Dickinson, Emily. Estatu Batuetako poeta (Amherst, Massachusetts, 1830 - Amherst, 1886). Legegizon baten alaba zen, eta giro guztiz puritanoan hazi zen. Amodio galdu baten ondoren bizimodu bakartia egin zuen. Ia mila zortziehun poema idatzi bazituen ere, Dickinson bizirik zela hamabi baino ez ziren argitara eman, denak ere egilearen borondatearen kontra. Hil ondoren bere ahizpa Laviniak ehun eta hamabost poema eman zituen argitara. Bere poema bilduma nagusiak hurrengo urteetan argitaratu ziren: Bertso bilduma (1891), Eskutitzak (1894), Poemak (1896) eta The single hound (1914). Estatu Batuetako XIX. mendeko literaturako poeta lirikorik handienetakoa izan zen Emily Dickinson.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Fuentes, Carlos. Idazle mexikarra (Mexiko, 1928 - Mexiko 2012). Gaztetan aldizkari politikoetan idatzi zuen, eta ondoren eleberriak idazten hasi zen. La región más transparente (1958, Eskualde gardenena) eleberrian gaurko Mexikoko gizartea zorrotz kritikatu zuen. La muerte de Artemio Cruz (1962, Artemio Cruzen heriotza) idazlanean iraultzaile izandako batek hiltzera doanean, egindako aitorkizunak azaltzen ditu teknika berritzaile batez. Hurrengo eleberrietan bezala (Zona sagrada, 1967, Ingurune sakratua) barne bakarrizketa ugari erabiltzen du idazleak. 1967an Cambio de piel (Azal berritzea) argitaratu zuen, segurasko haren eleberririk berritzaileena. Fuentesenak dira baita ere: Terra Nostra (1975), La cabeza de la hidra (1978, Hidraren burua), eta Gringo Viejo (1985, Gringo Zaharra). Ipuin bildumak ere idatzi ditu, sarri fantasiazko gaia hartuta Los días enmascarados, esaterako (1954, Egun mozorrotuak), edo Aura (1962) eta Cantar de ciegos (1964, Itsuen kantua). Gaur egungo mexikar idazle nagusietako bat da.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Frisch, Max. Suitzar idazlea, alemanieraz idatzi zuena (Zurich, 1911-1991). Lanbidez arkitektoa zen. Antzerkigintzan aritu zen batez ere. Haren lanak parabolen antzekoak dira; psikologiak, ohiturek ez dute garrantzirik; pertsonaiak alegorikoak dira, lirismoa eta umorea guztiz alde batera uzten ez baditu ere. Brecht-en eragina igertzen zaio. Biedermann und die Brandstifter (1958, Su-emailleak, Antonio Labaienek itzulia), Zurich-eko burgesiaren aurreiritzi eta ahulezien satira da; Don Juan oder die Liebe zur Geometrie (1953, Don Joan edo geometriarekiko maitasuna), maitasunaren eta bikotearen ukapena; Andorra (1961), arrazismoaren salaketa. Eleberri garrantzizkoak idatzi zituen gizon modernoaren alienazioa gai hartuta: Ez naiz Stiller (1954), Homo faber (1957), eta Mein Name sei Gantenbein (1964, Demagun Gantenbein naizela) esaterako.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Bulgakov, Mikhail Afanassievitx. Sobietar eleberrigile eta antzerkigilea (Kiev, 1891 - Kiev, 1940). 1924. urtean argitara eman zituen Belaja gvardija (Goardia zuria) eleberri errealista, eta D'javoliada (Deabrukeria) burokraziaren aurkako satira. Master i Margarita (Maisua eta Margarita) eleberri fantastikoan ere burokrazia kritikatu zuen. Azken eleberri hau 1966. urtean argitaratu zen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Schnitzler, Arthur. Austriar idazlea (Viena, 1862 - Viena, 1931). Bere jaioterrian medikuntza ikasketak egin ondoren, garai hartako Vienako giroa agertzen zuten antzezlanak idatzi zituen: Anatol (1892), Liebelei (1896, Maiteminaldia), Der grüne Kakadu (1899, Kakatua berdea), Der einsame Weg (1904, Bide bakartia) eta Der junge Medardus (1910, Medardus gaztea). Eleberriak eta kontakizun liburuak ere idatzi zituen: Leutnant Gustl (1901, Gustl tenientea), Der Weg ins Freie (1908, Askatasun bidea), Therese, Chronik eines Frauenlebens (1928, Teresa, emakume baten bizitzaren kronika), Fräulein Else (1924, Else andereñoa) eta Flucht in die Finsternis (1931, Ilunpeko ihesa).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Dante Alighieri. (Durante-ren laburdura) Italiar poeta (Florentzia, 1265 - Ravena, 1321). Florentziako administrazio lanetan hartu zuen parte guelfo zurien aldean, eta hainbat zeregin diplomatiko egin zuen Bonifazio VIII.a Aita Santuaren aurrean. Azkenean, guelfo beltzek batere kargurik gabe utzi eta erbestera egotzi zuten bizitza guztiko. Azken urteak Veronan, Luccan eta Ravenan eman zituen. Dantek De Monarchia-n (1310-1314), latinez idatzi zuen obran, argitaratu zituen bere kezka politikoak: munduko aginpidea eta izpirituarena bereizi behar zirela aldarrikatu zuen, giza ekintza guztiek ondasun morala izan behar dutela argudiatuz. Kultura eskolastikoan hezitako gizona izaki, zuhurtziari, ezaguera eta arrazoiari buruzko ikusmoldea azaldu zuen Il Convivio (1307, Oturuntza) italieraz idatzi zuen filosofia lanean. Hizkuntzaz kezkatuta, Italiako herrialde guztietarako literatura hizkuntza batua aldarrikatu zuen, latinez idatzi zuen De vulgari eloquentia obran azalduriko teoriei jarraiki (1303-1304). Latinaren eta latin hizkuntzen arteko harreman historikoez arduratu zen lehenetarikoa izan zen. Filosofia eta moralismo ukituz beteak ageri dira, bestalde, Danteren poesia ugariak. Bederatzi urte zituela ezagutu eta hemezortzi urterekin berriz aurkitu zuen Beatrice-k inspiratu zizkion Canzoniere izeneko sonetoak, bultzatu zuen dolce stil nuovo haren erakusgarri bikainak. La Vita Nuova poema bildumak (1283-1293) guztiz mistiko bihurtu zen amodio hari buruzko lirismo aberats eta irudimenezkoa eskaintzen du (Beatrice-z «beste inorengatik inoiz esan ez dena» esateko). Baina, garrantzizkoak izanagatik ere, Danteren beste ezein obrak ez dio Divina Commedia (1307-1321) epopeia mistiko handiari itzalik egiten. Poema handi horretan, lurreko zorionaren eta beste munduko loriaren eske ageri da gizadi osoa. Gizonaren ikuspegi teologiko eta dramatikoa eskaintzen duen epopeia hori Europako literaturako obra garrantzitsuenetakoa da.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]