Wells, Herbert George. Eleberrigile ingelesa (Bromley, Kent, 1866 - Londres, 1946). Kazetaritza lanetan aritu ondoren literaturari heldu zion eta fikzioan oinarritutako eleberri arrakastatsuak idatzi zituen: The Time Machine (1895, Denboraren makina), The Island of Doctor Moreau (1896, Moreau doktorearen uhartea), The Invisible Man (1897, Gizon ikusezina), The War of the Worlds (1898, Munduen arteko gerra) eta The First Men in the Moon (1901, Lehen gizakiak Ilargian). Burgesiaren moralaren aurka agertu zen The New Machiavelli (1911, Machiavelli berria) eta Boon (1915) eleberri kritikoetan; sozialismo erreformatzailearen aldekoa izan zen. Zientzia lanak ere idatzi zituen: The Outline of History (1920, Historiaren eskema) eta The Science of Life (1929-1930, Bizitzaren zientzia), azken hau Aldous Huxleyrekin batera.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Cohen, Leonard. Kanadako idazlea, musikagilea eta kantaria (Montreal, 1934). Familia judu batean sortu zen. Musika idazten eta kantatzen hasi aurretik, idazlea izan zen. Eleberriak eta, batez ere, poema liburuak idatzi zituen. Besteak beste: Flowers for Hitler (1964, Hitler-entzat loreak),The energy of slaves (1972, Esklaboen indarra) Book of mercy (1984, Errukiaren liburua). 1967an hasi zen jendaurrean kantatzen (Newport-eko folk jaialdia) eta ospe handia izan zuen berehala mundu osoan barrena. Hamar diskotik gora argitaratu du. Songs from a room (1969, Gela barrutik kantuak), New skin for the old ceremony (1974,Ospakizun zaharrerako larru-azal berria), Death of a ladies' man, (1977, Gizon emaztezale baten heriotza); Various positions eta I'm your man dira bere azken lanak.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Cernuda, Luis. Poeta espainiarra (Sevilla, 1902 - Mexiko, 1963). 1927ko belaunaldiko kidea. 1936ko gerra amaitutakoan erbestera jo zuen, Britainia Handira lehenbizi eta Estatu Batuetara ondoren. 1952. urtean Mexikon hartu zuen egoitza. Lehen literatura idazkiak Cruz y raya eta Revista de Occidente aldizkarietan eman zituen argitara. Poesia landu zuen bereziki. 1931an Los placeres prohibidos (Debekatutako plazerrak) argitaratu zuen; amodioaren eta moralaren arteko gatazka ispilatzen ditu surrealisten ildotik: Perfil de aire (Airezko profila, 1927), Egloga, Elegía eta Oda (1928), Un río, un amor (Ibai bat, amodio bat, 1929). Donde habite el olvido (Ahanztea bizi den lekua, 1934) bildumarekin ahots pertsonalago bat lortu zuen. 1936az gero, poema liburuak atera ahala, izenburu baten azpian bildu zituen, La realidad y el deseo (Errealitatea eta desira). Liburuaren bertsio erabatekoa Mexikon atera zen egilea hil eta urte betera. Bestalde, prosa poetikoa ere landu zuen, Ocnos (1942) izeneko liburuan, esaterako. Kritika lan baliotsuak ere eskaini zituen: Estudios sobre la poesía española contemporánea (Bogota, 1957), Poesía y literatura (bi liburuki, 1960 eta 1965. urteetan).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Virgilio. (Lat. Publius Virgilius Maro). Erromatar poeta (Andes, gaur egun Pietole, Mantua, K.a. 70 - Brindisi, K.a. 19). Literaturaren historiako poeta handienetako bat da Virgilio, eta, besteak beste, Eneida obra epikoaren egilea izateagatik da batez ere ezaguna. Nekazari aberatsen semea zen, eta oso gizon ikasia. Mantua, Cremona, Milan, Erroma eta Napolin egin zuten ikasketak; Erroman Epidio erretorika irakaslearekin eta, Napolin, Siron filosofo epikureoaren eskolan. 41. urtean lurrak kendu zizkioten, soldadutza amaitu zutenen artean banatuak izan baitziren (soldaduen gehiegikeriak eta gerra zibileko gorabeherak haren artzain giroko kantuetan samintasunez aipatzen dira), baina, handik urte batzuetara, Erromako gizon nagusien laguntzari esker atzera eskuratu zituen. Hala ere, osasun ahulekoa baitzen, ez zen bere lurretan bizi izan, Napolin eta Erroman baizik. Erromako politikan parte hartu ez bazuen ere oso harreman estuak izan zituen garai hartako gizon aipagarrienekin, Octavio eta A. Polionekin esate baterako, eta arteen babesle handienetakoa izan zen Mezenas ministroaren babesa ere izan zuen. Bizitzako azken hamar urteak Eneida lantzen eman zituen, eta poematan aipatzen ziren Greziako eta Asia Txikiko tokiak ezagutzera egindako bidaiatik itzultzean, gaisoturik, hil zen. Dirudienez, hilzorian zegoela, eskuizkribua desegin zezaten eskatu zuen, behin-behinekotzat jotzen baitzuen, baina haren lagunek gorde eta argitaratu zuten. n Virgilioren lehen obra handia artzain giroko hamar eglogen bilduma da, Bukolikoak (42-37), hexametrotan idatzia, eta Teokritoren ereduaren eraginpean egina. Liburu honek oso ospe handia eman zion, eta ohorezko tokia Mezenasen babespeko literatura giroan. Ondoren Georgikak (36-29) poema didaktikoa idatzi zuen lau liburutan, nekazaritza, abere hazkuntza eta erlezaintzaz. Liburuak, Mezenasen aholkuz egina, gerra zibilak amaituta jendea lurra lantzera bultzatzea zuen helburu. Geroztik literaturaren historiako poema luze eta handienetako bat, Eneida, idazten eman zuen bizitza osoa. Homeroren poemen eraginez eta Erromako historiaren bertuteak goraipatzeko gogoak bultzatuta idatzi zuen Eneida, eta horretarako Eneasen elezahara hartu zuen abiapuntutzat. Virgilioren obraren eragina handia izan da literaturaren historian, ez bakarrik erromatarren garaian baita ondotik ere, Danterengandik aurrera, eta Berpizkundearen garaian bereziki.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Schopenhauer, Arthur. Alemaniar filosofoa (Danzig, 1788 - Frankfurt, 1860). Filosofiako ikasketak egin zituen Göttingen-en eta Berlinen. 1814-1818. urteen bitartean Weimar-en bizi izan zen eta Goethe ezagutu zuen han. 1819an, bere obra nagusia argitaratu zuen: Die Welt als Wille und Vorstellung (Mundua borondate eta irudikapen gisa). Platonek, Kantek eta budismoak eragin handia izan zuten berarengan. Schopenhauer-ek itzal handia izan du XX. mende hasierako Europako pentsamenduan. Obra nagusiak: Die Welt als Wille und Vorstellung (1918, Mundua borondate eta irudikapen gisa), Über den Willen in der Natur (1836, Naturaren hautamenaz), Die Beiden Grundprobleme der Ethik (1841, Etikaren funtsezko bi arazoak), Parerga und Paralipomena (1851, Parerga eta Paralipomena) eta Aphorismen zur Lebenswisheit (Aforismoak bizitzaren jakinduriari buruz). n Schopenhauer-en filosofia. Schopenhauer-entzat mundua irudikapen hutsa da, sentipenek egituratzen dutena; ez du bereizketarik egiten gertakariaren eta horren itxuraren artean, biak uztartzen baititu. Mundu honetako formak, munduko gauzakiei itxura ematen dietenak, espazioa, denbora eta kausalitatea dira, eta giza sentipenek antolatu eta egituratzen dituzte horiek. Hala ere, une jakin batzuetan gizonak mundua ez du atzematen gertaera edo fenomeno huts gisa, zerbait sakonago den eta beragandik hurbilago dagoen zerbait bezala baizik: horri ni-a deitzen zaio. Ni-a, alde batetik, gorputz gisa hauteman daiteke, baina denboraz eta espazioaz haraindi dagoen zerbait ere bada, eta askea da gainera: horri borondatea deitzen zaio. Gizona bere izateari lotzen zaio lehenik eta behin, eta izate hori bizitzeko borondatea da funtsean. Mundu honetako gauza bakoitzak izateko borondatea du eta hala agertzen da kanpora, bai mundu bizigabean, bai bizian eta baita kontzientziaren esparruan ere. Errealitatea, bada, borondatea da funtsean. Baina nola nahi izateak etsipena dakarren, nahia bete ezin denean, borondatea atsekabe etengabea da. Plazerra, beraz, atsekabe horren etenaldia da eta iragankorra da guztiz; bizitza bera, funtsean, atsekabea eta oinazea da. Horrela bada, Schopenhauer ezkor eta etsikorra da. Bizitzeko borondatea, beti ere asegabea baita, atsekabea da eta, beraz, mundua bera eta gizonaren bizitza ere hala dira. n Schopenhauer-en etika. Schopenhauer-en etika ideia hartan oinarritzen da; hala, sentimendu morala errukia da, beste gizonen atsekabea arintzea. Hori da, hain zuzen, jakintzaren, artearen eta, batez ere, musikaren helburu behinena; baina sendabide iragankorrak dira guztiak. Salbabide bakarra bizitzeko borondatea gainditzea da; borondatea itzaltzen bada, nirvanan sartzen da, eta ezerezean murgiltze hori da onik handiena, salbabide egiazkoa eta nahi asegabeak ematen duen atsekabearen eta oinazearen sendabide bakarra. Horrez gainera, Schopenhauer-en etika determinista zen; hau da, berarentzat gizona berez da ona edo gaiztoa sortzen denetik hil arte. Sokratek ez bezala, Schopenhauer-ek uste zuen bertutea ezin zela irakatsi, gizona on edo gaizto jaio eta aldaezina denez.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Scott, Walter. Eskoziar poeta eta eleberrigilea (Edinburgo, 1771 - Abbotsford, Roxburghshire, 1832). Eskoziako familia noble bateko semea zen; 1792. urtean amaitu zituen zuzenbide ikasketak. Eskoziako eta Ingalaterrako historiaz eta literaturaz arduratu zen. XIX. mende hasieran argitaratu zituen poesia bildumetan argi utzi zuen Eskoziako ahozko tradizioari buruz zuen ezagutza sakona: The Lay of the Last Minstrel (1805, Azken trobadorearen kantua), Ballads and Lyrical Pieces (1806, Baladak eta pieza lirikoak) eta The Lady of the Lake (1810, Aintzirako dama). 1812an, maila handiko idazlea ez zelakoan, Abbotsfordeko etxera erretiratu zen eta handik bi urtera argitaratu zuen lehen eleberria (Waverley), arrakasta handia lortu zuena. Hurrengo urteetan Eskoziako eta Ingalaterrako historia oinarri zuten liburuak idatzi zituen: Guy Mannering (1815), Rob Roy (1818), The Heart of Midlothian (1818), The Bride of Lammermoor (1819, Lammermoor-en andregaia), Ivanhoe (1819), The Pirate (1819, Itsas lapurra) eta Quentin Durward (1823). 1827. urtea arte ez zuen aipatutako eleberrien egilea zela onartu. 1890. urtean idatzi zuen Egutegia, biografia lana, izan zen idazlearen azken lan handia.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]