euskarari ekarriak

1.285 idazle / 3.433 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1924-09-30 / 1984-08-25

Truman Capote

hil zen duela 32 urte

Capote, Truman. (Stekfus Persons benetako izena). Estatu Batuetako eleberrigilea (New Orleans, 1924 - Los Angeles, 1984). Hamazazpi urte zituela eskola utzi eta Other Voices, Other Rooms (Beste ahots batzuk, beste eremu batzuk, 1948an argitara emana) lehen nobela idatzi zuen, aitaren bila ari den haur baten fantasiazko historia kontatzen duena. Oroitzapenetan murgiltzen segitu zuen The Grass Harp (Belarrezko Arpa, 1951) bigarren liburuan, eta geroagoko The Thanksgiving visitor kontakizunean (1967, Eskerregite eguneko bisitaria). Oso desberdina izan zen Breakfast at Tiffany's (1958; Gosaria Tiffany's-en), umoretsua, anekdotez betea eta baikorra. Kazetarien teknikak bere eginez, In Cold Blood (1966; Odol hotzean) eleberria aurkeztu zuen. Bertan, benetako hilketa baten istoria eraikitzen du, zehatz-mehatz. Not fiction novel deitu zien kontakizun mota horiei (fikziozkoak ez diren eleberriak). 1980an Music for chamaleons argitaratu zuen, kontakizunak, erretratuak eta erreportaiak bilduta. Estatu Batuetako hegoaldeko eskola neorromantikoko idazle hoberena izan zen inola ere.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kameleoientzako musika

itzul.: Xabier Olarra

Igela, 2000

Odol hotzean

itzul.: Xabier Olarra

Igela, 1993

Literatura Saila 6

Gabonetako ipuinak

itzul.: Joseba Urteaga

Igela, 1991

Mintaka 1

Eskerregite eguneko bisitaria

itzul.: Iņaki Iņurrieta

Ibaizabal, 1991

Literatura Unibertsala 10

Lau bidaia

itzul.: Joseba Urteaga

Igela, 1990

Eskuz landutako hilkutxak

itzul.: Xabier Olarra

Igela, 1990

Literatura 4

Gosaria Tiffany's-en

itzul.: Koro Navarro

Elkar, 1989

Erdal Literatura 83

1844-10-15 / 1900-08-25

Friedrich Nietzsche

hil zen duela 116 urte

Nietzsche, Friedrich. Alemaniar filosofoa (Röcken, 1844 - Weimar, 1900). Bonn-en eta Leipzig-en filosofia klasikoa ikasi zuen eta hogeita bost urte zituela filosofia irakasten hasi zen Basileako unibertsitatean, Suitzan. 1879an sifilisak jo eta lanpostua utzi behar izan zuen gaixoturik. 1889an burua galdu zuen, eta 1900ean hil zen guztiz eroturik. Haren obra aipagarri batzuk: Tragediaren sorrera (1872), Gizatarra, gizatarregia (1878), Honela mintzatu zen Zaratustra (1883, X. Mendigurenek euskarara itzulia), Ongiaz eta gaizkiaz Haraindi (1886), Moralaren genealogia (1887), Itzulera etengabea (1888) eta Ecce Homo, (1908an argitaratua) besteak beste. n Nietzscheren eraginak eta pentsamendua. Nietzschek itzal handia izan du Europako kulturan. Schopenhauer filosofoak eta Wagner musikalariak eragin handia izan zuten beregan, eta hortik etor zekiokeen literaturarako eta arterako zuen zaletasuna. Halaber, oso ondo ezagutzen zuen greziar kultura eta eragin handia izan zuen horrek bere pentsamenduan. Bere filosofiaren ardatza gizonaren bizitza da, bizitzaren balioak, eta horren inguruko morala. Hala, arrazoiaren aurkako filosofia joera sortu zuen (bitalismoa) Hegelen filosofia errazionalaren kritikan oinarri hartuz. Nietzscheren ustez gizonak mugarik gabe bizitzeko borondatea du funtsean, baina oztopo bat aurkitzen du bere bidean, bizitza bera, atsekabez eta oztopoz betea; hala, gizonaren eginkizun gorena trabak gainditzea da, ez etsitzea eta bere burua gainditzea etengabe (hortik super-gizonaren ideia). Kristautasunari kritika zorrotza egin zion, etsipenaren kultura zabaldu eta gizona makurturik bizitzera eramaten duelako. Nietzschek, hain gogor kritikatu zituen positibistek bezala, metafisika gaitzetsi, Jainkoarenganako fedea ezetsi eta ukatu egiten zuen arimaren hilezkortasuna. Baina, aldi berean, Europako kulturaren eta moralaren kontra ekin zion, pentsamendu errazionala eta zientifikoa zabaltzen zituelako eta horrekin gizonaren intuizioa eta berezko sena itzaltzen zituelako. Hala, mendebaleko kulturaren erroetara bideratu zuen bere kritika lehenik eta behin: greziar kulturara. n Greziar kulturaren eragina Nietzscheren filosofian. Nietzschek bi joera bereizten zituen antzinako Grezian; bata zen apolotarra (Apolo jainkoarena), argiaren, orekaren eta errazionalismoaren sinbolo dena; bestea da dionisiarra (Dionisos jainkoarena, ardoaren eta eromenaren jainkoarena, alegia), grinaren, oparotasunaren, eromenaren, erotismoaren eta bizitzaren sinbolotzat hartzen dena. Lehenengo joera errazionalista hori Grezia klasikoaren irudia da, mendebaleko kulturara igaro dena; bestea, dionisiarra, Nietzschek bere egin zuen eta, hain zuzen, bizitzeko gogo hori jarri zuen bere pentsamenduaren oinarrian. n Itzulera etengabea. Nietzschek Heraklitogantik datorren ideia bat erabili zuen; gauzen eta gertaeren "itzulera etengabea"rena. Bere ustez munduan gertatu den oro berriro errepikatuko da, zitalkeriak eta gauza makurrak barne. Baina gizonak alda dezake mundua, indarrean diren balio guztiak aldaraziz eta bere burua gaindituz; hala, super-gizona sortuz joango da. n Nietzscheren super-gizona. Nietzsche berdintasuna eta demokrazia eskatzen zuten joera guztien aurka agertu zen, gizabanakotasun indartsua, bestea azpiratzeko gai zena, miresten baitzuen. Ondasun gorena bizia bera zen Nietzscherentzat, eta horren baitan gailentasuna eta ahalmena eskuratzeko nahia zegoela uste zuen. Gizonak bere burua gainditu behar du, super-gizona izatera iritsi, eta horretarako ez du izan behar begirunerik eta besteenganako errukirik. Horrek guztiak moralaren ikuspegi berri bat izatera eraman zuen. n Jaunen morala eta esklaboen morala. Nietzschek aparteko gorrotoa zion Kant-en etikari, betebeharrei eta erantzunkizunei hark ematen zien garrantziagatik, eta beste hainbeste esan daiteke kristau moralaz. Nietzschek bizitza bera baino ez zuen aintzat hartzen, bizitza indartsua, osasuntsua, menderatzeko borondatea duena. Errukia eta ahuldadea ziren beretzat gaitzik larrienak. Bi moral mota bereizten zituen; bata jaunen morala zen, indar handikoa, gorena, bizitzaren bultzadak baieztatzen zituena; bestea esklabo eta morroiena zen, ahula, errukizkoa, bizitzan konfidantzarik ez zuena. Ideia horietan oinarriturik eraiki zuten bere ideologia arrazista eta gerrazalea Hitler-ek eta nazioek. Nietzschek gerraren balioak goraipatzen zituen; berarentzat gerrak gizonaren bertute asko utzi zituen agerian: ausardia, eskuzabaltasuna edo elkarlaguntza, besteak beste. Dena den, Nietzscheren pentsamendua irrazionalismo modernoaren adierazpide osoena da, eta interpretazio ugari egiteko bidea ematen du.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Wagner afera / Nietzsche Wagnerren kontra

itzul.: Unai Casas Antia

EHU, 2010

Limes, 13

Moralaren genealogia

itzul.: Xabier Mendiguren Bereziartu

Klasikoak, 1997

Pentsamenduaren Klasikoak

Honela mintzatu zen Zaratustra

itzul.: Xabier Mendiguren Bereziartu

Klasikoak, 1992

Pentsamenduaren Klasikoak

Mendi gailurretatik

itzul.: Jon Mirande

Gernika, 1952

18

1711-05-07 / 1776-08-25

David Hume

hil zen duela 240 urte

Hume, David. Eskoziar filosofoa (Edinburgo, 1711 - Edinburgo, 1776). Merkataritzan ari izan ondoren, Frantziara jo zuen ikastera. Han prestatu zuen Giza izaeraren tratatua (A Treatise of Human Nature, 1739). Britainia Handira itzulirik, beste obra batzuk argitaratu zituen: Saio moral eta politikoak (Essays, Moral and Political, 1741-1742); Giza adimenari buruzko ikerketa (An Enquiry Concerning Human Understanding, 1751); Moralaren printzipioei buruzko ikerketa (An Enquiry Concerning the Principles of Morals); Erlijioaren historia naturala (1757). Edinburgoko abokatuen elkargoko liburuzain izendatu zuten. Han idatzi zuen Ingalaterrako Historia ospetsua (1754, 1756, 1759). Gero, Britainia Handiko enbaxadorearen idazkari gisa itzuli zen Parisa (1763-1766); bertan, Rousseau eta bere garaiko idazle onentsuenekin harremanetan sartu zen. 1769an bere sorterrira erretiratu zen. Hil ondoren, haren beste obra batzuk argitaratu ziren; hala nola Erlijio naturalari buruzko solasaldiak (Dialogues Concerning Natural Religion, 1779). n Humeren filosofiak Locke-ren enpirismoa eta Berkeley-ren idealismoa ditu oinarri: esperientzia da ezagutzaren iturri bakarra eta ez dago baliozko ezagutzarik esperientziaren baitara bil daitekeena baino. Filosofia moralari dagokionez, Humerentzat, pertzepzio morala ez da adimenaren kontua, gustuena edo sentimenduena baizik. Humek eragin handia izan zuen Kant-engan eta Adam Smith-engan, eta Smith-en bitartez ekonomilari liberal klasikoengan. Ekonomiari buruzko saiaerak ere idatzi zituen, bereziki dirua, interes tasak eta nazioarteko merkataritza gai harturik.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Giza ezagutzari buruzko ikerketa

itzul.: Xabier Amuriza

Klasikoak, 1993

Pentsamenduaren Klasikoak 8

Suizidioaz

itzul.: Felipe Juaristi

Porrot-1, 1984

1882-11-02 / 1957-08-25

Leo Perutz

hil zen duela 59 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Bederatzietatik bederatzietara

itzul.: Anton Garikano

Alberdania-Elkar, 2003

Literatura Unibertsala 107

Hitzorduak

Irailak 01: Mrs Hemingway Donostian

Azken kritikak

Ixtorio hautatuak
Roald Dahl

itzul.: Luis Berrizbeitia
Aritz Galarraga

Zero K
Don DeLillo

itzul.: Aritz Gorrotxategi
Javier Rojo

Elurte amaiezina
Agustin Fernandez Paz

itzul.: Xabier Aranburu
Javier Rojo

Metamorfosia
Franz Kafka

itzul.: Anton Garikano
Alex Gurrutxaga

Poesia kaiera
Angel Gonzalez

itzul.: Gerardo Markuleta
Alex Gurrutxaga

Sumisioa
Michel Houellebecq

itzul.: Gerardo Markuleta
Javier Rojo

Ulises
James Joyce

itzul.: Xabier Olarra
Anjel Lertxundi

Sumisioa
Michel Houellebecq

itzul.: Gerardo Markuleta
Edorta Jimenez

Farorantz
Virginia Woolf

itzul.: Anton Garikano
Alex Gurrutxaga

Poesia kaiera
Audre Lorde

itzul.: Danele Sarriugarte
Igor Estankona

Azken sarrerak

2016 Abuztua

Lezama Lima
Paradiso (pasarte bat)

2016 Uztaila

Mikhail Lermontov
Poemak

Ludmila Petruxevskaia
Katuek bai zorte ona

Henri Calet
Danbor hotsik gabeko abertzaletasuna

2016 Ekaina

Paco Urondo
Zortzi poema

Vercors
Itsasoaren isiltasuna

2016 Maiatza

Brendan Behan
Hiru poema

Josep Romanilha
Cucugnango medikua

Mario Benedetti
Hamahiru poema

Stanislaw Jerzy Lec
Aforismoak

Haroldo Conti
Anaia baten heriotza

Padraig Mac Piarais
Hamar poema

2016 Apirila

Akram Aylisli
Bihotzak baditik horrelako gauzak

Pazkoko Altxamendua
Bi poema

Gabriel Celaya
Zazpi poema

Jose Revueltas
Inor gabeko hizkuntza

Annie Vivanti
Lau poema

Milan Kundera
Bi ipuin

2016 Martxoa

Virginia Woolf
Gela bat norberarena

Audre Lorde, Angel Gonzalez, Paul Celan
Munduko Poesia Kaierak

Blas de Oteroren
mendeurrena

Anna Akhmatova
Requiem

2016 Otsaila

Julian Barnes
Lurraren mailan

Bernard Dadie
Zortzi poema

2016 Urtarrila

Ashraf Fayadh
hamazazpi poema

Louise Michel
Komuna

2015 Abendua

Sergei Jesenin
zortzi poema

W. Somerset Maugham
Idazle baten oharrak

Gilka Machado
Hiru poema

[Sarrera guztiak ikusi]