Ungaretti, Giuseppe. Poeta italiarra (Alexandria, Egipto, 1888 - Milan, 1970). Ikasketak Frantzian egin zituen, eta literaturako irakasle izan zen Brasilgo Sao Paulo unibertsitatean (1937). Popolo d´Italia eta Gazzetta del popolo egunkarietan idatzi zuen. Frantziako dekadentismoaren eragina (Rimbaud, Mallarmé, Valéry, eta abar) nabari da bere obretan, eta haren ondorioz Italian sortu zen hermetismoaren aintzindaria izan zen. Obra nagusiak: Il porto sepolto (1916, Lurperatutako portua), Allegria (1931, Poza, Gil Berak 1992an euskaratua), Sentimento del tempo (1933, Denboraren sentimentua), Il dolore (1947, Oinazea), La terra promessa (1950, Agindutako lurra), Un grido e paesaggi (1952, Oihu bat eta ikuspegi batzuk). Saiakera bilduma bat: Il deserto e dopo (Basamortua eta gero) egin zuen, halaber. Shakespeare, Luis de Góngora, Stéphane Mallarmé eta William Blake-ren obra batzuk italierara itzuli zituen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Aub, Max. Idazle espainiarraa (Paris, 1903 - Mexiko, 1972). Aita alemana eta ama frantsesaren semea, 1914ean finkatu zen Espainian. Lehen lanetan nabaria da surrealismoaren eta dadaismoaren eragina, hala kontakizunetan (Geografía, 1929; Fábula verde, 1933) nola antzerkian (Narciso, 1928; Teatro incompleto, 1931). Espainiako gerra bukatutakoan Frantziara ihes egin zuen; handik Algeriara eraman zuten 1942an eta urte berean Mexikon finkatu zen. Erbesteko denbora emankorragoa izan zen, eta garai horretakoa da idazlearen lan garrantzitsuena: El laberinto mágico saila,1936ko gerrari eta ondoko erbesteari buruz egin den lanik aberatsena. Sail hau sei eleberrik osatzen dute: Campo cerrado (1943), Campo de sangre (1945), Campo abierto (1951), Campo francés (1958), Campo del Moro (1964) eta Campo de los almendros (1968). Beste eleberri batzuk: Las buenas intenciones (1954); Jusep Torres Campalans (1958), abangoardiako margolari baten biografia gisa aurkeztua, irudiak barne; La calle de Valverde (1961), 1920ko Madrili buruzkoa. Antzerkia:: San Juan (1943), Morir por cerrar los ojos (1944), Deseada (1953), No (1952).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Hardy, Thomas. Idazle britainiarra (Upper Bockhampton, Dorsetshire, 1840 - Max Gate, Dorchester, 1928). Lur jabe txikiz osaturiko familia batean jaio zen. Arkitektura ikasi ondoren, literaturari lotu zitzaion; eleberria, poesia eta antzerkia landu zituen. 1872an argitaratu zuen bere lehen lan aipagarria, Under the Greenwood tree (Baso berdearen azpian). 1873an, A pair of blue eyes (Begi urdin parea) bigarren eleberria agertu zen, Emma Laviniak, hurrengo urtean berekin ezkonduko zen emakumeak inspiratua. Ondoko eleberriek ospe handia eman zioten literaturazaleen artean. Hona haietariko ezagunenak: Far from the Madding Crowd (1874, Jendetza zoroagandik urrun); Return of the Native (1878, Sorterrirako itzulera); The Mayor of Casterbridge (1886, Casterbridgeko alkatea); The Woodlanders (1887, Basoko biztanleak); Tess of the D'Ubervilles (1891); Jude the Obscure (1895, Judas Iluna). Obra horietan ikuspegiak eta nekazari lanak eta ohiturak jasotzeko trebetasunaz gainera, pertsonaien psikologia barneratzeko dohain handiak erakutsi zituen Hardyk. Mundu zaharraren eta berriaren arteko gatazka erakusten du, Wessex izeneko alegiazko lurralde mitikoa delarik jokalekua. Halabeharrak kupidagabe astindu ohi ditu Hardyren pertsonaiak, eta haren aurka ezin dute deus egin. Umoreak pesimismo hori jabaldu egiten du kontakizun liburuetan: Wessexeko ipuinak (1888), A group of noble dames (1891, Dama nobleen taldea) Life's little ironies (1894). Azkeneko urteetan, Hardyk prosari utzi eta hitz neurtuz idazteari ekin zion. Ihardun horri dagozkio besteak beste: Poems of the Past and Present (1901, Iraganeko eta egungo poemak); The Dynasts, Napoleonen gerrak gai duen poema dramatiko luzea (1904-1908); Time's Laughing-Stock (1909, Denboraren jostailuak); Satires of Circunstance (1914).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Sadeko markesa. (Donatien Alphonse François de Sade). Idazle frantsesa (Paris, 1740 - Charenton, 1814). Sexu perbertsio bati, sadismoari, izena eman zion. Bizitzako 30 urte eman zituen kartzelan eta, erromantizismoaren garaian gaizkiaren iruditzat hartua izan ondoren, XX. mendean baizik ez da benetan ezaguna gertatu. Condé printzearekin gorteko familia noblean sortu zen. Zazpi Urteko Gerran zaldun ofiziala izan ondoren, kapitain graduarekin utzi zuen Armada. 1763an Renée-Pélagie de Montreuil-ekin ezkondu zen; urte hartan kartzelaratu zuten lehen aldiz, erregearen aginduz, eta 1768an berriro inmoralitatez salaturik. 1772an Marseillen prostituta batzuk pozoitzea leporatu zioten, eta hiltzera kondenatu, baina Sardiniara ihes egin zuen. La Coste-ko bere gaztelura itzuli zen ezkutupean, baina limurtu zituen auzoko neska-mutilen gurasoek salaturik, berriro Italia aldera ihes egin behar izan zuen. 1776an Frantzian berriro, eskandalu hurrenkera etengabeen ondorioz 1777an atxilotu zuten Parisen, eta Vincennes-ko espetxean sartu. 1790 arte presondegian egon zen, La Bastille-n azken garaian. Kartzelaldi hartan eleberriak eta antzerki obrak idazteari ekin zion espetxeko asperdura gainditzearren: Dialogue entre un prêtre et un moribond (1782); Les 120 Jounées de Sodome (1785); Les infortunes de la vertu (1787). Iraultzaren ondorioz 1790ean askatu zuten eta Iraultzarako lan egin zuen zenbait kargutan, erietxeen erreforman parte hartuz eta idazki aberkoiak eginez. Izuaren garaian, alabaina, moderatu zelako salatu zuten, eta 1794an gilotinatik doi-doi libratu zen. Ondoko urteetakoak dira: La philosophie dans le boudoir (1795) eta La Nouvelle Justine (1797). Napoleonen agintepean berriz atxilotu zuten, eta 1803an erotzat harturik Charenton-eko eroetxean sartu zuten; hil arte egon zen han. Sadek obra zabala utzi zuen, parte bat Kontsulatuko eta Inperioko poliziak eta familiartekoek desegin zutena: idazki politikoak, antzerki obrak, eleberriak. Bere obretan, etengabeko transgresioa dela bide, benetako pentsamendu filosofikoa eta are metafisikoa azaltzen du. Saderen ustean esperientzia ezagutzaren oinarria da eta, gainera, sentipena zenbat eta bortitzagoa izan are gardenagoa da ateratzen den ezagutza. Oinazea denez sentipen biziena, esperientzia modu hori bultzatzen du sadismoak, bost zentzumenek jasoko dituzten sentipen horiek berretu behar baitira. Hortik dator Sadeko Markesaren idazkietan aurkitzen den sexu gehiegikerien deskripzioaren xehetasuna. Materialista eta ateoa zen, eta Izadiak gizakiak lurrean jarri baditu, ahalik eta atsegin gehien hartzeko jarri dituela aldarrikatu zuen, hura lortzearren biktimak sortzen eta krimenak obratzen badira ere.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]