euskarari ekarriak

1.526 idazle / 3.960 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1564-04-23 / 1616-04-23

William Shakespeare

hil zen duela 408 urte

Shakespeare, William. Poeta, antzerkigile eta aktore ingelesa (Stratford-upon-Avon, 1564 - Stratford-upon-Avon, 1616). Historiako dramagile handiena da aditu askoren arabera. Merkatari aberats baten semea zen eta jaioterrian egin zituen ikasketak. 1582an Anne Hathaway, bera baino zortzi urte zaharragoa zen emakumearekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen. Emaztearekiko harremanak txarrera egin zuten eta ondoko urteetan, 1584tik aurrera, Londresa joan zen eta aktore eta antzerkigile gisa lan egin zuen. Lord Chamberlain-en antzerki konpainian lan egin zuen eta 1588an hasi zen haren ospea zabaltzen. 1610. urtea arte Londresen bizi izan zen eta handik aurrera sorterrira erretiratu zen. n Shakespearen obra. Ez da zehatz ezagutzen zein izan zen haren lehen obra. 1590. urtetik aurrera aurkeztu bide zituen lehen obrak. Antzerki molde guztiak landu zituen. Komediak: The Taming of the Shrew (1593-1594, Piztia menderatua), Love's Labour's Lost (1594-1595, Galdutako amodioen penak), Ingalaterrako erregeen historian oinarrituriko dramak: Henry VI (1589-1592) eta Richard III (1592-1593), eta bere lehen trajedia: Romeo and Juliet (1594-1595). Garai hartako antzerkian erabiltzen ziren osagarriez baliatu zen lehen lanetan. Zorroztasun handia erakutsi zuen pertsonaien ezaugarriak aurkeztean eta maisutasun handiz erabili zuen ingeles hizkuntza, ordu arte ezagutzen ez zitzaion aberastasunaz. XVI. mendeko azken urteetan komediak idatzi zituen batez ere: The Merchant of Venice (1596-1597, Veneziako merkataria) eta Much Ado About Nothing (1598-1599, Zarata handia ezertarako ez), baita antzinako Erromako pertsona handien historia dramak ere: Julius Caesar (1599-1600, Julio Zesar). Komedietan, gorte giroko abentura erromantikoak eta zoritxarreko amodioak landu zituen bereziki; historia lanetan, aginte maila gorenaren bila diharduten gizabanakoen arteko borrokak aurkeztu zituen. Antzerki lan hauek hasierakoak baino konplexuagoak dira maila dramatikoari dagokionez. XVII. mende hasieran idatzi zituen trajedia handienak; lau trajedia nagusi idatzi zituen garai honetan: Hamlet (1600-1601), Othello (1604-1605), King Lear (1605-1606) eta Macbeth (1605-1606). Psikologia azterketa zorrotz baten bitartez, Shakespearek amaiera trajikoan amildu zituen pertsonaia hauek, eta heroiak bukaera hartara ezinbestean zeramatzaten nortasunezko akatsez baliatu zen horretarako. Akats hauek, segurtasun eza (Hamlet), arrazoi gabeko jelosiak (Otelo), umekeriak eta setakeriak (Lear errege) eta neurri gabeko handinahia (Macbeth), erabili zituen pertsonaien barne psikologia eta portaera etikoa azaltzeko. Trajedia hauetako egitura konplexu gorabehera gabeak, poesia molde eta hizkuntza aberatsek eta filosofiaren sakontasunak munduko literaturako lehen mailara eraman zuten Shakespeare. Azken urteetako lanetan batera aurkeztu zituen komediako eta trajediako osagarriak: The Winter's Tale (1610-1611, Neguko Ipuina), The Tempest (1611-1612, Ekaitza). Hasierako lanen ondoan, drama auziaren amaiera aldatu zuen, damuari eta barkamenari bide emanez, eta aurkarien arteko adiskidatzearen aldeko joeraz. 1623an inprimatu ziren lehen aldiz Shakespeare-ren antzerki lanak, eta 1609an haren sonetoak. Ordea, ez da ezagutzen noiz ondu zituen. 154 soneto dira eta zeharka bere harreman pertsonalak adierazten dute. Argitu gabe dago pertsona haiek benetakoak ziren ala ez. Sentimendual eta arte maisutasuna nabarmentzen dira lan honetan. Obra guzti hauez gainera, bi kontakizun poema idatzi zituen: Venus and Adonis (1593) eta Rape of Lucrece (1594, Lukreziaren bahiketa), eta eresi bat: The Phoenix and the Turtle (1601ean argitaratua, Fenix-a eta usapala).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Sonetoak

itzul.: Juan Garzia

Aztarna, 2015

Uda-gau bateko ametsa

itzul.: Juan Garzia Garmendia

eizie.org, 2014

CXXX. sonetoa

itzul.: Luigi Anselmi

Bertzerenak, 2006

Pamiela

Hamlet

itzul.: Juan Garzia Garmendia

Ibaizabal, 2002

Literatura Unibertsala 100

Shakespeare osoa

itzul.: Ritxi Lizartza

teatro-testuak.com, 1997

Soneto hautatuak

itzul.: Juan Garzia

Alberdania, 1995

Endrike VIII

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-78, 1985

Neurriari neurriaz

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-79, 1985

Zeuk nahi duzunez

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-76, 1985

Richard II

itzul.: Jose Antonio Sarasola / Joanes Urkijo

Antzerti-82, 1985

Julio Zesar

itzul.: Xabier Mendiguren Bereziartu

Antzerti-73, 1985

Intxaur azal baten barruan

itzul.: Puerto de Santa María

, 1983

Dramak

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1977

Odol antzerkiak-B

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1976

Odol antzerkiak-A

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1976

Komediak-A

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1974

Komediak-B

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1974

Barrena

itzul.: Jon Beiztegi

Olerti, 1969

Neguko Ipuina

itzul.: Eladio Larrañaga

Olerti, 1969

Bi kantu

itzul.: Juan San Martin

Olerti, 1964

Hiru soneto

itzul.: Juan San Martin

Olerti, 1964

Sei amalauko

itzul.: Santi Onaindia

Olerti, 1959

Ekatxa

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1959

Lear Errege

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1958

Macbeth

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1957

66. amalaukoa

itzul.: Bingen Ametzaga

Euzko-Gogoa, 1954

109. Sonetoa

itzul.: Gabriel Aresti

Euzko-Gogoa, 1954

Hamlet

itzul.: Bingen Ametzaga Aresti

Ekin, 1952

Maitagarrien kantua II

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1952

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Maitagarrien kantua I

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1952

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Lear Erregea

itzul.: Eladio Larrañaga

Euzko-Gogoa, 1951

Neguko ipuina

itzul.: Eladio Larrañaga

Euzko-Gogoa, 1950

Hobigilearen kantua

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Ofeleren kantuak

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Hamleten neurtitzak Ofeleri

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Irritza-Macbeth

itzul.: Toribio Alzaga

Eusko Ykaskuntza, 1926

1897-03-08 / 1981-04-23

Josep Plá

hil zen duela 43 urte

Pla, Josep. Kataluniar idazlea (Palafrugell, Gerona, 1897 - Llofriu, Gerona, 1981). Bartzelonako unibertsitatean zuzenbideko ikasketak egin ondoren, kazetari lanak egin zituen Europan Madrilgo eta Bartzelonako egunkarientzat. Kronikak, biografiak, saiakerak, kontakizunak eta eleberriak eman zituen argitara. Katalaneraz eta gaztelaniaz idazten zuen. Obra nagusiak: Cartes de lluny (1928, Urrutiko gutunak), Viatge a Catalunya (1934, Kataluniara bidaia), Francesc Cambó (1928-1930), Llanterna màgica (1926, Linterna miresgarria), Els pagesos (1952, Baserritarrak) eta El carrer estret (1951, Kale estua). Harenak dira halaber Les hores (1953, Orduak), Els anys (1953, Urteak), Els moments (1954, Uneak) trilogia, Articles sense cua (1975, Isatsik gabeko artikuluak), Notes del capvestre (1979, Arratseko oharrak), Veure Catalunya (1979, Ikus Katalunia) eta Obres de museu (1981, Museoko obrak), azken hau Salvador Dalí-rekin egina. Azterlari zorrotza eta estilo zuzenekoa zen; kronika eta egunkari moldeetan nabarmendu zen bereziki. 1980an Kataluniako Generalitat-ek Urrezko domina eman zion.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kale estua

itzul.: Jexux Mari Zalakain

Igela, 2017

Baroja eta euskaldunak Josep Plá gaztearen begietan

itzul.: Ibon Sarasola

Literatur Gazeta-4, 1987

1770-04-07 / 1850-04-23

William Wordsworth

hil zen duela 174 urte

Wordsworth, William. Ingeles poeta (Cockermouth, Cumberland, 1770 - Grasmere, Westmorland, 1850). Ingalaterrako iparraldeko aintziren eskualdean jaio zen eta bertako paisaiak eragin handia izan zuen idazlearen haurtzaroan eta literatura lanetan. Ikasketak Cambridgen amaitu ondoren Europan zehar ibili zen bidaiari; frantses iraultzaren aldeko agertu zen. Garai hartan idatzi zuen An Evening Walk (1793, Ibilaldia arratsaldean) poema. 1795. urtean nekazaritza eremuko etxe batean hartu zuen bizilekua eta Samuel Taylor Coleridge poeta eta kritikariaren lagun egin zen. Handik hiru urtera, harekin batean Lyrical Ballads poesia bilduma argitaratu zuen, ingeles erromantizismoaren bilakaeran eragin handia izan zuena. 1799. urtean Grasmeren jarri zen bizitzen (aintziren eskualdea), ezkondu egin zen eta poesiak idazteari ekin zion. 1805. urtean Ode: Intimations of Immortality (Oda hilezkortasunari) poema ospetsua idatzi zuen; garai berean The Prelude (Preludioa) poema bildumen zirriborroa aurreratu zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Gernikako haritza!

itzul.: Jesus A. Etxezarraga

Mazantini-4, 1993

Gernikako haritza!

itzul.: Joseba Sarrionaindia

Maiatz-5, 1984

Izadia dendungarri

itzul.: Jon Beiztegi

Karmel, 1970

The oak of Guernika

itzul.: Karmelo Etxegarai

Gernika-11, 1950

My heart leaps up when y behold (Zeruan ostadarra begiztatzen)

itzul.: Bingen Ametzaga

Euzko Deya - 179, 1944

Bihotza jauzten jat

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1941

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

1961-04-23 / ...

Andrei Kurkov

jaio zen duela 63 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Piknika izotzetan

itzul.: Olga Martínez de Marigorta

Alberdania, 2009

1929-04-23 / 2020-02-03

George Steiner

jaio zen duela 95 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Kontraesanen eremu neutrala dira ametsak

Zubizabal, 2001

1928-04-23 / 1999-11-21

Dionisio Aymara

jaio zen duela 96 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Izen bako soñua

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1984

Iñoren aurpegia

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1981

1898-04-23 / 1987-05-19

Valentin Paz-Andrade

jaio zen duela 126 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Uma-oncitic negarra

itzul.: Gabriel Aresti

Egan, 1983

Hitzorduak

Apirilak 23: Ahmadou Kourouma Independentzien eguzkiak Donostian

Apirilak 24: Annie Ernaux Emakume bat Orion

Apirilak 25: Olga Tokarczuk Erabili goldea hilen hezurren gainetik Gasteizen

Azken kritikak

Transgresioa irakasgai
Bell Hooks

itzul.: Amaia Apalauza
Bestiak Liburutegia

Zoriontasunaren defentsan
Epikuro

itzul.: Jonathan Lavilla / Javier Agirre
Aritz Galarraga

Gizadiaren oren gorenak
Stefan Zweig

itzul.: Edorta Matauko
Jon Jimenez

Barbaro iraun
Louisa Yousfi

itzul.: Itziar Diez de Ultzurrun
Amaia Alvarez Uria

Palestinaren okupazioaz eta kolonizazioaz
Perry Anderson

itzul.: Amaia Astobiza / I?igo Roque
Irati Majuelo

Hitzak palmondo
Silvia Federici

itzul.: Amaia Astobiza
Nagore Fernandez

Altxa, hildakoak
Fred Vargas

itzul.: Be?at Irastorza
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Alderdi komunistaren manifestua
Karl Marx / Friedrich Engels

itzul.: Xabier Kintana
Aritz Galarraga

Independentzien eguzkiak
Ahmadou Kourouma

itzul.: Aiora Jaka
Jon Jimenez

Bortxaketa
Joyce Carol Oates

itzul.: Xabier Olarra
Ibon Ega?a

Azken sarrerak

2024 Martxoa

Maria Barbal
Adiskide eskoziarrari

Giorgos Seferis
Poesia kaiera

Anne Hebert
Poesia antologia

Vitale eta Anzaldua
Bi poema

2024 Otsaila

Mildred Kiconco Barya
Lurraren orbainak

Sarah Kane
Zartatua/Psikosia 4.48

Natalia Ginzburg
Juduak

2024 Urtarrila

Atahualpa Yupanki
Lau abesti

Daye Tyree
Bost poema

Uxio Novoneyra
Bazterrak

Jose Maria Arguedas
Pongoren ametsa

Claire Keegan
Ekaitzak

Antelme / Farrokhzad
Errepresiopeko hitzak

2023 Abendua

Fadwa Touqan
Bi poema

Munduko Poesia Kaierak

2023 Azaroa

Gloria Fuertesen poesia

Mosab Abu Toha eta Adania Xibli idazle palestinarrak euskarari ekarriak

Philip Larkin
Sei poema

Javier Arzuaga
Gauerdi minean

Pasolini
Poemak

2023 Urria

Louise Gluck
Poemak

Gabriel Arestik euskaratutako Internazionala osorik

Antonia Vicens
Zortzi poema

2023 Iraila

W.H. Auden
Poemak

Bernard Manciet
Mendeurrena

Jon Beistegik euskarari ekarritakoak

Lydia Davis
Terapia

Miroslav Holub
Poemak

Chopin eta Mansfield
Narrazioak

Ho Chi Minh
Gartzelako egunkaria

Joseph Roth
Leviatana

W.W. Jacobs
Tximino atzaparra

2023 Abuztua

Slawomir Mrozek
Narrazioak

Emmy Hennings
Zortzi poema

Raymond Carver
Idazlanak

2023 Uztaila

David Albahari
G?tz eta Meyer (zatia)

Emily Bront?
Poemak

Miroslav Holub
Poemak

Milan Kundera
Literatur lanak

Maria Merce Mar?al
Poesia kaiera

[Sarrera guztiak ikusi]