[Idazleari buruzko informazioa]

Roth, Philip Milton. Estatu Batuetako idazlea (Newark, New Jersey, 1933). Juduen gutxiengoaren arazoak hartu zituen abiapuntutzat lehen eleberrietan: Goodbye, Columbus (1959, Agur, Columbus), When She Was Good (1964, Ona zenean) eta Portnoy's Complaint (1969, Portnoy-ren kereila). Nixon-i gogor egin zion aurre Our gang (1971, Gure taldea) obraren bidez, eta ondoren idatzi zituen My Life as a Man (1974, Nire giza bizitza) eta The Ghost Writer (1979, Mamu idazlea) eleberriak, azken hau naziek suntsitu ezin izan zuten Ana Frank judua berpizten duena.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Lewis, Cecil Day. Ingelesez idazten zuen idazle irlandarra (Ballintogher, Irlanda, 1904 - Londres, 1972). Oxfordeko unibertsitatean ikasketak egin ondoren Cambridgeko unibertsitateko irakasle izendatu zuten. Ingalaterrako 1930 ondoko urteetako poetarik handienetakoa izan zen. Obra nagusiak: Transitional poems (1929, Transiziozko poemak), The Magnetic Mountain (1933, Mendi magnetikoa), A Hope for poetry (1934, Poesiaren etorkizuna), The Poetic Image (1947, Irudi poetikoa) eta The Buried Day (1960, Egun ehortzia) obra biografikoa. Minute for Murder (1948) eta Whisper in the Gloom (1954) polizia eleberriak eman zituen argitara Nicholas Blake ezizenaz.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Toller, Ernst. Alemaniar idazlea eta politikaria (Samotschin, Posnania, 1893 - New York, 1939). Poloniako familia judu bateko semea zen. Gaztetan gerran parte hartzeko prest agertu bazen ere, alderdi sozialistan sartu eta Espartakus Taldeko kide egin zen ondoren. Atxilotu zuten, eta kartzelan emandako bost urteetan idatzi zituen bere dramak. 1933. urtean Estatu Batuetara erbesteratu zen eta handik 6 urtera bere buruaz beste egin zuen. Obra nagusiak: Die Wandlung (1919, Metamorfosia), Masse-Mensch (1921, Masa-gizona), Die Maschinenstürmer (1922, Makina suntsitzaileak), eta Hoppla, wir leben! (1927, Gora! Bizirik gaude!). 1934. urtean Eine Jugend in Deutshland (Gazte bat Alemanian) lan autobiografikoa argitaratu zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Renard, Jules. Frantses idazlea (Châlons-sur-Mayenne, 1864 - Paris, 1910). Nevers-en eta Parisen egin zituen ikasketak; Mercure de France aldizkariaren sortzaileetariko bat izan zen 1890ean. Eleberriak eta antzerkirako obrak idatzi zituen batik bat, eta 1935. urtean argitaratu zen 1887-1910 urteetan idatzi zuen Egunkaria. Obra nagusiak: L'écornifleur (1892, Bizkarroia), Le vigneron dans sa vigne (1894, Mahats biltzailea bere mahastian), Poil de carotte (1894, Ile gorria), Histoires naturelles (1896, Historia arruntak), Bucoliques (1898, Bukolikoak), Le plaisir de rompre (1897, Apurtzearen gozamena) eta Le pain de ménage (1898, Ezkontideen ogia).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Hugo, Victor. Idazle frantsesa (Besançon, 1802 - Paris, 1885). Aita Napoleonen armadako jenerala zenez, hara-hona ibili behar izan zuen txikitan (Korsika, Calabria, Euskal Herria, Madril). Bidaiak eta Parisko egonaldiak tartekatu zituen. Erromantiko askoren antzera, Napoleonen balentrien eraginpean eman zuen heziketa aroa. Ikasketak alde batera utzirik, literatura bideari ekin zion: "Chateaubriand izan nahi dut" zioen 15 urtetan. Tolosako (Okzitania) Lore Jokoetan 1819an lorturiko arrakastak gora egin zuen bere lehen poesia liburua argitaratzearekin: Odes et Ballades (1822, Odak eta baladak). Urte berean Adèle Foucher-ekin ezkondu zen, eta ondoko urteak emankorrak gertatu zitzaizkion: Nouvelles odes (1823, Oda berriak), Ballades (1926, Baladak), Orientales (1929) poema liburuak; Han d'Islande (1823, Islandiako Han); Bug-Jargal (1826), Les derniers jours d'un condamné (1829, Kondenatu baten azken egunak) eleberriak; Cromwell (1827) lehen drama historiko erromantikoa, Marion de Lorme (1829) gobernuaren zentsurak galarazitako antzerkia. Arian-arian lehengo ideietatik urrundu eta liberalismo eta sozialismo utopikora jo zuen. Artegintzarako askatasuna aldarrikaturik, Hernani (1830) obran antzerki klasikoa alde batera utzi zuen eta, haren estreinaldi iskanbilatsuaren ondorioz, erromantikoak garaile izan ziren. Gero eta harrera hobea zuen antzerkigintza oparoaren aldia ireki zen: Le roi s'amuse (1832, Erregea jostatzen da); Lucrèce Borgia (1833); Marie Tudor (1833); Angelo (1835); Ruy Blas (1838). Garai bertsukoak dira bilduma liriko ezagunak: Les Feuilles d'automne (1831, Udazkeneko hostoak); Les Chants du crépuscule (1835, Ilunabarreko kantua); Les Voix intérieures (1837, Barne ahotsak); Les Rayons et les Ombres (1840, Errainuak eta itzalak). Halaber, Notre-Dame de Paris (1841) eleberri historikoarekin arrakasta handia izan zuen. 1843an Léopoldine alaba nagusia hil zitzaion. Urte berean, Les Burgraves drama historiak ez zuen harrera onik izan. Aldi baterako literaturatik aldendu eta politikan aritu zen. Diputatu hautatu zuten 1848an, eta ondoko urteetan demokrazia liberal eta humanistaren aldeko agertu zen. Urte haietako gertakari lazgarriek eragin handia izan zuten beragan eta, gertakari haiek kari, Louis Napoleonen estatu kolpearen kontra jarri zen ausarki; Napoléon-le-Petit (Napoleon Txikia) idatzi satirikoaren ondorioz erbestera jo behar izan zuen 1852an, lehenik Brussela, gero Jersey-ra, eta azkenik Guernesey-n hartu zuen egoitza. Inperioa erori arte (1870) ez zen Parisera itzuli. 1859tik 1883ra hats handiko obra epikoari ekin zion: La Légende des siècles (Mendeetako elezaharra). Lirikari dagokionez, ongiaren eta gaizkiaren arteko borroka islatzen duen Chansons des rues et des bois (1859-1866, Kale eta basoetako kantak) obrak gailurra jo zuen. Gizonen epopeia eleberriaren moldetan ezarri zuen: Les Misérables (1862), Les Travailleurs de la mer (186, Itsasoko langileak), Quatre-vingt-treize (1874, Laurogeita hamahiru). Diputatu hautatu zuten berriro 1871n. Komuna onartu ez bazuen ere, haren aldekoak babestu zituen zapalkuntzaren garaian, eta, ondorioz, haientzako amnistia eskatu ere bai. L'Année terrible (1872, Urte izugarria) poema liburua gertakari lazgarri haien oroigarria da. 1878tik ezindurik bizi izan zen, baina erbestean zegoela hainbeste idatzia zuen, ezen hil artean obra berriak argitaratzen jarraitu zuen. 1885ean hil zen, eta Errepublikak ohorezko hiletak eskaini zizkion. Hil ondoren, Hugoren obra anitz agertu dira, horien artean egunkariak eta oroitzapen liburuak. Hugoren obra erraldoian genero guztiak sartzen dira, hizkuntza maisuaren trebeziaz darabil, eta poesiarako etorria irudimen handiz jazten du. Erretorika konplexuaz baliatuta, Hugoren irudiek jite fantastikoa ematen diote errealitateari. Bestalde, jeinuari dagokion eginbehar moralaz sinetsirik dago, eta Ederrera zein Egiara iristeko gidaritzat hartzen du bere burua, urrikia eta onginahia erakusten du jende xumearenganako eta begirunea naturarekiko. Euskal Herrian, Pasaian bizi izan zen, eta euskaraz poliki moldatzera iritsi zen. Euskal herriaz gauza interesgarri asko kontatu zituen Pirinioak lanean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Doyle, Arthur Conan. Eskoziar eleberrigilea (Edinburgo, 1859 - Crowborugh, Sussex, 1930). Medikuntza ikasketak Edinburgon egin ondoren Afrikako gerretan eta Lehen Mundu Gerran aritu zen. Edgar Alan Poeren ondotik misteriozko eleberriaren maisua zela esan daiteke, Doyleri zor baitzaio Sherlock Holmes ikerlaria sortu izana. Obra nagusiak: A Study in scarlet (1887, Zirriborro eskarlata, Xabier Olarrak itzulia), The adventures of Sherlock Holmes (1891-1927, Sherlock Holmesen abenturak), Rodney Stone (1896), Sir Nigel (1906), The lost word (1912, Mundu galdua), The poison belt (1913, Gerriko pozoitsua), The great boer war (1900, Boerren gerra handia), History of spiritualism (1926, Espiritualismoaren historia) eta The hound of the Baskervilles (1902, Baskervilletarren zakurra).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Nerval, Gérard de. (Jaiotza izenez Gérard Labrunie). Frantses idazlea (Paris, 1808 - Paris, 1855). Poesia, hitz laua antzerkia eta itzulpenak egin zituen. 1828an Goetheren Faust itzuli zuen frantsesera, Goethek berak goraipatu eta Berliozek Damnation de Faust sortzeko erabili zuena. Alemanian bizi izan zen, hango erromantikoen eragina izan zuen eta Hoffmann-en ipuinetan oinarritutako ipuin liburu bat argitaratu zuen (1832, La Main de gloire, Aintzazko eskua). 1834an Jenny Colon antzezleaz maitemindu zen; harreman horrek eragin handia izan zuen bai bere idazlanetan, bere liburu askotan idealizatutako pertsonaia izan baitzen, bai bere bizian, areagotu egin baitzuen Nervalek errealitatea eta ametsa nahasteko zuen joera, gerora eromenera eta azkenean bere burua hiltzera eraman zuena. 1841ean eroetxe batean sartu behar izan zuen. Geroago bidaldi luze bat egin zuen Egipto, Siria eta Turkian zehar eta oroitzapen horiek eta fantasia bitxiak nahastuz Voyage en orient liburua argitaratu zuen 1851an (Bidaldia sortaldean zehar). 1849an eta 1854an eroetxean egon zen berriro eta 1855ean Parisko kale batean urkaturik aurkitu zuten. Bere bizitzako azken aldian argitaratu zizkioten liburu gehienak: Les illuminés ou les précurseurs du socialisme (1853, Argituak edo sozialismoaren aitzindariak), Les filles du feu (1854, Suaren alabak), Les Chimères (1854, Kimerak), Aurélia ou le rêve de la vie (1854, Aurelia edo bizitzaren ametsa).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]