euskarari ekarriak

1.638 idazle / 4.157 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1777-10-18 / 1811-11-21

Heinrich von Kleist

hil zen duela 215 urte

Kleist, Heinrich von. Alemaniar olerkari eta antzerkigilea (Frankfurt an der Oder, 1777 - Wannsee, 1811). Militar ikasketak egin zituen, eta matematikakoak. Baina Kant-en idazkiak irakurririk, ezagutzaren ahalmenean fede guztia galdu zuen, eta emozioa hartu zuen bizitzaren oinarrizko baliotzat. Suitzara joan, eta Die Familie Schroffenstein (1803) tragedia idatzi zuen; errukirik batere gabe agertzen ditu bertan egoera patologikoak. Robert Guiskard obran Sofokleren tragedia eta Shakespeareren drama bateratu nahi izan zituen, baina eskuizkribua erre zuen; gero zati bat berriro idatzi zuen. Beste lau antzerki lan idatzi zituen: Penthesilia (1808), Kätchen von Heilbronn (1810), Hermanns Schlacht (1808, Hermann-en gudua) eta Prinz Friedrich von Homburg (1810). Lan hauek ez zuten arrakastarik izan bere garaian; gaur egun ordea, Homburg-eko Federiko printzea munduko antzerki lanik onenen artean jartzen da. Zortzi kontakizun labur ere argitaratu zituen, Erzählungen-en bilduak (1810-1811). Aipamen berezia merezi dute horien artean Michael Kohlhaas, Das Erdbeben in Chili (Txileko lurrikara) eta Die Markise von O... (O-ko markesa) nobela laburrek. Beste lanetan (egunkariak) oso arrakasta gutxi izan zuen eta bere garaikideen aldetik, Goetheren aldetik batez ere, ez zuen onespen askorik izan. Gaisorik zegoen emakume batek, Henriette Vogelek, hil zezan erregutu zion; Kleistek emakumea hil eta bere buruaz beste egin zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Michael Kohlhaas

itzul.: Xabier Mendiguren

Ibaizabal, 1993

Literatura Unibertsala 36

1902-11-21 / 1991-07-24

Isaac Bashevis Singer

jaio zen duela 124 urte

Singer, Isaac Bashevis. Estatu Batuetako idazlea, poloniar jatorrikoa (Radzymin, Vartsovia ondoan, 1904 - Surfside, Florida, 1991). Rabi leinukoa zen; haurtzaroa Vartsovian eman zuen eta bertako rabi eskolan ikasi zuen. 1935ean Estatu Batuetara joan zen eta kazetari gisa lan egin zuen New Yorkeko prentsa juduan. Eleberriak lehenbizi yiddish hizkuntzaz idatzi zituen eta gero ingelesera bihurtu ziren, egilearen laguntzarekin. Vartsovian gaztetan bizi izandako giroa, judu auzo pobreena, eta New Yorken emigranteek aurkitu zituzten arazoak dira Singerren eleberrietako eta ipuinetako gaiak. Bere idazkietan judaismoaren balio tradizionalekiko etena agertzen da, ohiko literatura moldeetatik at dagoen estilo guztiz berezian adierazia. Hauek dira Singerren eleberrietako batzuk: Satan Goray-n (1950), Moskat familia (1950), Esklaboa (1960), Lublin-eko magoa (1960), Shosha (1978). Zenbait kritikoren arabera, ipuin liburuetan gailen azaltzen da autorearen idazkera: Gimpel leloa (1957), Merkatu kaleko Spinoza (1961), Kafkaren lagun bat (1970), Lumazko koroa bat (1973). Orobat, haurrentzako ipuin liburuen eta oroitzapen liburu baten egilea da. 1978an Literaturako Nobel saria irabazi zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Zortzi kontakizun

itzul.: Koro Navarro

Elkar-Alberdania, 2002

Literatura Unibertsala 102

Giltza

itzul.: Juan Mari Mendizabal

Ipuin gogoangarriak, 1997

Erein

1694-11-21 / 1778-05-30

Francois-Marie Arouet Voltaire

jaio zen duela 332 urte

Voltaire, François Marie Arouet. Idazle frantsesa (Paris, 1694 - Paris, 1778). Erdi mailako burges familia batean sortu zen. Lege ikasketak egiten hasi zen aitaren aginduz, baina alde batera utzi zituen idazteari ekiteko, eta bere burua giro libertinoetan ezagutarazi zuen. 1717an La Bastilleko kartzelan sartu zuten Orlèans-ko Felipe erregeordea eta haren gobernua bertsotan laidoztatzeagatik. 11 hilabeteko kartzelaldi hartan La Henriade poema epikoa idatzi zuen, eta Voltaire izena erabiltzen hasi zen. 1718an, kartzelatik atera berritan, Edipo antzezarazi zuen, bere tragedia sail luzean lehena, eta arrakasta handia lortu zuen. 1720an inoiz alboratuko ez zituen negozioak egiten hasi zen (inbertsioak, espekulazioak, maileguak, etab.), eta modu horretara bizitzan zehar dirutza handia bildu zuen. 1926an familia nobleko gizaseme batekin izandako liskarraren ondorioz berriro La Bastillera eraman zuten eta handik Ingalaterrara joateko utzi zuten irteten. Ingalaterran eman zituen hiru urteetan idazle eta filosofoak ezagutu zituen (Pope, Swift, Gay, Locke) eta erregimen liberalarekiko miresmena sortu zitzaion. Frantziara itzultzeko baimena lorturik, genero desberdineko obrak argitaratu zituen: Shakespeare-ren eragina zuten zenbait antzerki --Brutus (1730), Zaïre (1731)--, "konkisten eromena" kritikatzen zuen Histoire de Charles XII (1731), kristautasunaren dogmen kritika (Epître a Uranie, (1733), etab. Frantziako erakundeen eta ohituren satira batek, Gutun filosofikoak (1734) sortu zuen eskandaluagatik, Madame de Châtelet bere amorantearen Lorraineko gazteluan babesa hartu behar izan zuen; han igarotako urteetan (1734-1749) tragedia berri asko idatzi zituen Zesarren heriotza (1735), Mahomet (1741), Mérope (1743), bai eta bestelako obrak: Discours sur l'homme poema (1738) edo zuzengabekeria salatzen duen Zadig ipuina (1747). Prusiako Federiko II.ak deiturik, Postdam-era joan zen 1750ean eta han Le Siècle de Louis XIV (1752) obra historikoa eta Micromégas ipuin filosofikoa idatzi zituen. 1753an Frantziara itzuli zen, eta La Pucelle (1755, Neskatxa) Joana Arc-ekoaren gaia umorez lantzen zuen poemak katolikoen haserrea piztu zuen. Ferney-n igaro zituen Voltairek azken urte emankorrak: Candide (1759), Leibniz-en optimismoaren aurkako ipuina; Traité sur la tolérance (1763), arrazoiaren goraipamena; Dictionnarire philosophique (1764), gizartearen, literaturaren eta erlijioaren kritika; Jeannot et Colin (1764), L'Ingénu (1767) ipuin filosofikoak, etab. Laurogeita lau urte zituela hil zen. Voltairek literatura genero asko landu zuen, guztietan bizienak ipuinak; haietan, ironiaz eta umorez, garaiko injustiziak salatzen zituen, fanatismoaren eta intolerantziaren aurka.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Tolerantziari buruzko tratatua

itzul.: Irati Bereau Baleztena

EHU, 2010

Limes 14

Irakurzaletasunaren arrisku izugarriaz

itzul.: Andres Urrutia

Idatz & Mintz-30, 2000

Gutun Filosofikoak

itzul.: Jon Sudupe

Klasikoak, 1995

Pentsamenduaren Klasikoak

Horra eta zaldia

itzul.: Igos Xan

Maiatz-8, 1985

Kandido

itzul.: Ibon Sarasola

Lur, 1972

1928-04-23 / 1999-11-21

Dionisio Aymara

hil zen duela 27 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Izen bako soņua

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1984

Iņoren aurpegia

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1981

1952-11-21 / 2015-01-23

Pedro Lemebel

jaio zen duela 74 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Manifestua (Nire berezitasunetik mintzo naiz)

itzul.: Iņigo Satrustegi Andres

armiarma.eus, 2025

New Yorkeko kronikak (Stonewall taberna)

itzul.: Danele Sarriugarte

Elearazi, 2014

1947-11-21 / ...

Suzanne Collins

jaio zen duela 79 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Eskinoso isekaria

itzul.: Koro Navarro

Alberdania-Erein, 2011

Batera

Dena sutan

itzul.: Koro Navarro

Alberdania-Erein, 2010

Batera Saila

Gose jokoak

itzul.: Koro Navarro

Alberdania, 2009

Narrazioa

Hitzorduak

Azken kritikak

Nola esaten zaio agur ama bati
Uxue Razkin

itzul.: Irati Jimenez
Peru Iparragirre

Mari-alderrai
Colette

itzul.: Pedro Diez de Ulzurrun
Aritz Galarraga

Zazpigarren gizona
John Berger / Jean Mohr

itzul.: I?igo Roque Eguzkitza
Peru Iparragirre

Ehulearen hilobia
Seumas O'Kelly

itzul.: Unai Elorriaga
Nagore Fernandez

Termita
Garazi Albizua

itzul.: Bego Montorio
Maialen Sobrino Lopez

Ehulearen hilobia
Seumas O'Kelly

itzul.: Unai Elorriaga
Ibon Ega?a

Emakume oinutsa
Scholastique Mukasonga

itzul.: Miren Agur Meabe
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Odisea
Homero

itzul.: Matias Mugika
Aritz Galarraga

Barazkijalea
Han Kang

itzul.: Gema Lopez Las Heras
Jon Martin-Etxebeste

Zure bazterrekoak
Cesare Pavese

itzul.: Jon Alonso
Asier Urkiza

Azken sarrerak

2026 Azaroa

Kamala Das
Poesia kaiera

Jorge Luis Borges
Poema antologia

2026 Urria

Tomas Meabe
Alegiak

Anne Carson
Poemak

Mongo Beti
Negrotasunaren hiztegia

Flaubert / Stevenson
Eleberriak atalka

2026 Iraila

Joaquim Machado de Assis
Brasilgo narratiba

Alejandra Pizarnik
Poemak euskaraz

Manuel Curros Enriquez
Jostirudi Jainkotarra

Claude McKay
Lau poema

Geo Bogza
Bederatzi poema

Alexandre Kuxner
Bi poema

Agostinho Neto
Agostinho Netoren poemak

Stephane Mallarme
Mallarme euskaraz

2026 Abuztua

Marina Tsvetaieva
Ahots etsia

Rene Depestre
Depestrek 100 urte

Andrei Platonov
Eguzkia sartalderantz

Luzearen idazle lanak

Guillaume Apollinaire
Poemak

Tchicaya U'Tamsi
Bi poema

Federico Garcia Lorca
Poeta isilarazia

Czeslaw Milosz
Milosz euskaraz

Mazisi Kunene
Ahotsaren indarra

May Ayim
Poesia kaiera

Maria Aur?lia Capmany
Gutun lotsagabea

Ernst Jandl
Poesia

2026 Uztaila

Nathalie Handal
Nathalie Handalen ahotsa

Mikhail Lermontov
Lermontov euskaraz

Henri Calet
Danbor hotsik gabeko abertzaletasuna


Monique Wittigen pentsamendua

June Jordan
Poesia kaiera

Jan Neruda
Idazlanak

Bingen Ametzagaren poesia

2026 Ekaina

Ellen Kuzwayo
Soweton kondatuak

Berlin Alexanderplatz

Ingeborg Bachmann
Mendeurrena

Jose Rizal
Nire azken adioa

John Cheever
Igerilaria

Carson McCullers
Zortzi poema

Allen Ginsberg idazlearen jaiotzaren mendeurrenean Harkaitz Canok euskarari ekarritako Ulua

2026 Maiatza

Roque Dalton
Poemak

2026 Apirila

Maria Reimondezen Basatiak

Robert Desnos
Antologia

Maria Fernanda Ampuero
Enkantea

Samuel Beckett
Beckett euskaraz

Evelyn Waugh
Dickens atsegin zuen gizona

Gassan Kanafani
Gizonak eguzkitan

Laura Casielles
16 poema

2026 Martxoa

Antzerkiaren nazioarteko eguna

Elizabeth Bishopen ahotsa

Juan Gelmanen poema antologia

Miquel Marti i Pol
Poemak euskaraz

Cesar Vallejo
Poemak

Antonio Lobo Antunes
Gauzen ordena naturala

Boris Vian
Aldarri antimilitarista

Mikhail Bulgakov
Liburu bi

Anna Akhmatova
Poesia

Izet Sarajlic
Sarajevoko setiokoak

[Sarrera guztiak ikusi]