Borges, Jorge Luis. Argentinar idazlea (Buenos Aires, 1899 - Geneba, 1986). Ikasketak Argentinan, Ingalaterran eta Suitzan egin zituen. 1921ean, Argentinara itzulirik, beste zenbait lagunekin Proa aldizkari ultraista sortu zuen. Ingeles literaturako irakaslea Buenos Airesko unibertsitatean eta Liburutegi Nazionalaren zuzendaria izan zen (1945). Bere lehen idazkiak aldizkarietan azaldu ziren: Prismas, Nosotros, Martín Fierro. 1923an sorterriari kantatu zion lehen poema bilduman: Fervor de Buenos Aires. Saiakera lanak Borgesen agnostizismo eta humanismo eszeptikoaren adierazpide dira: Inquisiciones (1925), Tamaño de mi esperanza (1926), Discusión (1932), Historia de la eternidad (1936), Otras inquisiciones (1952), etab. Borges mundu osoan ezaguterazi duten kontakizun liburuetan ametsa eta errealitatea, iragana eta oraina nahasten dira; leku urrun eta zehazgabean kokatzen dira gertakizunak: Historia universal de la infamia (1935), Laberinto (1941), Ficciones (1944), El Aleph (1949), El hacedor (1960). Beste idazle batzuekin batera, halaber, zenbait obra burutu ditu: Antología de la literatura fantástica (1941), Silvina Ocampo eta Adolfo Bioy Casaresekin batera; Cuentos breves y extraordinarios (1956) eta Nuevos cuentos de Bustos Domecq (1977) A. Bioyrekin, etab. Polizia kontakizuna bizitzaren zentzu ezkutuaren bilaketa bihurtu du: El informe de Brodie (1970); Seis problemas para don Isidro Parodi, A. Bioyrekin elkarlanean. n Intelektual kosmopolita, bere estilo original sotilak, eta erabiltzen dituen gaiek bere garaiko Argentinako idazleengandik bereizten dute. Borgesen idazkera guztiz pertsonala da, berezia, inongo eta inolako estetika edo ideologiaren mende kokatzen ez dena. Bestalde, barrokoaren oparotasuna eta isekarako joera biltzen dituen hizkuntza baten asmatzailea da.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Quasimodo, Salvatore. Italiar olerkaria eta itzultzailea (Modica, Sizilia, 1901 - Napoli, 1968). Eskola hermetikoaren maisuetako bat eta XX. mendean Italian izan den olerkari handienetakoa da. Bere lanetan tristura eta ezkortasuna adierazten ditu. Olerkiak idazteaz gainera latinez eta grekeraz idatzitako olerki asko itzuli zituen. Beste sari batzuen artean Literaturako Nobel saria lortu zuen (1959). Lan aipagarriak: Acque e terre (1930), Oboe sommerso (1932), Erato e Apollion (1936), Poesie (1938), Ed è subito sera (1942), Giorno dopo giorno (1947), La vita non è sogno (1949), Il falso e il vero verde (1953), La terra impareggiabile (1958), Dare e avere (1966), Lirici greci (1940).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Chesterton, Gilbert Keith. Poeta, saio egile, kritiko eta eleberrigile ingelesa (Londres, 1874 - Beaconsfield, 1936). Arte eta literatura kritiko gisa nabarmendu zen gaztaroan. 1900. urtean bi poema liburu eman zuen argitara. Lau urte geroago bere lehen eleberria plazaratu zuen: The Napoleon of Notting Hill (Notting Hill-eko Napoleon, 1904,). Ondoren bi kritika liburu idatzi zuen, Dickens (1906) eta G. B. Shaw (1909). 1922. urtean katoliko egin zen. Obra nagusiak: Orthodoxy, (Ortodoxia, 1908, bere bilakera espiritualaren historia), What's wrong with the word (Nondik heldu munduari, 1910, bere filosofia sozialari buruzko saiakera), The father Brown stories (Aita Brownen istorioak, 1911) The ballad of the White Horse (Zaldi Zuriaren balada, 1911, poesi liburua), The ball and the cross (Esfera eta gurutzea, 1910, fantasiazko eleberria), Man alive (Bizirik iraun zuena, 1912, fantasiazko eleberria), The Club of Queer Trades (1905, Misteriozko ofizioen Kluba, bertako kontakizun labur bat, Hiltzaile moderatua Hirune Uriak eta Josu Zabaletak itzulia) Heretics (Heretikoak, 1905, erlijio eztabaida aztergai dituen saiakera), A short history of England (Ingalaterrako historia laburra, 1917) eta The everlasting man (Betiereko gizona, 1925, erlijio obra). 1936. urtean autobiografia bat argitaratu zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Char, René. Frantses poeta (L'Isle-sur-Sorgue, 1907 - Paris, 1988). Surrealista izan zen hasieran (Ralentir Travaux, Lanak moteldu 1930, André Breton eta Paul Eluard-ekin batera); 1934. urtean eman zuen bere lanen lehen bilduma, Le Marteau sans maître (Jaberik gabeko mailua). Espainiako gerrak eta faxismoaren goraldiak, ordea, politikarekin lotutako literaturara eraman zuten (Placard pour un chemin des écoliers, 1937) eta 1940an nazien aurkako erresistentzian sartu zen (berak idatzi zituen erresistentziako poema onenetako batzuk). Hasierako esperimentuetatik urrunduta, Char-en olerkigintzak bat egin zuen mundua aldatzearen aldeko ikuspegi baikorrarekin. Obra nagusiak: Seuls demeurent (Bakarrik gelditzen dira) 1945; Feuillets d'Hypnos, (Hypnos-en orriak) 1946; Nu perdu, (Biluzi galdua) 1971; Fenêtres dormantes et porte sur le toi, (Leihoak lotan eta teilatu gaineko atea) 1979.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kawabata, Yasunari. Japoniar idazlea (Osaka, 1899 - Zushi, 1927). Bi urte zituela umezurtz geratu zen eta aiton-amonekin hazi zen. Tokioko unibertsitatean Shinshiko (Pentsamendu berria) aldizkaria sortu zuen. Tokuda eta Tanizakiren eskola poetikoaren ildotik, estiloa hobekien landu duen idazletzat hartua da Kawabata. Liburu nagusiak: Izu no odoriko (1926, Izuko dantzaria); Yukiguni (1948, Elurraren herria), Yama no onto (1952, Mendiaren orroa). 1968ko Literatura Nobel saria jaso zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Mariátegui, José Carlos. Peruko idazlea eta politikaria (Lima, 1894 - New York, 1930). Amauta aldizkaria (1926-1930) sortu zuen. 1928an Peruko alderdi komunistaren sortzaile nagusietakoa izan zen. Siete ensayos sobre la realidad peruana (1928, Zazpi saiakera Peruko egoerari buruz), bere lanik aipagarrienak, eragin handia izan du Hego Amerika osoan. Indiarrei lurrak itzultzearen aldeko agertu zen, indiarren arazoa konpontzeko, eta hirietako langileek gizartearen aldaketan bete behar zuten toki garrantzizkoa azpimarratu zuen. Marxismoa Hego Ameriketako egoerarekin loturik aztertu zuen lehen pentsalarietako bat izan zen. Aipatutako saiakeraz gainera La escena contemporánea (1925) ere idatzi zuen. Hil ondoren argitaratuak: Defensa del marxismo (1934, Marxismoaren alde), El alma matinal (1950, Goizeko arima), La novela y la vida (1955, Eleberria eta bizitza).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Leopardi, Giacomo. Italiar idazlea (Recanati, 1798 - Napoli, 1837). Italiako XIX. mendeko idazle ospetsua izan zen. Osasun ahulekoa zen eta bakardadean bizi izan zen haurretatik. Ikasle handia izan zen eta filologia lan baliotsuak egin zituen hamasei urte zituela. Hogei urterekin lur jota utzi zuen amodio arazo batek, eta bizitzaren aurreko ikuspegi ezkorra guztiz nagusitu zen ondoko idatzietan: Diario d'amore idazki-egunkaria eta Il primo amore eresia (1818, Lehen amodioa). Ikuspegi materialista ezkorra darie Leopardiren hitz lauzko obrei: Operette morali (1826-1827, Moral obra txikiak), Cento undici pensieri (1847an argitaratua, Ehun eta hamaika gogoeta) eta Zibaldone gogoeta bilduma (1900. urtean argitaratua). Ondoren huts egindako gaztaroaren gai mingotsa gailendu zen bere poesia lanetan: I canti (1824-1835, Kantuak). Poema liriko miresgarriak idatzi zituen: La Quiete dopo la tempesta (1829, Ekaitz ondoko barea) eta Canto notturmo di un pastore errante dell'Asia (1830, Asiako artzain erratu baten gau kantua) Giro abertzaleko poemak ere idatzi zituen. 1833an Erromara, Florentzia eta, azkenik, Napolira jo zuen, eta bertan idatzi zuen Ginestra poema luzea (1836, Isatsa).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Beecher-Stowe, Harriet. Estatu Batuetako eleberrigilea (Litchfield, Connecticut, 1811 - Hartford, 1896). Hainbat obra idatzi zituen New England, bere jaiotzako lurraldeaz. Arrakasta handia izan zuen bere garaian eta baita geroago ere. Bere obrarik garrantzizkoen eta ezagunena, Osaba Tom-en txabola (euskaraz bi itzulpen ditu: Osaba Tom-en txabola eta Osaba Tom-en etxola). Estatu Batuetako hegoaldeko esklabotasunaren berri ematen du bertan; bere garaian eragin handia izan zuen eleberri horrek, kontzientzia askotan piztu baitzuen kezka esklabotasunari buruz.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]