Espriu, Salvador. Kataluniako poeta, kontalari eta dramagilea (Santa Coloma de Farnes, 1913 - Bartzelona, 1985). Espriuk El doctor Rip (1931) eta Laia (1932) eleberriekin eman zion hasiera bere lanari. Ondoren eleberri laburrak (Miratge a Citerea, 1935; Letizia, 1937) eta ipuinak (Aspectes, 1934; Ariadna al laberint grotesc, 1935) argitaratu zituen. Pixkanaka mundu autonomo bat sortu zuen, Kataluniako itsasertzeko herri asmatu batean (Sinera, Arenys herria alderantziz idatzita). Poesian azaldu zuen batez ere mundu hori: Les cançons d´Ariadna (1949), Cementiri de Sinera (1946), Les hores, Mrs. Death (1952), La pell de brau (1960). Geroko olerkietan (Llibre de Sinera, 1963; Setmana Santa, 1971) kultura erreferentzia berriak erabiltzen ditu, sinbolismoan oinarrituta. Antzerkigintzari dagokionez, berriz, aipagarri dira Primera història d´Ester (1948), Antígona (1955) eta Ronda de mort a Sinera (1966) obrak. Gerra ondoko Kataluniako idazle nagusietakoa da Espriu. Kultura zabala zuen, antzinakoa eta modernoa, eta bere obrak humanismo sakona ematen du aditzera. Espriuren obran heriotza eta gizonaren patua dira gai nagusiak; beti ere Kataluniako hizkuntzaren, kulturaren eta norabide historikoaren erreferentzia egiten dioten diskurtsua azaltzen du. Idazkera aberatsa eta trinkoa du, lirismoz eta ironiaz betea, sarritan mito klasikoen berregituratzean oinarritua.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Zweig, Stefan. Austriako idazlea (Viena, 1881 - Petropolis, Rio de Janeiro, 1942). Industriagizon baten semea zen, eta goren mailako heziketa izan zuen. Literaturan itzultzaile gisa hasi zen, Baudelaire eta Verhaeren obrak itzuliz. Lehen Mundu Gerran jarrera bakezalea izan zuen. 1918az geroztik Salzburgon bizi izan zen. Nazismoa indartzen ari zela-eta, Londresera jo zuen, eta handik Rio de Janeirora. Han, inauteri garaian, bere buruaz beste egin zuen, bigarren emaztearekin batera. Zweigen olerkiek Rilkeren, Verhaerenen eta Hofmannsthalen eragina dute. Nolanahi ere, Zweigen obra garrantzitsuenak prosaz idatziak dira. Kontakizun laburrak eta eleberriak, eta biografiak eta historia lanak idatzi zituen. Kontakizunetan, eta batez ere pertsonaien psikologia taxutzerakoan, aise antzematen zaio Freuden eragina. Zweigenak dira: Erstes Erlebnis (1911, Nerabezaroa), Amok (1922), Schacknovelle (1941, Xake nobela), kontakizun laburren bildumak, Drei Meister: Balzac, Dickens, Dostoievski (1920, Hiru maisu); Der Kampf mit dem Dämon: Hölderlin, Kleist, Nietzsche (1925, Deabruaren kontrako gudua), saiakera bildumak. Hil eta gero haren oroitzapen liburua argitaratu zen, Die Welt von Gestern (1943, Atzoko mundua) izenburupean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Machado y Ruiz, Antonio. Espainiar olerkaria, Manuel Machadoren anaia (Sevilla, 1875 - Colliure, 1939). Familia liberal batean sortu zen, eta Madrilgo «Institución Libre de Enseñanza» erakundean egin zituen ikasketak. Parisen ere bizi izan zen, eta 1907tik aurrera frantseseko irakasle izan zen Soriako Lizeoan. Bere garaikideen modernismoa alde batera utzi, eta «betiereko poesia» deitzen zuena, analisiaz baino intuizioaz osatuagoa, hartu zuen jomugatzat. Gaztelako bizimoduak eta emazte gaztearen galerak eragin handia izan zuten haren poesian. Hiru aldi bereiz daiteke haren poesian: lehena, Soledades (1902, Bakardadeak), Soledades, galerías y otros poemas (1907) Verlaineren eta Ruben Darioren eraginpean idatzi zituen lanek osatua; bigarrena, Campos de Castilla (1912) idatzi zuen garaia, barne begirada soila utzi eta Gaztelako ikuspegia poesian islatu nahi izan zuena; hirugarrena, Nuevas canciones (1924, Kantu berriak) eta Cancionero apócrifo (1924tik aurrera), bizitzaren eta izatearen gaia eta olerkariaren bakardadea azaltzen dituena. Bere anaia Manuelekin zenbait antzerki obra idatzi zituen La Lola se va a los puertos (1929), La prima Fernanda (1931), beste lan batzuen artean. Errepublikazale sutsua baitzen, Espainiako gerra galduta ikusi zuenean (1939) Frantziara aldegin zuen erbesteraturik, eta Colliuren hil zen, iparraldeko Katalunian, urte hartan berean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Renard, Jules. Frantses idazlea (Châlons-sur-Mayenne, 1864 - Paris, 1910). Nevers-en eta Parisen egin zituen ikasketak; Mercure de France aldizkariaren sortzaileetariko bat izan zen 1890ean. Eleberriak eta antzerkirako obrak idatzi zituen batik bat, eta 1935. urtean argitaratu zen 1887-1910 urteetan idatzi zuen Egunkaria. Obra nagusiak: L'écornifleur (1892, Bizkarroia), Le vigneron dans sa vigne (1894, Mahats biltzailea bere mahastian), Poil de carotte (1894, Ile gorria), Histoires naturelles (1896, Historia arruntak), Bucoliques (1898, Bukolikoak), Le plaisir de rompre (1897, Apurtzearen gozamena) eta Le pain de ménage (1898, Ezkontideen ogia).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Schopenhauer, Arthur. Alemaniar filosofoa (Danzig, 1788 - Frankfurt, 1860). Filosofiako ikasketak egin zituen Göttingen-en eta Berlinen. 1814-1818. urteen bitartean Weimar-en bizi izan zen eta Goethe ezagutu zuen han. 1819an, bere obra nagusia argitaratu zuen: Die Welt als Wille und Vorstellung (Mundua borondate eta irudikapen gisa). Platonek, Kantek eta budismoak eragin handia izan zuten berarengan. Schopenhauer-ek itzal handia izan du XX. mende hasierako Europako pentsamenduan. Obra nagusiak: Die Welt als Wille und Vorstellung (1918, Mundua borondate eta irudikapen gisa), Über den Willen in der Natur (1836, Naturaren hautamenaz), Die Beiden Grundprobleme der Ethik (1841, Etikaren funtsezko bi arazoak), Parerga und Paralipomena (1851, Parerga eta Paralipomena) eta Aphorismen zur Lebenswisheit (Aforismoak bizitzaren jakinduriari buruz). n Schopenhauer-en filosofia. Schopenhauer-entzat mundua irudikapen hutsa da, sentipenek egituratzen dutena; ez du bereizketarik egiten gertakariaren eta horren itxuraren artean, biak uztartzen baititu. Mundu honetako formak, munduko gauzakiei itxura ematen dietenak, espazioa, denbora eta kausalitatea dira, eta giza sentipenek antolatu eta egituratzen dituzte horiek. Hala ere, une jakin batzuetan gizonak mundua ez du atzematen gertaera edo fenomeno huts gisa, zerbait sakonago den eta beragandik hurbilago dagoen zerbait bezala baizik: horri ni-a deitzen zaio. Ni-a, alde batetik, gorputz gisa hauteman daiteke, baina denboraz eta espazioaz haraindi dagoen zerbait ere bada, eta askea da gainera: horri borondatea deitzen zaio. Gizona bere izateari lotzen zaio lehenik eta behin, eta izate hori bizitzeko borondatea da funtsean. Mundu honetako gauza bakoitzak izateko borondatea du eta hala agertzen da kanpora, bai mundu bizigabean, bai bizian eta baita kontzientziaren esparruan ere. Errealitatea, bada, borondatea da funtsean. Baina nola nahi izateak etsipena dakarren, nahia bete ezin denean, borondatea atsekabe etengabea da. Plazerra, beraz, atsekabe horren etenaldia da eta iragankorra da guztiz; bizitza bera, funtsean, atsekabea eta oinazea da. Horrela bada, Schopenhauer ezkor eta etsikorra da. Bizitzeko borondatea, beti ere asegabea baita, atsekabea da eta, beraz, mundua bera eta gizonaren bizitza ere hala dira. n Schopenhauer-en etika. Schopenhauer-en etika ideia hartan oinarritzen da; hala, sentimendu morala errukia da, beste gizonen atsekabea arintzea. Hori da, hain zuzen, jakintzaren, artearen eta, batez ere, musikaren helburu behinena; baina sendabide iragankorrak dira guztiak. Salbabide bakarra bizitzeko borondatea gainditzea da; borondatea itzaltzen bada, nirvanan sartzen da, eta ezerezean murgiltze hori da onik handiena, salbabide egiazkoa eta nahi asegabeak ematen duen atsekabearen eta oinazearen sendabide bakarra. Horrez gainera, Schopenhauer-en etika determinista zen; hau da, berarentzat gizona berez da ona edo gaiztoa sortzen denetik hil arte. Sokratek ez bezala, Schopenhauer-ek uste zuen bertutea ezin zela irakatsi, gizona on edo gaizto jaio eta aldaezina denez.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]