Mallarmé, Stéphanne. Poeta frantsesa (Paris, 1842 - Valvins, 1898). Mallarméren bizitzak ez du gorabehera handirik: probintzietako bizitza beti-berdina eta funtzionario lanpostu apala. Ingalaterran egonaldi bat egin zuen ingelesa ikasteko eta, Frantziara itzuli zenean, ingelesa irakasten aritu zen lizeoetan, harik eta 1871n Parisen finkatu zen arte. Baudelairek eta Poek eragin handia izan zuten Mallarmérengan. 1864 inguruan hasi zuen Hérodiade poema dramatikoa; han, Baudelairek ez bezala, sentipenetan ez baino adimenean bilatu zuen mundu ideala. 1967an Igitur, ou la folie d'Elbehnon obra hasi zuen (1925ean argitaratua). Eragin handia izan zuen bere garaiko idazleen artean. 1876an L'après-midi d'un faune argitaratu zuen. Olerki horretan, ametsen mundua eta absolutua irudikatzeko bidea da sinboloa. Errealitatea baino areago bada Mallarmérentzat hutsune bat, gauza guztien esentzia biltzen duena, eta olerkariaren betebeharra da errealitateak ezkutatzen dituen esentzia horiek agerian jartzea; horretarako hizkuntza trinko esanguratsua erabili beharra zegoen, eta hori izan zen haren ardura nagusia. 1897an, Un coup de dés jamais n'abolira le hasard izeneko poema argitaratu zuen, sintaxi eta idazkera arrunta alde batera uzten dituena. Handik urtebetera hil zen. Mallarmék eragin handia izan du XX. mendeko poesiagintzan.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Mao Zedong. Txinako politikaria eta idazlea (Shao Sahn, Hunan, 1893 - Pekin, 1976). Nekazari baten semea zen, Sun Yatsen-en jarraitzaile izan zen gaztetan. Txinako Alderdi Komunista sortzen parte hartu zuen (1921), eta alderdi horretako idazkari izan zen Hunanen. Hunanen bertan nekazarien lehen matxinadak antolatu zituen. 1931n Hunan eta Kianshi kontrolatzen zituen, eta bertan nekazaritzako erreforma egin eta Txinako Errepublika Sobietarra eratu zuen. Handik urte gutxira, martxa luzea izenekoa antolatu zuen, 100.000 gizonez osatua, eta 1935ean Txinako komunismoaren aginpidera heldu zen. Nazionalisten kontrako gerra zibilean (1945-49) garaile atera ondoren, Herriaren Errepublika aldarrikatu zuen. Gobernuko (1949) eta Errepublikako (1954) lehendakari izan zen, eta garai hartan Txinan izan ziren aldakuntzen bultzatzaile nagusia. Hala eta guztiz ere, ekonomia arazoek eta Sobiet Batasunarekin izandako tirabirek kargua galtzeko arriskuan jarri zuten. 1960 ondoko urteetan, Lin Piao defentsa ministroaren laguntzarekin, kultura iraultzaren eragile izan zen. Iraultza haren helburua alderdi komunistaren barruko burokrazia deuseztatzea eta erabateko aginpidea lortzea zen. 1972an, Richard Nixonek, Estatu Batuetako lehendakariak, egindako bisitaldiaren ondoren, aldaketa handiak hasi ziren Txinan, atzerriko herrialdeekin zituzten harremanen alorrean, batez ere. Liburu gorria-n daude bildurik Maoren aipamen eta teoriak.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Pavese, Cesare. Idazle italiarra (San Stefano Belbo, Piamonte, 1908 - Turin, 1950). Itzulpengintzan egin zen, batez ere, ezagun. Estatu Batuetako (Melville, Faulkner, Steinbeck) eta Ingalaterrako (Dickens, De Foe) idazleen obrak italierara itzuli zituen. Turingo argitaletxe ospetsu bateko zuzendari izan zen 1936 ezkeroztik. 1930. urtean poesia lantzen hasi zen, eta 1936an Laborare stanca (Lanak nekatzen du), lehen poema bilduma argitaratu zuen. Handik aurrera kontakizuna eta eleberria landu zituen: Paesi tuoi (1941, Zure herria), La spiaggia (1942, Hondartza), Il carcere (Kartzela, 1938an idatzia eta 1949an argitaratua): faxismoaren ondorioz erbestean eman zuen denborako gorabeherak islatzen ditu azken obra horretan. La bella estate (Uda ederra) eleberria idatzi zuen 1939an, baina handik hamar urtetara argitaratu zen Tra donne sole (Emakumeak bakarrik) eta Il diavolo sulle colline (Deabrua muinoetan) obrekin batera. La luna e i falo (Ilargia eta suak) obra argitaratu zuen, orobat, 1949an. Verrà la morte e avrà i tuoi occhi (Heriotza etorriko da eta zure begiak izango ditu) izan zen Paveseren azken poema bilduma, hil ondoren argitaratu zena (1951). Kontakizunez gainera, beste lan batzuk idatzi zituen, bere garaiko idazleen arazoak eta, bereziki, bakardadea gaitzat harturik: Feria d´agosto (1946, Abuztuko feria), Dialoghi con Leucò (1947, Leucorekin elkarrizketak) eta bere egunkaria, Il mestiere di vivere (Bizitzeko lanbidea) . Bere buruaz beste egin zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Tolstoi, Lev. Errusiako eleberrigilea, dramagilea eta pentsalaria (Iasnaïa Poliana, 1828 - Astapovo, 1910). Errusiako antzinako nobleziaren familia batean sortu zen. Haurra zela umezurtz geraturik, izebak arduratu ziren haren eta lau anaien heziketaz; egiteko hartan atzerriko maisuak esku hartu zuten. Kazango unibertsitatean ikasten hasi zen 1844an, baina diplomarik lortu gabe ikasketak bertan behera utzirik, Iasnaïa Polianako etxaldera itzuli zen. 1851n, bere bizitzari zentzua eman nahirik, hiru urtez aritu zen Kaukasoko gerran. Lehen idazkiekin arrakasta handia lortu zuen: Detstvo (1852, Haurtzaroa); Otrochestvo (1854, Nerabe aroa); Junost (1857, Gaztaroa) narrazio autobiografikoak; Sebastopolkiie rasskazi (1855-1856, Sebastopoleko kontakizunak) gerraren inguruko narrazioen bilduma. 1856an armada utzi zuen eta bi urtez Europan ibili zen (Frantzia, Suitza, Italia, Alemania); bidaia horietan jende asko ezagutu zuen (P. J. Prudhon, A. Herzen, Ch. Dickens). Europako burgesiaren materialismoa eta egoismoa salatu zituen Ljucern (1857-1858, Luzerna) idazki autobiografikoan. 1860. urtean bere etxaldera biltzea erabaki ondoren eta nekazarien egoeraz kezkaturik, jopuen seme-alaben heziketaz arduraturik eskola bat eta aldizkari pedagokiko bat sortu zituen (1862). Gaztetan irakurriak zituen J. J. Rousseau-ren idazkien eraginpean, zibilizazio usteletik urrun naturarekin bat egiten duen bizitza kantatzeari ekin zion 1863an argitaratu zuen kontakizun bilduman: Kazaki (Kosakoak). 1862an Sofia Andreievna Bers-ekin ezkondu zen; harekin hamahiru seme-alaba izan zituen; haietarik bost oso gazterik hil ziren. Zazpi urteko lanaren ondoren (1863-1869) Napoleonen aurkako gerren garaian (1805, 1815) girotutako Voina i mir (Gerra eta bakea) eleberria idatzi zuen. Mendebaleko nobelaren historian gailenetarikoa den honetan frantses inbasioa jasan zuten pertsona askoren bizipenak eta analisi psikologiko xeheak bildu zituen gizarte egoerari buruzko oharpenekin batera. Gero, 1873tik 1877ra Anna Karenina idatzi zuen, autorearen bigarren obra nagusia. Eleberri konplexua da: kontatzen den adulterioa, ezinbestean, tragediaz amaitzen da gizartearen hipokresia morala dela eta. Bi eleberriok mundu osoan ezagutarazi zuten Tolstoi. Anna Karenina idazterakoan Ispoved (1882, Aitorpena) obran azalduriko krisi espiritual sakona bizi izan zuen. Ateismoa utzi eta sinesmenera bihurtu zen halako kristautasun ebanjeliko berezia bere eginik, halako moldez non gobernu edo eliza antolatu ororen agintea eta jabetza pribatua ukatzen zituen. Ebanjelioa izadiaz gaindiko elementuez gabetzen zuen, elkarrenganako maitasuna eta bortxarik ez erabiltzea aldarrikatzeaz batera. 1901ean Errusiako Eliza Ortodoxoak eskumikatu egin zuen. Bere ideiak azaltzearren saiakerak --V chom moia vera? (1884, Zein da nire sinestea?); Chto takoie istusstvo (1898, Zer da artea?)-- eta obra dramatikoak --Vlast tmi (1898, Ilunpeen indarra); Plodi prosveshchenia (1889, Heziketaren fruituak)-- idazteari ekin zion. Nolanahi ere, autorearen jeinua eleberri laburren sailean nabarmendu zen gehienbat: Smert Ivana Ilicha (1886, Ivan Ilitxen heriotza); Kreitserova sonata (1889, Kreutzer Sonata); Joziiain i rabotnik (1895, Nagusi eta morroi). 1899an hirugarren eleberri luzea argitaratu zuen, Voskreseniie (Berpiztea); hartan noble baten eta prostituta baten arteko harremanak kontatzen ditu. Hondar urteetan, halaber, kontakizun nabarmenak egin zituen, hala nola Otets Sergiy (1890-1898, Aita Sergio) edo Hadzhi-Murat (1896-1904). Urte horietan munduko alde guztietatik zetorren jendea Iasnaia Poliana-ra, idazlearen nortasunak eta ideiek erakarrita. Nekazari lanetan ari ohi zen eta, bere printzipioei leial eusteko, argitaratutako obrengatik ez zuen etekin ekonomikorik nahi. Emazteak ez zituen ez senarraren ideiak ez eta dizipuluak onartzen eta bien arteko gatazkak etengabeak ziren. Bizitzaren azkeneko hamar urteetan Tolstoiren ospea handia zen Errusian eta mundu osoan. Egoera horri ihes egin nahirik, 82 urteko zela, 1910eko urriaren 28an etxetik alde egin zuen eta hamar egun geroago Astapovoko geltokian hil zen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]