Dos Passos, John. Estatu Batuetako eleberrigilea (Chicago, 1896 - Baltimore, Maryland, 1970). Lehen Mundu Gerraren ondoko «belaunaldi galdua» taldeko idazle nagusietakoa da. Haren lehen liburua, Three soldiers (1921, Hiru soldadu), gerraren aurkako eleberri samina da. Europan kazetari lanetan ihardun zuen; bidaietan ikusitako gauzek eragin handia izan zuten bere obran. 1925ean Manhattan Transfer eman zuen argitara, metropoliaren ikuspegi bizia eta kritikoa. Saccoren eta Vanzettiren herio zigorrak (1927) areagotu zuen Dos Passos-en Estatu Batuekiko jarrera kritikoa; jarrera hori U.S.A. trilogian gauzatu zen (The 42 Parallel, 1930; 1919, 1932 eta The Big Money, 1936). Bertan, Estatu Batuak «bi nazio» gisa agertzen du, aberats ahaldunena, eta behartsu aginpiderik gabeena; zinemaren teknika erabiltzen du gertaerak eta pertsonaiak aurkezteko. n U.S.A.-ren ondorengo lanek (District of Columbia trilogia) pixkanaka gaineratu zitzaion politikarekiko eta gizartearekiko etsipena azaltzen dute; ez zuten izan, lehengo sormen indarra ere ez baitzuten, batere arrakastarik.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Breton, Andre. Frantses idazlea (Tinchebray, Orne, 1896 - Paris, 1966). Medikuntza ikasten hasi bazen ere, laster utzi zuen poesiagatik. Lehen Mundu Gerraren garaian Apollinaire, Soupault eta Aragonekin harremanetan jarri zen. Aldi beretsuan, Freud eta Lautréamont irakurri zituen, Bretonentzat garrantzi handiko izan zirenak. Aragon eta Soupaultekin Littérature aldizkaria sortu zuen. Lehen testu surrealistaren egilea izan zen, Supaultekin batera: Les Champs magnétiques (Eremu magnetikoak) (1921), eta harexekin idatzi zuen lehen poema liburua: Mont de piété (Erruki etxea). Tristan Tzara Parisa iristean (1920), Breton eta bere taldea dadaismoari lotu zitzaizkion baina bi urte geroago harekin hautsi zuten. 1924ean Prémier Manifeste du surréalisme (Surrealismoaren lehen agiria) deiturikoa plazaratu zuen eta urte amaieran La Révolution surréaliste aldizkariaren lehen alea agertu zen. Bretonen ustez, gizona zapaltzen duten indar sozial, ekonomiko, filosofiko eta erlijiozko guztietatik askatzeko modu bakarra poesia da. Garai hartakoak dira: Nadja (1928), eleberria; Second Manifeste du surréalisme (Surrealismoaren bigarren agiria) delakoa (1930); L'Immaculée Conception (Ama Birjina sortzez garbia) (1930) eta Les Vases communiantes (Hodi komunikatuak) (1932) poema liburuak. Alderdi komunistan sartu zen (1927), baina 1933an egotzi egin zuten. Dotrina surrealistari azken muturreraino leial, surrealismoaren Aita Santua deitua izan denak lehengo lagunekin hautsi zuen: Aragon (1935), Éluard (1938). Emakumea kantatu zuen hainbat liburutan: Union libre (Batasun askea) (1931), L'Amour fou (Amodio eroa) (1937), Arcane 17 (1947). Mexikon Trotsky aurkituta, gero eta estalinismoaren aurkako jarreran bermatuago agertu zen. 1940an bere Anthologie de l'humour noir (Umore beltzaren antologia) galerazia izan ondoren, Frantzia utzi zuen 1941etik 1946ra EEBBetan bizi izanik. Arteari buruzko bi saiakera plazaratu zituen: Le Surréalisme et la Peinture (Surrealismoa eta Pintura) (1946) eta L'Art Magique (Arte magikoa).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Melville, Herman. Estatu Batuetako eleberrigilea (New York, 1819 - New York, 1891). 1841ean, Hegoaldeko Itsasoetan barrena ibili zen balea harraparien itsasontzi batean. Markesa uharteetan ontzitik ihes egin eta lau urtez egon zen Taipin, hango biztanleekin bizitzen. Ondoren, New Yorkera itzuli eta bere abenturak idazten hasi zen. Garai hartakoak dira; Typee (1846), Omoo (1847), Mardi (1849), Redburn (1849) eta White jacket (1850, Jaka zuria). 1850ean, N. Hawthorne ezagutu zuen eta eragin handia izan zuen Melvilleren idazkeran. Orduan hasi zen bidaia alegoria modura azaltzen, eta itxuren eta errealitatearen arteko loturak aztertzen. 1851an, Moby Dick, haren eleberri nagusia, argitaratu zuen. Eleberriak ez zuen batere arrakastarik izan, garai hartako gizarteak eta kritikak ez baitzuten ulertu. Melvilleren hurrengo eleberriak ere, Pierre or the ambiguities (1852), ez zuen harrera onik izan. Melvillek ordea idazten jarraitu zuen: The piazza tales (1856) ipuin liburua; Bartleby the scrivener (1853, Bartleby izkribatzailea, Juan Garziak euskaratua), Benito Cereno (1855), Israel Potter (1855) eta Billy Budd sailor (1924, Billy Budd mariñela), hil ondoren argitaratua. Melville baztertua eta pobrezian hil zen. Urte askotan ahaztua egon zen, baina 1920 inguruan berraurkitu zen bere obra; haren eleberriak maisu lantzat hartzen dira gaur egun. Eragin handia izan du XX. mendeko eleberrigintzan.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Mérimée, Prosper. Idazle frantsesa (Paris, 1803 - Cannes, 1870). Hizkuntzalari eta arkeologo ere izan zen. 1825ean argitaratu zuen lehen liburua, Théâtre de Clara Gazul (Clara Gazul-en antzerkia). 1834an monumentu historikoen begirale izendatu zuten eta 1853an senadore izan zen. Haren eleberrien artean ezagunena Chronique du règne de Charles IX (1829) izan zen. Baina sona handiagoa eman zioten kontakizun laburrek. Horietarik azpimarragarrienak dira: Mateo Falcone (1829), Les âmes du purgatoire (1834, Purgatorioko arimak), La Vénus d'Ille (1837), Colomba (1840) eta Carmen (1845), Bizet-ek operarako egokitu zuena. Stendhal, ordurako hila zenari buruzko oroitzapen liburu bat argitaratu zuen 1885ean Notes et souvenirs izenburuarekin.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]