Heine, Heinrich. Idazle alemaniarra (Düsseldorf, 1797 - Paris, 1856). Ondasunik gabeko familia batean sortu zen, eta Hanburgoko osaba bankari bati esker zuzenbide, filosofia eta literatura ikasketak egin zituen Bonngo, Göttingengo eta Berlingo unibertsitateetan. Bonnen Schlegel-ekin ikasi zuen eta Berlinen Hegelen eragina jaso zuen (1821). Göttingen-en, zuzenbidean doktoratu ondoren, Luteroren fedea hartu zuen (1825). Urte haietarako hasia zen Heine bere literatura jardueran, gerora ospetsu egingo zuten bi generotan: poesia lirikoan eta kazetaritzan. Horrenbestez, Gedichte (1821, Poemak) eta Lyrischen Intermezzo (1823, Intermezzo lirikoak) hitz neurtuzko lehen obrak eta Briefe aus Berlin (1821, Berlingo gutunak), Renaniako egunkari batean agerturiko lehen kazetari lanak argitaratuak zituen. Reisebilder (1826-1831, Bidaia irudiak) Italian eta Britainia Handian  egindako bidaien emaitza da. Bere ideia liberalak agertu zituen bi liburukitan, izpiritu satirikoarekin eta kazetari sena agerian utzita. Ideia horiek eztabaidarako bide izan ziren, eta haiek zirela-eta, zentsura jarri zioten Alemaniako egunkari zenbaitetan. Anartean, aurreko obra lirikoa bildu zuen obra bakar batean: Buch der Lieder (1827, Kantu liburua). Arrakasta handiko liburu horretan autorearen molde erromantikoak agertzen dira, baina baita sentimentalismo horrekiko irribarre ironikoa ere. Poesia herrikoiaren oihartzunak agerikoak dira olerki horietan (Lorelei ezaguna), Schumann, Schubert eta beste zenbait musikalarirengan eragina izan zutenak. Judua izateak eta Alemaniako gizarteaz egiten zuen kritika gero eta zorrotzagoak ez zioten lagundu lana aurkitzeko orduan. Horrenbestez, Parisera joan zen (1831) giro liberalago baten bila. Parisen harremanak izan zituen herrikide batzuekin (Lasalle, Wagner, Marx), baita frantses intelektual askorekin ere (Balzac, Hugo, Musset, Sand). Saint-Simonen ideiak eta Hegelen garrantzia azpimarratu zuen beste liburu batean: Geschichte der Religion und Philosophie in Deutschland (1835, Erlijioaren eta Filosofiaren historia Alemanian). Aldi berean, satira politikoa ere landu zuen bere olerkigintzan: Atta Troll (1843), Alemaniako idazle liberalen aurka; Deutschland, ein Wintermärchen (1844, Alemania, neguko ipuina) liburuan Karl Marxen eragin agerikoa agertzen da. Azken aldian lirikara itzuli zen: Romanzero (1851). Obra horretan zortzi urtez ohean eduki zuen gaitzak eragindako oinazeak deskribatu zituen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Bécquer, Gustavo Adolfo. (G. A. Claudio Domínguez Bastida) Poeta eta idazle espainiarra (Sevilla, 1836 - Madril, 1870). Umezurtz geratu zen hamar urterekin. Sevillan igaro zuen haurtzaroa eta gaztaroaren parte bat. 1854an Madrilera aldatu zen. Lehenbiziko urteetan estuasun handiak pasatu zituen Madrilen eta kazetari bezala lan egin behar izan zuen bizitzeko; El porvenir egunkarian, eta La España musical y literaria eta El correo de la moda aldizkarietan besteen artean. Hogeita bat urte zituela gaixotu egin zen, tuberkulosiak jota. Eri zegoela idatzi zuen bere aurreneko elezaharra: El caudillo de las manos rojas. 1861 eta 1865 artean idatzi zituen hain ezagunak egin diren elezahar gehienak eta baita errima batzuk ere. Hitz lauz idatzi zituen lanen artean aipagarria da Leyendas liburua, 28 kontakizun biltzen dituena. Hala ere, Bécquer-ek entzute handiagoa du olerkari gisa, hitz lauzko idazle bezala baino. Errealismoa puri-purian zegoen garaian, erromantiko beranta izan zen. Lirikotasun handikoa izaki, Bécquer hartzen da Espainiako lirika modernoaren aitzindaritzat, eta eragin sakona izan du Espainiako olerkariengan. 1871n, bera hil ondoren, lagun batzuek Rimas izeneko liburuan bildu zituzten haren olerkiak. Laurogeita lau poema labur dira denera, aldizkaritan han-hemenka argitaratuak. Bécquer-en poesia formaz laua eta apaindura handirik gabea da, baina zorroztasunez adierazten ditu bere sentimendu sakonak. 27ko belaunaldiko poetek Bécquer ezagutu eta eredutzat hartu zuten. Hala, maitasunaren trataera sotil neurtua, haren olerkien erritmoa, haien musikaltasuna eta iradokizun indarra dira A. Machadok, J. R. Jimenezek, Salinasek, Cernudak eta beste hainbatek ikusten zizkioten balioak.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Molière. (Jaiotza izenez, Jean-Baptiste Poquellin). Frantses antzerkigilea (Paris, 1622 - Paris, 1673). Familia aberats batean jaio zen. Filosofia eta zuzenbide ikasketak egiten hasi zen, baina haiek bertan behera utzi eta Béjart familiaren komikoen konpainian sartu zen. Handik gutxira konpainiaren zuzendari izan zen eta Illustre Théâtre taldea sortu zuen. 1643an, Parisen hartu zuen egoitza, baina ez zuen arrakastarik izan eta oso egoera larria bizi izan zuen. 1647an Paris utzi eta Frantzian zehar ibili zen, hamaika urtez. Ondoren arrakasta handia lortu zuen Parisen, erregearen aurrean, Les précieuses ridicules (1659) lanarekin. Hurrengo hamabost urteetan heldutasun eta maila handia iritsi zuen zuzendari, antzezle eta orobat idazle gisa. Garai horretakoak dira bere lan hoberenak: L'école des femmes (1662, Emazteen eskola), Tartuffe (1664) Panulphe ou l'Imposteur (1669), Don Juan ou le festin de pierre (1665, Don Juan edo harri oturuntza), Le misanthrope (1666), Le médecin malgré lui (1666, Gogoz kontra mediku), L'avare (1668, Zikoitza), Le bourgeois gentilhomme (1670), Les femmes savantes (1672) eta Le malade imaginaire (1673, Ustezko gaixoa). Frantziako tragedian agertzen den hizkuntzarekin kontrajarriz, Molièreren komedietan, prosan idatzitakoetan batez ere, adierazpidearen naturaltasun handia ikusten da. Italiako commedia dell'arte izenekoaren eraginez, akrobaziak eta mimikak ematen dituzten aukera guztiak erabili zituen antzerkian.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

Alegria, Ciro. Peruko idazlea (Sartimbamba, 1909 - Chaclacayo, 1967). Guraso lurjabeen etxean entzundakoek, amona mestizoaren ipuinek eta indioen borroka ezkutatuek esnatu zuten politikara. APRA alderdi iraultzaileko militantea bihurturik, formakuntza sendo bat hartu zuen ekintzetan eta kartzelaldietan. Erbesteratu zelarik idazteari eman zion eta Urrezko sugea (La Serpiente de Oro, 1935), Zakur gosetuak (Los perros hambrientos, 1938) eta Zabala eta arrotza da mundua (El mundo es ancho y ajeno, 1941) nobelekin abiatu zuen Indigenismoa esan izan zion mugimendua, bere ondotik Jose Maria Arguedasek jarraitu eta zabalduko zuena Perun bertan. Indigenismoa, alegia, folkloretik atera eta testuinguru sozial batean --terratenienteak, armada eta transnazional yankien zerbitzura dagoen gobernua-- indioa kulturaren eta transformazioaren eragile bihurtzen duen literatura.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]