Sartre, Jean-Paul. Idazle eta filosofo frantsesa (Paris, 1905 - Paris, 1980). 1924-1928 urte bitartean Parisko École Normalen, Sobonnen eta geroago Alemanian egin zituen ikasketak, eta Le Havre, Berlin eta Parisen irakasle izan zen. Alemanian Husserl eta Heidegger ezagutu zituen, haren pentsakeran eragin handia izan zutenak; Husserlen fenomenologia eta Heideggerren existentzialismoa Frantzian zabaldu eta haietan oinarriturik existentzialismoaren ikuspegi berri bat eman zuen Sartrek, errealismo naturalista eta mekanizista, eta idealismoa kritikatzen dituena. 1940-1941ean alemaniarren preso egon zen eta askatasuna lortu ondoren erresistentziarako lanean aritu zen gerrak iraun zuen bitartean. 1945ean irakaskuntza lanak utzi, Merlau-Ponty filosofoarekin batera Les Temps Modernes aldizkaria sortu eta filosofia, literatura eta politikan murgildu zen bete-betean. Bere idazlanak gizakiaren askatasunari buruzko hausnarketa dira: mundua higuingarria da eta zentzugabea da bizitzea bera ere; baina ifernu horrek badu irteera bat, gizakiaren askatasun bidea, hain zuzen. Ildo horretatik, politikari dagokionez Sartrek beti izan zuen komunismoarekin lotura eta marxismoan oinarritu zen; marxismoa jakituria gorentzat eta existentzialismoa haren barneko ideologia gisa hartzen zuen; existentzialismoak marxismoari egiten dion ekarpen nagusia gizonaren izatea bera azpimarratzea zela zioen. Dena dela alderdikeriak eta alderdien diziplina gogorra baztertzen zituen eta unean uneko gertakarien aurrean bere iritziak eman zituen, sarritan komunismoaren dotrina ofizialaren kontra; hala, 1953an, Indotxinaren kontrako gerraren aurka eta 1957an, sobietarrek Budapest hartu zutenean haien kontra agertu zen; eta 1961ean «121 lagunen manifestua» izenpetu zuen, Algeriako gerran zeuden frantsesen matxinatzeko eskubidearen alde. 1966an, Russel epai mahaiaren (epai mahai iraultzailea, Estatu Batuek Vietnamgo gerran izan zuen jokabidea epaitzeko antolatua) sorrera bultzatu zuen; handik bi urtera, 1968ko maiatzean, legebiltzarretik kanpora zeuden talde gazteen alde agertu zen. 1970ean, Burgosko epaiketa antolatu zelarik, frankismoaren kontra eta Euskal Herriaren burujabetasunaren alde idatzi zuen. Literaturako Nobel saria eman zioten 1964an, baina uko egin zion. Idazlanak. Lan asko idatzi zuen, eta genero ugari landu zuen. Sartrerenak dira besteak beste: L'imagination (1936), L'Âtre et le néant (1943), Critique de la raison dialectique (1960), Situations (1974-1976, 10 liburukitan), filosofiazko saiakerak; La nausée (1938), Le mur (1939), Les chemins de la liberté saila (1945), eleberriak edo ipuin bildumak; Les mouches (1943), Huis clos (1945), La p... respectueuse (1946), Morts sans sépulture (1946), Les mains sales (1948); Nekrassov (1956), dramak; Baudelaire (1947), Qu'est-ce que la littérature (1947), Saint-Genet (1952), L´idiot de la famille: Gustave Flaubert (1971), literaturazko saiakerak; Les mots (1964), autobiografia.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Sagan, Françoise. Idazle eta zinegile frantsesa (1935-2004). Bere lehen eleberriak, Bonjour, tristesse (1954, Tristezia, zer berri), ospe handia eman zion: gazteen mundua eta sentipenak ditu gaitzat, eta gaztarotik heldutasunerako igarotze mingarria agertzen du orobat hurrengo obrak, Un certain sourire (1956, Halako irribarrea). Hurrengo obrak helduagoak dira: Dans un mois, dans un an (1957, Hilabete barru, urtebete barru), Aimez-vous Brahms? (1959, Atsegin zaizu Brahms?). Antzerkirako obra ugari idatzi zituen, bestalde: Les Violons parfois (1961, Biolinak zenbaitetan), Le cheval évanoui (1966, Zaldi unatua), Un piano dans l'herbe (1970, Pianoa belardian), Il fait beau jour et nuit (1978), L'Excès contraire (1987). Eleberrien artean aipagarri dira La chamade (1965, Kapitulazioa), Des bleus à l'âme (1972), Le lit défait (1977, Ohe desegina), Les faux-fuyants (1991, Aitzakiak), Un chagrin de passage (1993), Le Miroir égaré (1996).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Machado de Assis, Joaquim Maria. Idazle brasildarra (Rio de Janeiro, 1839 - Rio de Janeiro, 1908). Lehenik antzerki lanak idatzi zituen, geroago olerkia landu zuen gehienbat, eta azkenik eleberriek eman zioten ospea. Brasilgo literaturaren maisu nagusitzat hartu izan da. Crisalidas poema bildumarekin (1864, Beldarrak) lortu zuen ospea. Memórias póstumas de Bráz Cubas eleberriarekin (1881, Blas Cubas-en hil ondoko oroitzapenak) bere garaiko literaturaren konbentzioak hautsi zituen. Kritikari askoren iritzian, eleberri horretan du iturburua Hego Ameriketako literaturaren errealismo fantastiko izeneko joerak. Geroztik beste bi eleberri handi idatzi zituen: Quincas Borba (1891) eta Dom Casmurro (1900), bere obra nagusitzat hartzen dena. Kontakizun laburrak, Esaú e Jacó (1904) eta Memorial de Aires (1908); eta ipuinak ere idatzi zituen. Contos fluminenses (1872, Rio de Janeiroko ipuinak), Histórias da meia-note (1873, Gauerdiko ipuinak), Papéis avulsos (1882, Paper hautatuak), Histórias sém data (1884, Datarik gabeko kontakizunak), Várias histórias (1896) eta Páginas recolhidas (1899). Brasilgo Hizkuntz Akademiaren lehenengo lehendakaria izan zen (1986).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Machiavelli, Niccolo. Politikari, historialari eta idazle italiarra (Florentzia, 1469 - Florentzia, 1527). Historiarako eta politikarako trebetasuna erakutsi zuen gaztetatik. 1499an sartu zen politika alorrean, Florentziako Bigarren Kantzileritzako idazkari izendatu zutenean. Diplomaziaren barruan egin zituen lan ugarien ondorioz bere garaiko printzeen eta jaunen bizimodua eta politika aztertzeko aukera izan zuen. Machiavellik bere ideia asko eta asko ia egunero Errepublikaren aurrean aurkezten zituen txostenetan azaldu zituen lehendabizi. Gorabehera handiak izan zituen Machiavellik bere bizitzan: Errepublika garaietan goraipatua izan zen, eta Medicitarrenetan, berriz, beheratua. 1513an, Boscolitarren matxinadan parte hartu bide zuelako salaturik, espetxeratua eta gero aske utzia izan zen. Landa etxe batera erretiratu zen, eta han historiaren legeei buruzko ikerketetan murgildurik historiaz idazten bizi izan zen. Florentziara itzulirik, hiriaren historia bat idazteko agindua eman zioten. 1525ean, Karlos V.aren kontra, herrialdearen babesaz arduratuko zen gudarostea osatzen ahalegindu zen. Bere obra nagusia Il Principe (1513) izan zen. Liburu horretan azaltzen duen teoriaren arabera, teoria etiko guztien gainetik egon behar du Estatuaren teoriak, eta hartara behar dira makurtu interes eta eskubide pribatuak oro. Horrez gainera, azpimarragarriak ditu: Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio (1513-19), Dell'arte della guerra (1516-20) eta Istorie fiorentine (1521-25). Literaturan egin zuen lanik aipagarriena La Mandragola (1520) da, italieraz idatzi den lehen komedia handitzat hartua; orobat, aipagarri dira Belfagor arcidiavolo (1549), Clizia (1525) eta Lettere familiari.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]