euskarari ekarriak

1935-06-07 / 2012-03-28

Harry Crews

jaio zen duela 91 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Autoa

itzul.: Edorta Matauko - Kristin Addis

Susa, 1993

Erreferentziak 10

1891-12-26 / 1980-06-07

Henry Miller

hil zen duela 46 urte

Miller, Henry. Estatu Batuetako idazlea (New York, 1891 - Pacific Palisades, 1980). Parisa joan zen bizitzera 1929an, eta bertan aurkitu zuen bere liburuak idazteko giro egokia. Autobiografia kutsua dute Miller-en obrek; errealismo handiko lanak idatzi zituen, erotismoz beteak, estilo librean idatziak. Parisen idatzi zituen lehen liburuek eskandalu handia sortu zuten, eta ondorioz debekatuak izan ziren Britainia Handian eta Estatu Batuetan. Debeku hori indarrean dago oraindik leku batzuetan, gehienen ustez haren belaunaldiak eman zituen idazle handienetakoa izan zen arren. Idatzi zituen lanen artean hauek ditu eleberri eta saiakera aipagarrienak: Tropic of Cancer (1934), Tropic of Capricorn (1938), Max and the White Phagocites (1938), The Colossus of Maroussi (1941), The Wisdom of the Heart (1941), Plexus (1952), Time of Assassins (1956, Eraileen garaia), Big Sur and the Oranges of Hyeronimus Bosch (1957, Big-Sur eta Jeronimo Boskoren laranjak).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Bill Woodruff-en istorioa

itzul.: Xabier Etxaniz

Susa-8, 1983

1879-01-01 / 1970-06-07

E.M. Forster

hil zen duela 56 urte

Forster, Edward Morgan. Ingeles eleberrigilea (Londres, 1879 - Midlands, 1970). Cambridgen ikasketak egin ondoren, urte betez Italian eta Grezian ibili zen, eta Where Angels Fear to Tread (1905, Aingeruak oina jartzeko beldur ziren lekua) eta A Room With a View (1908, Gela bat ikuspegi batekin) eleberriak idatzi zituen. 1912an India bisitatu zuen eta Egipto 1922an. A Passage to India (1924, Indiarako bidaia txartela) bere eleberri ezagunenean, hinduen eta britainiarren artean elkar ulertzeko dauden zailtasunak adierazi zituen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Aingeruak nekez ausartzen diren tokian

itzul.: Idoia Santamaria

Ibaizabal, 1992

Literatura Unibertsala 17

1893-08-22 / 1967-06-07

Dorothy Parker

hil zen duela 59 urte

Parker, Dorothy. Estatu Batuetako idazlea (West End, New Jersey, 1893 - New York, 1967). Vanity Fair eta The New Yorker agerkarietan argitaratu zituen lehen kontakizunak, A Month of Saturday lanean bildu zituenak (1971ean argitaratua). 1926. urtean plazaratu zuen lehen bertso bilduma, Enough Rope. Sunset Gut (1928) eta Death and Taxes (1931) bertso bildumak argitaratu zituen ondoren. Big Blonde kontakizun liburuari esker sari bat eskuratu zuen hurrengo urtean, eta Laments for the Living (1930) eta After Such Pleasures (1933) kontakizun liburuak, argitaratu zituen ondoren. 1933an, bigarren senarrarekin batera, idatzitako istorioetan oinarritutako filmeak egiten hasi zen; haietakoa da A Star Is Born (Izar bat jaio da) filmea.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Hona hemen gu biok

itzul.: Mirentxu Larrañaga

Alberdania-Elkar, 2005

Literatura Unibertsala 116

1770-03-20 / 1843-06-07

Friedrich Hölderlin

hil zen duela 183 urte

Hölderlin, Friedrich. Alemaniar olerkaria (Lauffen, Wurtenberg, 1770 - Tübingen, 1843). Aita hil zitzaion oso gazte zela. Laster bereizi zuten amarengandik eta teologia ikasketak egitera eraman zuten Tübingen-go apaizgaitegi protestantera; han Schelling eta Hegel ikaskideekin harremanetan jarri zen. 1793an ministro protestante izateko ikasketak egin zituen, gerora lanbide horretan sekula ihardun ez bazuen ere. Frantziako Iraultzaren askatasun ideiak kantatu zituen lehen poemetan (1789-1794), eta Grezia klasikoarekiko mirespena agertu zuen. Fichte-ren ikasle eta Schiller-en adiskidea izan zen Jena-n, eta Weimar-en Goethe eta Herder ezagutu zituen (1794-1795). Frankfurt-en Gontard bankariaren seme-alaben irakasle gisa lan egin zuen (1795-1798). Haren emazte Suzette-z maitemindu zen, eta hura izango da Diotima izenaren pean Hölderlin-en obran agertzen den greziar emakume ideala. Harremanak moztera behartu zituzten (1799), eta Suitzan (1801) eta Frantzian (1802) bizi izan zen zenbait familia ahaldunen etxeetan irakasle. Urte hartan bertan, Alemaniara bidean zihoala, Diotima hil zela jakin zuen. 1804an lagun bati esker eskuraturiko liburuzain ihardun zuen, baina eskizofreniaren lehen zantzuek jota zuten orduko. Tübingen-go eroetxean egonaldi bat egin ondoren, 1807tik hil artean -37 urtez- zurgin baten etxean, Neckar ibaiaren ertzean, dorre batean bere burua itxirik bizi izan zen, Scardanelli goitizenez izenpeturiko olerki bitxiak idazten zituela. n Hölderlin-en obran poesia lana da ezagunena. Frantziako Iraultzak eragindako ereserkien ondoren -Hymne an die Menschheit (1791, Gizadari ereserkia), Hymne an die Liebe (Amodioari ereserkia)-, Grezia klasikoa eta hango mitologia orainaldiko egoeretan eta esperientzietan itsasten ditu, neurri klasikoetara hurbiltzen diren olerkietan: Natur und Kunst oder Saturn und Jupiter (Natura eta artea edo Saturno eta Jupiter), Ganymed (Ganimedes), An die Parzen (Parkei), Hyperions Schicksalslied (Hyperion-en patuari kanta), Der Archipelagus, (1800, Uhartedia). Beste zenbait poematan, hala nola Brot und Wein (Ogi eta ardoa), bere sorterriari kantatzen dio. Poesiaz gainera, Hölderlin-ek Hyperion oder der Eremit in Griechenland (1797-1799, Hyperion edo Greziako eremutarra) gutunez egindako eleberria eta Der Tod des Empedokles (Enpedokleren heriotza) tragedia bukatu gabe utzi zituen.