Rimbaud, Arthur. Poeta frantsesa (Charleville, 1854 - Marseille, 1891). Eskolan bertan egin zituen lehen poesia lanak, V. Hugo-ren eta Parnasoko poeten eragina agertzen dutenak. La Comunne deituriko matxinadaren denboran (1871ko martxoan) Parisera joan zen. Le bateau ivre (Itsaontzi hordia) olerkia Verlaine-ri bidali eta, maisuaren eskutik, Parisko literatura giro bohemioa ezagutu zuen. Rimbaud-en arabera, sentiberatasuna zorroztea da poetaren eginbidea eta hartarako era guztietako bizikizunak erabili behar ditu, gero inolako kontrolik gabe biak adierazteko. Rimbaud-ek erakarririk, Verlaine-k emaztea eta semea abandonatu zituen eta elkarrekin bizi izan ziren biak Parisen, Belgikan eta Londresen. 1873ko uztailean, berriro Belgikan zirela, eta liskar askoren ondoren, haserrealdi batean Verlaine-k tiro egin eta Rimbaud arinki zauritu zuen. 1873an berean, Rimbaud-ek gizarte amoral berria eta poesia ez konbentzionala sortzeko ahalegin guztien porrota aitortzen zuen Une saison en enfer obran (Denboraldi bat Ifernuan). Orobat, Illuminations (Argitzapenak) prosazko poemek osaturiko obra ondu zuen (1875ean amaitua eta 1886an Verlaine-k argitaratua). Handik aurrera, literatura alde batera utzirik, Europan zehar bidaiari ibili zen, abenturazko eta miseriazko bizitza ezagutuz. 1880tik aurrera Etiopia aldean (Aden, Harar) boli eta arma merkatari gisa lan egin zuen. Belauneko tumore baten karietara, 1891ko ekainean Frantziara itzulirik, Marseilleko erietxe batean hil zen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Schiller, Friedrich von. Poeta eta dramagile alemaniarra (Marbach, 1759 - Weimar, 1805). Alemaniako idazle erromantiko nagusietako bat izan zen. Familia militar batean sortu zen, eta karrera hartara bideratu zuten arren, armak utzi eta zuzenbideko eta medikuntzako ikasketak egin zituen literaturan hasi aurretik. Jean-Jacques Rousseau-ren jarraitzaile sutsua izan zen gaztetan, idazle klasikoak irakurri zituen (Homero, Virgilio, Shakespeare...), eta harreman estuak izan zituen Sturm und Drang taldeko poetekin. 1781-1787 bitartean lau drama idatzi zituen, gizarteko gehiegikeriak salatzen zituztenak: Die Räuber (1781, Gaizkileak) eta Die Verschwörung des Fiesko zu Genua (1783, Fiesco, edo genoarren konspirazioa) tiraniaren aurka; Kabale und Liebe (1784, Intriga eta amodioa), gizarteko desberdintasunen aurka, eta Don Carlos (1787), kontzientzia mailako zapalketaren aurka. Wurtenberg-eko dukearen mehatxuen ondorioz Stuttgart-eko hirira jo behar izan zuen, eta 1789an Jena-ko unibertsitateko historia irakasle hasi zen. Historia, filosofia eta estetika landu zituen hurrengo urteetan: Geschichte des Dreissigjährigen Krieges (1791-1793, Hogeita Hamar Urteko Gerraren historia), über die tragische Kunst (1792, Arte trajikoari buruz), Briefe über die ästhetische Erziehung des Menschen (1793-1795, Gutunak gizakiaren estetika heziketari buruz). Garai hartan Goethe-rekin harremanetan jarri zen; harekiko gutunetan, politika bideak alde batera utzi eta norberak edertasunaren eta, aurreramenduaren bidean, ongiaren aldera duen isuria landu beharra dagoela argudiatzen zuen. Goethe-ren eraginez, poesia molde klasizistetara jo zuen ondoren, eta lan bikainak idatzi zituen: balada bilduma (1797) eta Das Lied von der Glocke (1800, Ezkilaren kantua). 1794tik aurrera dramak idatzi zituen berriro, eduki moral handikoak: Wallenstein trilogia (1794-1799), Maria Stuart (1800), Die Jungfrau von Orleans (1801, Orleans-eko neskatxa), Die Braut von Messina (1803, Messina-ren andregaia) eta Wilhelm Tell (1804). Hogei antzerki lan utzi zituen bukatu gabe.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Goldsmith, Oliver. Idazle ingelesa (Pallas, Longford, Irlanda, 1728 - Londres, 1774). Lan eginez ordaindu zituen ikasketak Dublinen. Edinburgon medikuntza ikasketak egin zituen, ondoren Frantzia, Suitza eta Italia oinez egin zituen, eta bidaia haren berri eman zuen The Traveller (1764, Bidaiaria) liburuan. Bere garaiko ideiak eta ohiturak kritikatu zituen berak sortu zuen The Bee egunkarian (1759), eta bertan argitaratu zituen bere poemarik onenak ere. The Vicar of Wakefield (1766, Wakefieldgo bikarioa) eleberriak egin zuen ezagun. The Good-Natured Man (1768, Gizon zintzoa) antzerkian bere garaiko sentiberatasuna kritikatzen du. The Deserted Village (1770) poeman nekazaritza hartu zuen gaitzat. English History (1771) historia liburua ere idatzi zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

Padraig Mac Piarais (Dublin, 1879/11/10 – 1916/05/03). Hamasei urte zituela ekin zion irlandera sakontzeari, eta bost urte geroago Gaelikoaren Ligan sartu zen, Argitasunezko Ezpata aldizkariaren ardura hartuz. Pedagogoa eta hezitzailea bokazioz, eskola libre bat zabaldu zuen metodo aurrerakoien bitartez irlandartasuna hedatzeko. Helburu honek ezinbestez eraman zuen politikara, eta Lehen Mundu Gerra abagune ezin hobea iruditu zitzaion Irlandaren askatasuna lortzeko. Matxinada antolatzen hasi zen, eta azken bururaino izan zen kontsekuentea bere asmoarekin, 1916ko maiatzaren 3an ingeles okupatzaileek fusilatu zuten arte. Esan ohi da iragarpen politiko bakarra asmatu zuela: «Gu guztiok, matxinatuok, suntsitutakoan, irain eta desteina egingo digu herriak... Urte batzuk beharko dira guk egindakoak zentzu bat hartzeko». Padraig Mac Piarais 1916ko Matxinadaren burua, bihotza eta irudi publikoa izan zen. Mito fundatzailea bihurturik, bere bizitza-heriotza stimulus historiko bat izan zen nazio zapalduen bizkundean, eta ez eremu zeltiarrean bakarrik. Gaelikoz idatzi zuen bere obra literario guztia, poemak zein ipuinak.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]