Maupassant, Guy de. Idazle frantsesa (Château de Mirosmenil, Normandia, 1850 - Paris, 1893). Prusiaren eta Frantziaren arteko gerran parte hartu zuen. Gerra bukatu ondoren, armadako ministerioan lan egin zuen. Flaubert-en aholkuei eta zuzenketei esker hasi zen Guy de Maupassant literatura ihardunean. Maupassant-en lehenengo kontakizuna Boule de suif (1880, Sebo pottor) izan zen, Les soirées de Médan (Médango iluntzeak) ipuin liburuan agertu zena. Naturalismoak izan duen idazle garrantzizkoenetako bat izan zen. 300 bat ipuin idatzi zituen, eta hainbat bildumatan argitaratu. Haietako batzuen izenak dira: La maison Tellier (1881), Mademoiselle Fifí (1882), Contes de la bécasse (1883, Oilagorraren ipuinak), Miss Harriet (1884), Clair de lune (1884, Ilargiaren argi), Tonie (1885), Contes du jour et de la nuit (1885, Eguneko eta gaueko ipuinak), Le Horla (1887), Monsieur Parent (1889), La main gauche (1889, Esku ezkerra). Horiez gainera, sei eleberri idatzi zituen: Une vie (1883, Bizitza bat), Bel-Ami (1885), Maupassant-en eleberri nagusia; Mont-Oriol (1887), Pierre et Jean (1889), Fort comme la mort (1889, Indartsu heriotza bezala), Notre coeur (1890, Gure bihotza). Hori izan zuen azkeneko obra, hura argitaratu ondoren heriotzara eraman zuen eromen bidean sartu baitzen. Eguneroko gauzak dira Maupassant-en gai oinarriak, begirada ezkorraren ikuspegitik azalduak, xehetasunerako ardura bereziarekin.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Faulkner, William. (William Falkner, Faulkner deitua) Estatu Batuetako eleberrigilea (New Albany, Mississippi, 1897 - Oxford, Mississippi, 1962). Bereizkuntzarako Gerra garaian behera etorritako familia batean jaio zen. Yankiei zaputz eginez, Kanadako hegazkinetan egin zuen Lehen Munduko Gerra, eta bertan ezagutu zuen Sherwood Anderson; haren eraginez idatzi zuen Soldier's Pay bere lehen eleberria (1925, Soldadu ordaina). 1931n Rowanoak izeneko etxaldean jarri zen bizitzen Oxford-eko hirian, nekazari aberats gisa, idazle deiturari uko eginez. Bertan idatzi zuen Light in August (1932, Abuztuko argia). Hegoaldeko bere lurraldeaz maitemindurik, Oxford-eko konderria goraipatu zuen berak "liburua" deitzen zuen "Jeffersonen saga" ospetsuan: Sartoris (1929), The Sound and the Fury (1929, Hotsa eta ardailla, M.A. Garikanok euskarara itzulia), Absalom! Absalom! (1936), eta The Hamlet 1940). Era berean idatzi zituen Sanctuary (1931, Santutegia, X. Olarrak euskarara itzulia), Pylon (1935), Go Down, Moses (1942, Jaitsi zaitez, Moises, X. Mendiguren Bereziartuk euskarara itzulia) eta Knight's Gambit (1949). Literatura Nobel Saria irabazi zuen 1949an.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Leino, Eino. Finlandiar poeta, eleberrigilea eta saiakera idazlea (Paltamo, Ouluko herrialdea, 1878 - Tuusula, 1926). Helsinkiko unibertsitatean ikasketak egin ondoren egunkari liberaletan lan egin zuen kritiko gisa. Finlandiako alegietan oinarrituriko poema lirikoak idatzi zituen batez ere. Obra nagusiak: Maaliskuun lauluja (1896, Martxoko kantuak), Helkavirsiä (1903), Talviyö (1905, Neguko gaua), Halla (1908, Ihintza) eta Simo Hurtta (1904-1919, Simo polizia).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

More, Thomas, santua. (Tomas Moro ere deitua). Ingeles humanista eta politikaria (Londres, 1477 - Londres, 1535). Humanitate ikasketak egin zituen Oxford-eko unibertsitatean, eta Londresen zuzenbidekoak. Erasmo Rotterdamgoa eta Juan Luis Vives humanisten laguna izan zen. Politka kargu asko izan zituen: Parlamentuko kide izan zen (1504), jarauntsien kudeatzaile (1514), ondasunen diruzain (1521) eta Behe Ganbarako lehendakari (1523). 1529an erreinuko kantziler izendatu zuten Wolsey-ren ordez, baina bertan behera utzi zuen kargua handik hiru urtera, ez baitzuen Enrike VIII.aren eta Katalina Aragoikoaren arteko banakuntza onartzen. Halaber, ez zuen erregea Ingalaterrako elizaren buruzagi nagusitzat onartu (1534). Erregeari aurka egiteagatik Londresko Dorrean sartu zuten preso urtebetez; heriotza zigorra ezarri eta burua moztu zioten uztailaren 6an. Dohatsu egin zuten 1886an eta santu 1935ean. n Thomas Moreren idazlan nagusia, Utopia (1516, 1993an Piarres Xarritonek euskaratua) da, latinez argitaratua. Lan horretan gizartearen satira egin zuen eta oso eragin handia izan zuen; bertan agertzen den gizarte idealean, erlijioa teismo hutsa da eta tolerantzia erabatekoa, eta egitura komunista duen estatuaren alde egiten du Morek. Mororen beste obrak, History of King Richard III (1513), A dialogue concerning Herecies and Matters of Religion, against Tindale (1529), A dialogue of Comfort against Tribulacyon (1534) dira. n Jaieguna ekainaren 22a. ik. Utopia.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Ariosto, Ludovico. Poeta italiarra (Reggio Emilia, 1474 - Ferrara, 1533). Hipolito d'Este kardinalearen zerbitzuan sartu zen ganbarako noble eta enbaxadore karguan (1503), eta orduan utzi zion latinez idazteari eta italiera hutsez hasi zen. Lehen poemak, esan bezala, latinez ondu zituen, Carmina (1493-1503) adibidez. Italieraz idatzitako lehen lan dramatikoetan Plauto eta Terenzioren eragin nabaria du: La Cassaria (1508), I Suppositi (1509). 1516an agertu zen Ferraran Orlando furioso poema epiko satirikoaren lehen argitalpena. Alfonso d'Este dukearen babesa lortzeak gogo txarrez egin beharreko lanak alde batera uzteko aukera eman zion; garai horretakoak dira horrelako lanak egin beharraz kexu ageri den eskutitzez osatutako zazpi Satirak (1517-1525), hil ondoren argitaratuak. Beste komedia batzuk ere ondu zituen: I studenti (1518), Il nigromante (1520). La Cassaria (1508) eta, batez ere, La Lena (1528) obrak komedietan garaiko gizartearen ohiturak azaldu zituen. 1532an Orlando furioso-ren beste bertsio bat azaldu zuen. Obra hori, Ariostoren hizkuntza poetikoaren joritasuna erakusten duena, Italiako berpizkunde garaiko lanik onenetakoa da.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]