Hamsun, Knut. (Benetako izena Knut Pederson). Norvegiako eleberrigilea (Lom, Gudbrandsdal, 1859 - Nørholm, Grimstad ondoan, 1952). Haurtzaro latza izan ondoren lanbide askotan aritu zen Norvegia osoan zehar. Bi aldiz emigratu behar izan zuen Ameriketara. Kopenagen bizi zela, Sult (1890, Gosea) eleberri autobiografikoa argitaratu zuen. Norvegiako literaturan benetako iraultza ekarri zuen eleberri arrakastatsu horrek; obra horretan Hamsunek bere poetika erakutsi zuen: gizartearen deskribatze molde errealistaren gaitzespena eta arimaren bizitza, inkontzientearen, ametsaren eta misterioaren goresmena. Nietzsche, Strindberg, Byron eta Dostoievskiren eragina izan zuen, eta izadira itzultze erromantikoa eta menturazko bizitza laudatu zituen bere eleberrietan: Mysterier (1892, Misterioak), Pan (1894), Victoria (1898). 1904an Bihotz basatia izeneko poema bilduma argitaratu zuen. Nekazari zibilizazioaren suntsipenak sorturiko sentimena islatu zuen bere obra nagusian: Markens grøde (1917, Lurrak emandako uzta). Sentipen primitiboak mugitzen duen arlote librea gai hartuta trilogia bat idatzi zuen: Arloteak (1927), Augusto (1930) eta Bizitza aurrera doa (1933). Bere ideiek nazionalsozialismoa onartzera eraman zuten 1930etik aurrera eta Quisling-en gobernuaren eta Norvegian sartuak ziren alemaniarren alde egin zuen. Gerra amaiturik, traizioagatik epaitu zuten eta, haren adina zela eta, hiru urtez (1945-1948) eritegi batean sartu. Bertan eguneroko bat idatzi zuen: Belarra hazten den bideetan zehar (1949). Literaturako Nobel saria jaso zuen 1920an.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Bloch, Ernst. Alemaniar filosofoa (Ludwigshafen, 1885 - Tübingen, 1977). Gaztetandik lotu zitzaion sozialismoari, eta Thomas Münzer, iraultzako teologoa eman zuen argitara (1922). Nazismoaren aurka egoteagatik Ameriketara erbesteratu zen (1935). Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan Leipzig-eko Karl Marx unibertsitatean irakatsi zuen filosofia. 1961. urtetik aurrera Tübingen-go unibertsitatean ihardun zuen. Bertan, utopiaren funtzioari buruzko lanetan jarraitu zuen; utopia gizarteen etorkizun historikoaren ikusmolde nagusi gisa ulertzen zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Gombrowicz, Witold. Poloniako idazlea (Maloszyce, 1904 - Vence, Niza, 1969). Filosofia eta zuzenbide ikasketak egin ondoren, 1933an idazten hasi zen, eta 1937an idazle poloniar ausartenen artean jarri zen bere eleberriari esker (Ferdydurke). Bertan, Poloniako intelligentsiaren irudi barregarria agertu zuen. Lehenagotik argitaratua zuen ipuin liburu bat (Bakakaï izenez ezaguna egin zen gerora), psikologiazko kasu bereziak kontatzen zituena. Gerrak Argentinan harrapatu zuen, eta bertan bizi izan zen 1939tik 1963ra arte. Trans-Atlantyk (1953) obran argitu zuen bere jarrera politikoa, elezahar nazionaleko zenbait mito deuseztuz. Askatasuna eta erotismoa dira bere lanetako gai nagusiak: Dziennik (1953-1966, Egunkaria), sekulan egin den autoerretratu bereziena, eta Pornografia (1960). Frantzian bizi zela Kosmos eleberria argitaratu zuen (1957). Forma jakinik gabekoari buruzko lilura azaltzen du, nahiz eta bere lanari, beti, lan bukatuaren arnasa hartzen zaion.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Andersen, Hans Christian. Daniar idazlea (Odense, 1805 - Kopenhage, 1875). Zapatari baten semea, 1819an Kopenagera aldatu zen antzerkian arrakasta izateko asmoz. Proiektu horiek hutsean geratu ziren, baina babesle ahaltsuen faborea bereturik, 1828an batxiler titulua eskuratu zuen. Bidaiatzeari ekin zion, eta Alemania, Frantzia, Italia, Grezia, Turkia, Suedia, Espainia eta Britainia Handia ezagutuz. Esperientzia horiek bildu zituen zenbait bidaia liburutan (Harz-era egin bidaiaren isladak, 1875; Espainian, 1863). Antzerki-obrekin (San Nikolas dorreko amodioa, 1835) ez zuen arrakasta handirik lortu, olerkigintzan ez bezala. Garrantzi handiagokoak dira haren eleberriak: Inprobisatzailea, 1835; O.T., 1836; Biolin jolea besterik ez, 1837; Bi baronesak, 1848; Izan ala ez izan, 1857. Haren ipuinek, alabaina, ekarri zioten beste bideetatik iritsi gogo zuen ospea. n Andersenen Ipuinak. Hans Christian Andersenek 1835etik 1875era idatzitakoak. 164 ipuinok herri-kontakizunetan dute iturburua eta pertsonaiak eta gertaerak historiatik zein elezaharretatik, eguneroko bizitzatik eta are idazlearen beraren bizitzatik atereak dira. Haurrei zuzenduak izanik ere, ipuin hauen irudimen poetikoak eta anekdotaren atzean ezkutatzen den zentzu moral edo filosofikoak helduen interesa erakarri zuten. Literatura unibertsaleko obra nagusien artean kokatu ohi dira.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Shelley, Percy Bysshe. Ingeles poeta (Field Place, Sussex, 1792 - Livorno, Italia, 1822). Ingalaterrako poeta erromantiko nagusietako bat da. Familia noble batean sortu zen. Ideia berrizaleen aldeko joera erakutsi zuen gaztetatik eta, 1811n, Oxfordeko unibertsitatetik egotzi zuten The Necessity of Atheism (Ateismoaren beharra) panfletoa idazteagatik. Urte horretan bertan Harriet Westbrook-ekin ezkondu zen. Hurrengo urtean anarkismoaren aintzindarietakotzat hartu izan den William Godwin pentsalaria ezagutu zuen eta, haren ildotik, arte eta filosofia aske baten alde egin zuen aurrerantzean. 1813an bere ideologiaren berri ematen duen Queen Mab, a Philosophical Poem (Mab erregina, filosofia poema bat) idatzi zuen. 1814an emaztea utzi zuen eta, Mary Wollstonecraft-ekin (M. W. Shelley izenaz ezaguna gero), William Godwinen alabarekin batera, Suitzara joan zen. 1816an Alastor idatzia zuen, eta Byron ezagutu zuen. Handik gutxira bere buruaz beste egin zuen Harriet bere emazteak, eta ukatu egin zioten bi semeak berarekin edukitzeko eskubidea. 1816. urtearen amaieran Mary Wollstonecraftekin ezkondu zen eta sorterritik joatea erabaki zuen. 1818an Italiara joan zen bizitzera eta, 1820an, Pisan finkatu zen. Bizitzako azken urteotan idatzi zituen Shelleyk obrarik onenak: Prometeus Unbound (1819, Prometeo lokabea) eta The Cenci (1819, Cencitarrak) alegiazko trajediak, Epipsychidion (1821) poema luzea eta, urte horretan bertan, Adonais, John Keats poeta eta adiskidea hil ondoren ondu zuen eresia. Poesiari buruzko saikera bat ere idatzi zuen, garrantzi handikoa, A Defense of Poetry (Poesiaren alde). Itsas istripu batean hil zen, Livornotik gertu.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Sherko Bekas (1940-2013) Kurdistango poeta berritzaile eta garrantzitsuenetakoa izan da, belaunaldi oso bat hazi da haren poemak irakurtzen eta entzuten. Fayak Bekas poetaren semea, Hego (Irakeko) Kurdistanen 1940an jaioa, Kurdistango askapen mugimenduko kidea izan zen 1965etik, Kurdistango Ahotsa irratian lanean. Saddam Husseinek 1986an Anfal kanpaina abiatutakoan Suediara erbesteratu zen. Kurdistanera itzulirik (1992an), lehen Gobernu autonomoko kultura ministroa izan zen. Estokolmon hil zen 2013ko. Sherko Bekasen lanak arabieraz, suedieraz, danieraz, nederlanderaz, italieraz, frantsesez, alemanez eta ingelesez eman dituzte. Idazle emankorra, mila orrialde baino gehiagoko bi liburutan bildu zituzten bere poemak.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]