbesteratu zuten maitale izandako Elena Osorio eta haren sendiari egindako irain-idazkiengatik; bere poemetako Filis da emakume hori. Orduan nobleziako emakume bat, Isabel de Urbina, bahitu zuen, eta harekin ezkondu zen 1588an. Urte horretan bertan Armada Garaitezinean itsasoratu zen Ingalaterrerantz, eta handik itzultzean Valentziara joan zen emaztearekin bizitzera. Geroago Malpicako markesaren eta Albako dukearen idazkari izan zen Toledon eta Alba Tormeskoan. 1595ean emaztea hil zen eta, ondoren, salatzaileen barkamena zuela, Madrila itzuli eta idazteari ekin zion buru-belarri. 1596an emakume batekin ezkondu gabe bizitzeagatik epaitu zuten, eta Micaela Luján-ekin hasi zen harremanetan (bere poemetako Camila Lucinda), baina Juana de Guardo-rekin ezkondu zen 1598an. Urte batzuetan Toledon izan ondoren 1610etik aurrerra Madrilen bizi izan zen. Semeetako bat eta bigarren emaztea hil zitzaizkion, erlijio krisi sakona izan zuen, eta 1614an apaiz egin zen. Handik bi urtera bere bizitzaren azken urteetan lagun izan zuen Marta de Nevaresekin hasi zen madrildarrek gaizpidetzat hartu zuten harremanetan. 1632an hil zen Marta, Loperen poemetako Amarilia. n Lope de Vegaren obra Erdi Aroko herri tradizioaren eta Aristoteleren eta Horazioren obretan oinarritzen diren Berpizkundeko teorien arteko sintesia da. Era guztietako neurriak eta jeneroak erabili zituen poesian, eta lirika herrikoiak zein landuak erakarri bazuen ere, Lope, oro har, "argitasunaren" aldeko izan zen. Batez ere antzerkiak idatzi zituen; 500 baino gehiago gorde dira, bere bizitzako azken hogeitamar urtetan idatziak gehienak, era guztietako gaiak eta argumentuak erabiltzen dituztenak: auto sacramental deritzanak (El viaje del alma, La siega...), erlijioa gaitzat duten komediak (Barlan eta Josafa...), mitologia gaitzat dutenak (Adonis eta Venus...), atzerriko historia eta historia klasikoa gaitzat dutenak (Roma abrasada, Moscoviako dukea), Espainiako kroniketan eta elezaharretan oinarritutakoak (Alkaterik hoberena, Erregea, Olmedo-ko zalduna, Peribáñez eta Ocañako gomendatorea, Fuente Ovejuna, Zalameako Alkatea), amodio eta ohiturazkoak (Ortuzainaren zakurra, Dama ergela). Komedia horien artean ezagunenak Espainiako historian oinarrituak dira; obra horietan, dramaren haria maisutasun handiz ehuntzen duela, Lopek ohorea eta zintzotasuna onesten ditu eta erregea goraipatzen du herriaren eskubideen babesle gisa, ustelkerian eta handinahikerian murgilduta dauden nobleen eta handikien aurrean. Poesian aipagarriak dira La Dragoneta (1598) eta La Gatomaquia (1634) narrazio-poema luzeak, gai mitologikoa edo epikoa darabiltenak, eta, poema laburren artean, Errimak (1602), Errima sakratuak (1614), Romancero espiritual (1619) eta Marta de Nevares hil zenean haren omenez idatzitako Amarilis (1633) egloga. Prosan idatziak dira berriz artzain-jeneroko La Arcadia (1598) eta nobela dramatiko bat, autobiografikoa, elkarrizketez osatua eta La Celestina-rekin zerikusi handia duena, La Dorotea (1632). Antzerkigintza berritu zuen Lopek, ordu artekoaren sintesia eginez eta handik aurrera nagusi izan zenaren ildoa irekiaz, Arte nuevo de hacer comedias (1609) obra teoriko-didaktikoan azaldutakoaren arabera: araudi klasikoa baztertuta, ekintza garai eta toki ezberdinetan gauzatzea; obra hiru ekitalditan banatzea eta neurri desberdinak erabiltzea; gertaera nagusiaren parean bigarren mailako beste bat sartzea eta -ez nahita nahiez, hala ere- elementu komikoak eta trajikoak batera erabiltzea; eta erlijioa, erregea eta ohorea goraipatzea.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Fuenteovejuna

itzul.: Lur erredakzioa

Lur Entziklopedia Tematikoa, 1999

Zer da au?

itzul.: Igotz

Príncipe de Viana - 120, 1976

Bihar

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1943

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Prantzisko Aita Serafindarraren eztaiak

itzul.: ?

Irugarrengo Prantzisko'tarra - 159, 1926

1880-10-12 / 1957-11-25

Peter B. Kyne

hil zen duela 63 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Garailea

Eizie, 2005

Itzultzaile aitzindariak

1952-11-25 / ...

Cherrie Moraga

jaio zen duela 68 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

La Güera

itzul.: Garazi Arrula

Elearazi, 2014

1951-11-25 / ...

Arturo Perez-Reverte

jaio zen duela 69 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Alatriste kapitaina

itzul.: Xabier Iaben

Zubia, 1998

Hitzorduak

Azaroak 26: Kafe tristearen balada Getarian.

Azaroak 26: Aldibereko Gasteizko irakurle klubean

Azaroak 27: Zerua gainbehera dator Laguardian

Azken kritikak

Kontu pribatu bat
Beppe Fenoglio

itzul.: Josu Zabaleta
Irati Majuelo

Poesia kaiera
Raymond Carver

itzul.: Harkaitz Cano
Hasier Rekondo

Poesia kaiera
Raymond Carver

itzul.: Harkaitz Cano
Javier Rojo

Kafe tristearen balada
Carson McCullers

itzul.: Asun Garikano
Aiora Sampedro

Emakumeagandik jaioak
Adrienne Rich

itzul.: Maialen Berasategi
Amaia Alvarez Uria

Txakurrari gauean gertatutako istripu bitxia
Mark Haddon

itzul.: Xabier Olarra
Arrate Beristain Uriarte

Xala
Cynthia Ozick

itzul.: Koro Navarro Etxeberria
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Bost egun, bost gau
Manuel Tiago

itzul.: Iñigo Roque Eguzkitza
Patxi Larrion

Bost egun, bost gau
Manuel Tiago

itzul.: Iñigo Roque Eguzkitza
Zihara Enbeita

Herioa Venezian
Thomas Mann

itzul.: Xabier Mendiguren
Eneko Barberena

Azken sarrerak

2020 Azaroa

Sarah Cane
Zartatua / 4.48 Psikosia

Raymond Carver
Poema antologia

May Ayim
Poema antologia

Yusef Komunyakaa
Hamabi poema

2020 Urria

Fayad Jamis
Hamar poema

Czeslaw Milosz
11 poema

Harold Pinter
Alaska moduko bat

2020 Iraila

William Carlos Williams
Indarraren erabilera

Eduardo Galeano
Ispiluak

2020 Abuztua

Charles Bukowski
Poema antologia

Shirley Jackson
Loteria

2020 Uztaila

Paco Urondo
14 poema

Lev Tolstoi
Bulkarenak

Freedom Nyamubaya
Zortzi poema

2020 Ekaina

Laetitia Colombani
Txirikorda

Richard Rive
Eserlekua

David Samoilov
Bi poema

2020 Maiatza

Moustakiren bi kantu

June Jordanen poema antologia

Forugh Farrokhzaden poemen antologia

Abu Salma
Bi poema

Mazisi Kunene
Zazpi poema

Lucian Blaga
Lucian Blaga

Sacco&Vanzetti
Bi poema eta kantu bat

Cristina Peri Rossi
Erbesteko poemak

2020 Apirila

Edwin Morgan
Hiru poema

Roberto Bolaño
Sei poema

Paul Eluarden poeman oinarritutako Guernica filma euskaraz azpititulatuta

Luis Sepulveda
Bi eleberri

Rubem Fonseca
Kobratzailea

Maria Sanchez
Landa eremuko kaiera

Liam O'Flaherty
Jende behartsua

2020 Martxoa

Vladimir Holan
Lau poema

Eduard Limonov
Bi poema

Antzerkiaren Nazioarteko eguna

Gata Cattana
Poemak

Slawomir Mrozek
Bost kontakizun

[Sarrera guztiak ikusi]