euskarari ekarriak

1.349 idazle / 3.539 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1901-11-20 / 1963-06-03

Nazim Hikmet

jaio zen duela 116 urte

Hikmet, Nazim. Idazle turkiarra (Tesalonika, 1902 - Mosku, 1963). Moskun zortzi urteko egonaldia egin zuen (1921-1928). Turkiara itzuli eta Kemal Atatürk diktadorearen kontra aritu zen komunistekin bat eginik. Hori zela eta, hamabi urteko kartzela zigorra izan zuen (1938-1950). Espetxetik irten eta hil artean erbestean, Moskun, bizi behar izan zuen (1951-1963). Gehienbat poesia idatzi bazuen ere, Hikmet-ek landu zituen antzerkia, kontakizunak, eta itzulpenak ere landu zituen. Errusiako futuristen eraginez bertso librea erabili zuen lehen aldiz turkiar poemagintzan. Hikmet-ek politikazko erantzukizuna, turkiar aberkideen egoera eta munduarekiko irekitasuna dira haren olerkien gaiak. Alor horretan Hikmet-ek lan eskerga egin zuen. Haren obra batzuk: 1941 urte honetan, Giza ikuspegiak (1942-1950), Poemak, Amodiozko poemak (1933-1962), Hau lana, erbestea. Antzerkietako zenbait: Gizon ahantzia; Bidaiaria; Existitu zen benetan Ivan Ivanovitx? (1956), Stalin-en garaietako burokraziaren satira, errusieraz idatzia. Kontakizunen alorrean eleberriak eta ipuinak idatzi zituen: Sagar berdeak; Hodei maitemindua; Odolak mintzorik ez; eta Erromantikoak, hil ondoren agertutako eleberri autobiografikoa.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Hamabi poema

itzul.: I˝igo Aranbarri

Susa, 2007

Estrontzio 90

itzul.: Koldo Izagirre

KM kulturunea, 2004

Ahalegina

Bursa, Istanbul

itzul.: Gabriel Aresti / Josu Landa

Susa-23/24, 1989

Lau gartzelak

itzul.: Gabriel Aresti

Lur, 1971

Kriselu 17

1921-01-08 / 1989-11-20

Leonardo Sciascia

hil zen duela 28 urte

Sciascia, Leonardo. Idazle italiarra (Racalmuto, Sizilia, 1921 - Palermo, 1989). Lanbidez eskola maisua izan zen 1957 arte; ordutik literaturari osoki emana bizi izan zen. Lehen poesia lanetatik, Favole della dittadura (1950, Diktaduraren alegiak); La Sicilia, il suo core (1952, Sizilia, haren bihotza) Sciasciak Italiako gizarteaz zuen ikuspegi mingotsa agertu zuen, aginpidearen izaera gero eta ilunagoa, mafiarekiko lotura, nabarmentzen zuela. 1956an hasi zen kontakizunak lantzen: Le parrocchie di Regalpetra (Regalpetrako parrokiak). Gero, Gli zii di Sicilia (1958, Siziliako osabak); Il giorno della civetta (1961, Hontzaren eguna); A ciascuno il suo (1966, Nori berea) etorri ziren, azkeneko biak askorentzat autorearen obrarik kunplituenak. Sizilia da Sciasciaren kontakizunen, eleberrien eta saioen gertalekua eta gai bakarra, gizarte hark garaturiko kontzeptuen inguruan diharduela: ohorea, mendekua, beldurra, leialtasuna, susmoa... eta horien guztien gainean, omertà edo isiltasunaren legea. Zenbaitetan haren eleberriek polizia eleberrien forma hartzen dute: Il contesto (1971, Testuingurua); Todo modo (1974); Dalle parte degli infedeli (1979, Paganoen lurraldeetan); Nero su nero (1979, Beltza beltzaren gainean). Batzuetan bere eleberrietan egungo egoeraren erro historiko sakonak ikertzen ditu: Morte dell'Inquisitore (1964, Inksidorearen heriotza); Il consiglio d'Egitto (1964, Egiptoko kontseilua); Recitazione della controversia liparitana (1969). Saiakera lan anitz egin zituen, horien artean Pirandello e la Sicilia (1961, Pirandello eta Sicilia); Sicilia come metafora (1979, Sicilia metafora gisa). Beste zenbait obra: Il mare colore del vino (1971, Itsaso ardo kolorea) kontakizun liburua; Candido ovvero un sogno fatto in Sicilia (1977, Kandido edo Sizilian egindako ametsa), egungo ideologien parodia; L'affaire Moro (1978, Moro kasua), politikoaren hilketaren inguruko gogaketa. La strega e il capitano (1986, Sorgina eta kapitaina) eta Il cavagliere e la morte (1989, Zalduna eta heriotza) bere azken obra garrantzitsuenetakoak izan ziren.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Hontzaren Eguna

itzul.: Koldo Biguri

Ibaizabal, 1991

Literatura Unibertsala 8

Itsaso ardo kolorea

itzul.: Josu Zabaleta

Erein, 1991

Erein literatura 74

1828-09-09 / 1910-11-20

Leon Tolstoi

hil zen duela 107 urte

Tolstoi, Leo Nikolaievitx. Errusiako eleberrigilea, dramagilea eta pentsalaria (Iasnaïa Poliana, 1828 - Astapovo, 1910). Errusiako antzinako nobleziaren familia batean sortu zen eta haurra zela umezurtz geraturik, izebak arduratu ziren haren eta lau anaien heziketaz, egiteko hartan atzerriko maisuak esku hartu zutelarik. 1844an Kazango unibertsitatean ikasten hasi zen, baina diplomarik lortu gabe ikasketak bertan behera utzirik, Iasnaïa Polianako etxaldera itzuli zen. 1851an, bere bizitzari zentzua eman nahirik, hiru urtez aritu zen Kaukasoko gerran. n Lehen obrak. Lehen idazkiekin arrakasta handia lortu zuen: Detstvo (1852, Haurtzaroa); Otrochestvo (1854, Nerabe aroa); Junost (1857, Gaztaroa) narrazio autobiografikoak; Sebastopolkiie rasskazi (1855-1856, Sebastopoleko kontakizunak) gerraren inguruko narrazioen bilduma. 1856an armada utzi zuen eta bi urtez Europan zehar ibili zen (Frantzia, Suitza, Italia, Alemania); bidaia horietan jende asko ezagutu zuen (P. J. Prudhon, A. Herzen, Ch. Dickens). Europako burgesiaren materialismoa eta egoismoa salatu zituen Ljucern (1857-1858, Luzerna) idazki autobiografikoan. 1860. urtean bere etxaldera biltzea erabaki ondoren eta nekazarien egoeraz kezkaturik, jopuen seme-alaben hezketaz arduraturik eskola bat eta aldizkari pedagokiko bat sortu zituen (1862). Gaztetan irakurriak zituen J. J. Rousseau-ren idazkien eraginpean, zibilizazio usteletik urrun naturarekin bat egiten duen bizitza kantatzeari ekin zion 1863an argitaratu zuen kontakizun bilduman: Kazaki (Kosakoak). 1862an Sofia Andreievna Bers-ekin ezkondu zen; harekin hamahiru seme-alaba izan zituen; haietarik bost oso gazterik hil ziren. n Obra nagusiak. Zazpi urteko lanaren ondoren (1863-1869) Napoleonen aurkako gerren garaian (1805, 1815) girotutako Voina i mir (Gerra eta bakea) eleberria burutu zuen. Mendebaleko eleberriaren historian gailenetarikoa den honetan frantses inbasioa jasan zuten pertsona askoren bizipenak eta analisi psikologiko xeheak bildu zituen gizarte egoerari buruzko oharpenekin batera. Gero, 1873tik 1877ra Ana Karenina idatzi zuen, autorearen bigarren obra nagusia. Eleberri konplexua da: kontatzen den adulterioa, ezinbestean, trajediaz amaitzen da gizartearen hipokresia morala dela eta. n Azken garaia. Bi eleberriok mundu osoan ezagutarazi zuten Tolstoi. Anna Karenina idazterakoan Ispoved (1882, Aitorpena) obran azalduriko krisi espiritual sakona bizi izan zuen. Ateismoa utzi eta sinesmenera bihurtu zen halako kristautasun ebanjeliko berezia bere egiten zuelarik, halako moldez non gobernu edo eliza antolatu ororen agintea eta jabetza pribatua ukatzen zituen. Ebanjelioa izadiaz gaindiko elementuez gabetzen zuen, elkarrenganako maitasuna eta bortxarik ez erabiltzea aldarrikatzeaz batera. 1901an Errusiako Eliza Ortodoxoak eskumikatu zuen. Bere ideiak azaltzearren saiakerak -V chom moia vera? (1884, Zein da nire sinestea?); Chto takoie istusstvo (1898, Zer da artea?)- eta obra dramatikoak -Vlast tmi (1898, Ilunpeen indarra); Plodi prosveshchenia (1889, Heziketaren fruituak)- idazteari ekin zion. Nolanahi ere den, autorearen jeinua eleberri laburren sailean nabarmendu zen gehienbat: Smert Ivana Ilicha (1886, Ivan Ilitxen heriotza); Kreitserova sonata (1889, Kreutzer Sonata); Joziiain i rabotnik (1895, Nagusi eta morroi). 1899an hirugarren eleberri luzea argitaratu zuen, Voskreseniie (Berpiztea); hartan noble baten eta prostituta baten arteko harremanak kontatzen ditu. Hondar urteetan, halaber, kontakizun nabarmenak egin zituen, hala nola Otets Sergiy (1890-1898, Aita Sergio) edo Hadzhi-Murat (1896-1904). Urte horietan munduko alde guztietatik zetorren jendea Iasnaia Poliana-ra, idazlearen nortasunak eta ideiek erakarrita. Nekazari lanetan ari ohi zen eta, bere printzipioei leial eusteko, argitaratutako obrengatik ez zuen etekin ekonomikorik nahi. Emazteak ez zituen ez senarraren ideiak ez eta dizipuluak onartzen eta bien arteko gatazkak etengabeak ziren. Bizitzaren azkeneko hamar urteetan Tolstoiren ospea handia zen Errusian eta mundu osoan. Egoera horri ihes egin nahirik, 82 urteko zela 1910eko urriaren 28an etxetik aldegin zuen eta hamar egun geroago Astapovoko geltokian hil zen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Zer da artea?

itzul.: Aritz Gorrotxategi

Meettok, 2013

Zenbat lur behar ditu gizon batek?

itzul.: Mikel Vilches

Denonartean, 2011

Zaldi baten historia

itzul.: J. L. Egiguren

Mensajero, 1998

Ivan Ilitxen heriotza

itzul.: Xabier Mendiguren

Ibaizabal, 1991

Literatura Unibertsala 11

Alegiak

itzul.: Bittor Madina

Baroja, 1985

1858-11-20 / 1940-03-16

Selma Lagerlof

jaio zen duela 159 urte

Lagerlöf, Selma. Idazle suediarra (Mårbacka, Vårmland, 1858 - Mårbacka, 1940). Suedian Literaturako Nobel saria eskuratu zuen lehena izan zen (1909). Fantasia handiko eta kolore biziko eleberriak eta ipuinak idatzi zituen; askotan, Suediako saga eta alegietan oinarritzen zen idazteko. Obra nagusiak: Gösta Berlings saga (1891, Gosta Berling-tarren saga, bi liburuki), Osynliga länkar (1894, Katea ikustezinak), Antikrists mirakler (1897, Antikristoren mirariak), Jerusalem (bi liburuki, 1901-1902), Herr Arnes Penningar (1904) eta Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige (1906-1907, Nils Holgerssonen bidaia zoragarria, bi liburuki), azken hau haurrei zuzendutako geografia liburu ezaguna.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Gau Donea

itzul.: Yosu Insausti

Euzko Gogoa, 1954

3-4

1921-05-20 / 1947-11-20

Wolfgang Borchert

hil zen duela 70 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Gauez lo egiten dute arratoiek

itzul.: Mikel Elorza

armiarma.eus, 2012

1936-11-20 / ...

Don DeLillo

jaio zen duela 81 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Zero K

itzul.: Aritz Gorrotxategi

Meettok, 2016

1914-11-20 / 1976-04-14

Jose Revueltas

jaio zen duela 103 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Octavio Pazi gutuna

itzul.: I˝igo Aranbarri

armiarma.eus, 2016

Inor gabeko hizkuntza

itzul.: I˝igo Aranbarri

armiarma.eus, 2016

1911-11-20 / 1995

Jorge Rojas

jaio zen duela 106 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Neskatx baten uneak

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1967

1889-11-20 / 1928

Donn Byrne

jaio zen duela 128 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Frantses bi Donostian

itzul.: Euskaltzaindia

Euskaltzaindia, 1979

Antzerki saila

Nire izeba maitea

itzul.: Euskaltzaindia

Euskaltzaindia, 1979

Antzerki saila

1562-11-20 / 1627-10-11

Bernardo de Balbuena

jaio zen duela 455 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Bernardoa / Ronzesballesko Batallea

itzul.: Felipe Arrese Beitia

Jose Astuy, 1900

Bernardo eta Erroldanen arteko jazarra

itzul.: Felipe Arrese Beitia

Euskal-Erria, 1889

Hitzorduak

Abenduak 01: Gailur ekaiztsuak, Emily BrontŰ

Abenduak 04: Tristezia, zer berri? Donostian

Abenduak 07: Hodien metafisika Ahotsenean

Abenduak 10: Filiala Ahotsenean

Abenduak 10: Munduko Poesia Kaier berriak Ahotsenean

Azken kritikak

Begirada
Jean-Paul Sartre

itzul.: Juanmari Agirreurreta
Joannes Jauregi

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

itzul.: Garazi Arrula Ruiz
Peru Iparragirre

Nagusia kanpoan bizi da / 1928ko martxoaren 15a
Takiji Kobayashi

itzul.: Hiromi Yoshida
Joannes Jauregi

Testamentua
Franšois Villon

itzul.: Matias Mugica
Jose Luis Padron

Testamentua
Franšois Villon

itzul.: Matias Mugica
Aitor Francos

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

itzul.: Iker Sancho
Peru Iparragirre

Alexis Zorbaren hitzak eta egintzak
Nikolas Kazantzakis

itzul.: Luis Berrizbeitia
Aiora Sampedro

Denbora galduaren bila - Swann-enetik
Marcel Proust

itzul.: Joxe Austin Arrieta
Joxemari Iturralde

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

itzul.: Iker Sancho
Javier Rojo

Pentsamendu heterozuzena
Monique Wittig

itzul.: Askoren artean
Amaia Alvarez Uria

Azken sarrerak

2017 Azaroa

Hoda Ablan
Zazpi poema

2017 Urria

Lluis Llach
Sei kantu

Jose Rizal
Nire azken adioa

Seamus Heaney
Poema antologia

Rosalia de Castro
Poema antologia

Chuya Nakahara
Poema antologia

Inge MŘller
16 poema

2017 Iraila

Carson McCullers
Jockeya

Alfonso R. Castelao
Nos / Gu

Jean Genet
Lau orduz Xatilan

Walt Whitman
Belar hostoak (zazpi kantu)

2017 Abuztua

Charles Baudelaire
Zortzi poema

W.B. Yeats
Hamar poema

Langston Hughes
Zazpi poema

2017 Uztaila

Gloria Fuertes
Antologia

Roberto Arlt
Hiru aguafuerte

Assata Shakur
Bost poema

2017 Ekaina

Jordi Badiella
Poemak

Juan Goytisolo
Sugarrak, hausterreak, desmemoria

Gwendolyn Brooks
Rudolph Reeden balada

Rosario Castellanos
Hamahiru poema

2017 Maiatza

Monique Wittig
Pentsamendu heterozuzena

Langston Hughes
Etxea

Carlos Casares
Idazle didaktiko bat

Sakutaro Hagiwara
Bost poema

2017 Apirila

Antonio Gramsci
Sei gutun kartzelatik

Yolanda Esteve
Bost poema

Paco Souto
Hamabi poema

Primo Levi
11 poema

2017 Martxoa

Adrienne Rich
Poesia kaiera

Dylan Thomas
Poesia kaiera

Alfonsina Storni
Poesia kaiera

Otto Rene Castillo
Bost poema deserri eta maitasun

Pete Seeger
Hamahiru kantu

Antonin Artaud
Jainkoaren Judizioari Akabera Emateko

Pier Paolo Pasolini
Gramsciren errautsak

[Sarrera guztiak ikusi]