euskarari ekarriak

1.358 idazle / 3.559 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1913-07-10 / 1985-02-22

Salvador Espriu

hil zen duela 33 urte

Espriu, Salvador. Kataluniako poeta, kontalari eta dramagilea (Santa Coloma de Farnes, 1913 - Bartzelona, 1985). Espriuk El doctor Rip (1931) eta Laia (1932) eleberriekin eman zion hasiera bere lanari. Ondoren eleberri laburrak (Miratge a Citerea, 1935; Letizia, 1937) eta ipuinak (Aspectes, 1934; Ariadna al laberint grotesc, 1935) argitaratu zituen. Pixkanaka mundu autonomo bat sortu zuen, Kataluniako itsasertzeko herri asmatu batean (Sinera, Arenys herria alderantziz idatzita). Poesian azaldu zuen batez ere mundu hori: Les cançons d´Ariadna (1949), Cementiri de Sinera (1946), Les hores, Mrs. Death (1952), La pell de brau (1960). Geroko olerkietan (Llibre de Sinera, 1963; Setmana Santa, 1971) kultura erreferentzia berriak erabiltzen ditu, sinbolismoan oinarrituta. Antzerkigintzari dagokionez, berriz, aipagarri dira Primera història d´Ester (1948), Antígona (1955) eta Ronda de mort a Sinera (1966) obrak. Gerra ondoko Kataluniako idazle nagusietakoa da Espriu. Kultura zabala zuen, antzinakoa eta modernoa, eta bere obrak humanismo sakona ematen du aditzera. Espriuren obran heriotza eta gizonaren patua dira gai nagusiak; beti ere Kataluniako hizkuntzaren, kulturaren eta norabide historikoaren erreferentzia egiten dioten diskurtsua azaltzen du. Idazkera aberatsa eta trinkoa du, lirismoz eta ironiaz betea, sarritan mito klasikoen berregituratzean oinarritua.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Euskal Herria

itzul.: Aritz Galarraga

armiarma.eus, 2013

Antologia. Zenbait poeta katalan

itzul.: Gerardo Markulueta

Ibaizabal, 1997

Literatura Unibersala 70

Aresti/Ferreiro/Espriu antologia

itzul.: Koldo Izagirre

Erein, 1988

Bi poema

itzul.: Joakin Balentzia

Ttipi-Ttapa, 1987

Hiru poema

itzul.: Jose Mari Pastor

Argia, 1985

Agurra

Korrok, 1984

Zezen Larrua

itzul.: Juan San Martin

Egan, 1983

86

Euskal Erria

itzul.: Juan San Martin

Egan, 1967

Sinerako liburua

itzul.: Juan San Martin

Egan, 1966

Assaig de Cantic en el temple

itzul.: J.A. Loidi

Olerti, 1965

1875-07-26 / 1939-02-22

Antonio Machado

hil zen duela 79 urte

Machado y Ruiz, Antonio. Espainiar olerkaria, Manuel Machadoren anaia (Sevilla, 1875 - Colliure, 1939). Familia liberal batean sortu zen, eta Madrilgo «Institución Libre de Enseñanza» erakundean egin zituen ikasketak. Parisen ere bizi izan zen, eta 1907tik aurrera frantseseko irakasle izan zen Soriako Lizeoan. Bere garaikideen modernismoa alde batera utzi, eta «betiereko poesia» deitzen zuena, analisiaz baino intuizioaz osatuagoa, hartu zuen jomugatzat. Gaztelako bizimoduak eta emazte gaztearen galerak eragin handia izan zuten haren poesian. Hiru aldi bereiz daiteke haren poesian: lehena, Soledades (1902, Bakardadeak), Soledades, galerías y otros poemas (1907) Verlaineren eta Ruben Darioren eraginpean idatzi zituen lanek osatua; bigarrena, Campos de Castilla (1912) idatzi zuen garaia, barne begirada soila utzi eta Gaztelako ikuspegia poesian islatu nahi izan zuena; hirugarrena, Nuevas canciones (1924, Kantu berriak) eta Cancionero apócrifo (1924tik aurrera), bizitzaren eta izatearen gaia eta olerkariaren bakardadea azaltzen dituena. Bere anaia Manuelekin zenbait antzerki obra idatzi zituen La Lola se va a los puertos (1929), La prima Fernanda (1931), beste lan batzuen artean. Errepublikazale sutsua baitzen, Espainiako gerra galduta ikusi zuenean (1939) Frantziara aldegin zuen erbesteraturik, eta Colliuren hil zen, iparraldeko Katalunian, urte hartan berean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Erretratua

itzul.: Lur erredakzioa

Lur Entziklopedia Tematikoa, 1999

Ontza ("La lechuza")

itzul.: Julene Azpeitia

Euskerazaintza - 6, 1989

Oroit egin ezin dezadanean

Korrok-2, 1984

Bart ametsetan

itzul.: Dirauket

Olerti, 1964

Lurra billosik da ageri

itzul.: Dirauket

Olerti, 1960

Bost poema

itzul.: Santi Onaindia

Olerti, 1959

Barteko ilusioa

itzul.: Gabriel Aresti

Olerti, 1959

Egun argitsu baten

itzul.: Dirauket

Olerti, 1959

1864-02-22 / 1910-05-22

Jules Renard

jaio zen duela 154 urte

Renard, Jules. Frantses idazlea (Châlons-sur-Mayenne, 1864 - Paris, 1910). Nevers-en eta Parisen egin zituen ikasketak; Mercure de France aldizkariaren sortzaileetariko bat izan zen 1890ean. Eleberriak eta antzerkirako obrak idatzi zituen batik bat, eta 1935. urtean argitaratu zen 1887-1910 urteetan idatzi zuen Egunkaria. Obra nagusiak: L'écornifleur (1892, Bizkarroia), Le vigneron dans sa vigne (1894, Mahats biltzailea bere mahastian), Poil de carotte (1894, Ile gorria), Histoires naturelles (1896, Historia arruntak), Bucoliques (1898, Bukolikoak), Le plaisir de rompre (1897, Apurtzearen gozamena) eta Le pain de ménage (1898, Ezkontideen ogia).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Axenario

itzul.: Itziar Otegi

Alberdania-Elkar, 2006

Literatura Unibertsala 118

1788-02-22 / 1860-09-21

Arthur Schopenhauer

jaio zen duela 230 urte

Schopenhauer, Arthur. Alemaniar filosofoa (Danzig, 1788 - Frankfurt, 1860). Filosofiako ikasketak egin zituen Göttingen-en eta Berlinen. 1814-1818. urteen bitartean Weimar-en bizi izan zen eta Goethe ezagutu zuen han. 1819an, bere obra nagusia argitaratu zuen: Die Welt als Wille und Vorstellung (Mundua borondate eta irudikapen gisa). Platonek, Kantek eta budismoak eragin handia izan zuten berarengan. Schopenhauer-ek itzal handia izan du XX. mende hasierako Europako pentsamenduan. Obra nagusiak: Die Welt als Wille und Vorstellung (1918, Mundua borondate eta irudikapen gisa), Über den Willen in der Natur (1836, Naturaren hautamenaz), Die Beiden Grundprobleme der Ethik (1841, Etikaren funtsezko bi arazoak), Parerga und Paralipomena (1851, Parerga eta Paralipomena) eta Aphorismen zur Lebenswisheit (Aforismoak bizitzaren jakinduriari buruz). n Schopenhauer-en filosofia. Schopenhauer-entzat mundua irudikapen hutsa da, sentipenek egituratzen dutena; ez du bereizketarik egiten gertakariaren eta horren itxuraren artean, biak uztartzen baititu. Mundu honetako formak, munduko gauzakiei itxura ematen dietenak, espazioa, denbora eta kausalitatea dira, eta giza sentipenek antolatu eta egituratzen dituzte horiek. Hala ere, une jakin batzuetan gizonak mundua ez du atzematen gertaera edo fenomeno huts gisa, zerbait sakonago den eta beragandik hurbilago dagoen zerbait bezala baizik: horri ni-a deitzen zaio. Ni-a, alde batetik, gorputz gisa hauteman daiteke, baina denboraz eta espazioaz haraindi dagoen zerbait ere bada, eta askea da gainera: horri borondatea deitzen zaio. Gizona bere izateari lotzen zaio lehenik eta behin, eta izate hori bizitzeko borondatea da funtsean. Mundu honetako gauza bakoitzak izateko borondatea du eta hala agertzen da kanpora, bai mundu bizigabean, bai bizian eta baita kontzientziaren esparruan ere. Errealitatea, bada, borondatea da funtsean. Baina nola nahi izateak etsipena dakarren, nahia bete ezin denean, borondatea atsekabe etengabea da. Plazerra, beraz, atsekabe horren etenaldia da eta iragankorra da guztiz; bizitza bera, funtsean, atsekabea eta oinazea da. Horrela bada, Schopenhauer ezkor eta etsikorra da. Bizitzeko borondatea, beti ere asegabea baita, atsekabea da eta, beraz, mundua bera eta gizonaren bizitza ere hala dira. n Schopenhauer-en etika. Schopenhauer-en etika ideia hartan oinarritzen da; hala, sentimendu morala errukia da, beste gizonen atsekabea arintzea. Hori da, hain zuzen, jakintzaren, artearen eta, batez ere, musikaren helburu behinena; baina sendabide iragankorrak dira guztiak. Salbabide bakarra bizitzeko borondatea gainditzea da; borondatea itzaltzen bada, nirvanan sartzen da, eta ezerezean murgiltze hori da onik handiena, salbabide egiazkoa eta nahi asegabeak ematen duen atsekabearen eta oinazearen sendabide bakarra. Horrez gainera, Schopenhauer-en etika determinista zen; hau da, berarentzat gizona berez da ona edo gaiztoa sortzen denetik hil arte. Sokratek ez bezala, Schopenhauer-ek uste zuen bertutea ezin zela irakatsi, gizona on edo gaizto jaio eta aldaezina denez.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Mundua nahimen eta errepresentazio gisa

itzul.: Xabier Mendiguren

Klasikoak, 1999

Pentsamenduaren Klasikoak 59

Naturako nahimena

itzul.: Xabier Mendiguren

Klasikoak, 1993

Pentsamenduaren Klasikoak 15

1900-04-11 / 1989-02-22

Sandor Marai

hil zen duela 29 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Eszterren ondarea

itzul.: Ander Irizar

Igela, 2003

Azken hitzordua

itzul.: Xabier Olarra

Igela, 2002

1940-02-22 / ...

Paco Martin

jaio zen duela 78 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Ramon Lamoteren gauzak

itzul.: Koldo Izagirre

Elkar, 1989

Itzul saila 76

1936-02-22 / ...

Adam Bodor

jaio zen duela 82 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Artzapezpikuaren bisita

itzul.: Unai Elorriaga

Elkar, 2011

1935-02-22 / 1989-10-15

Danilo Kis

jaio zen duela 83 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Hildakoen Entziklopedia

itzul.: Monika Etxebarria

Alberdania-Elkar, 2005

Literatura Unibertsala 117

1896-02-22 / 1928-03-18

Paul van Ostaijen

jaio zen duela 122 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Pneumotorax

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

Azken poema

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

Spleen pour rire

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

1892-02-22 / 1950-10-19

Edna St. Vincent Millay

jaio zen duela 126 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Harpa ehulearen balada

itzul.: Koldo Izagirre

armiarma.eus, 2015

Eun-lautaria

itzul.: Jon Beiztegi

Olerti, 1965

1876-02-22 / 1938-01-26

Zitkala-Sa

jaio zen duela 142 urte

[Idazleari buruzko informazioa]

Nire ile luzearen mozketa

itzul.: Danele Sarriugarte

Elearazi, 2014

Hitzorduak

Otsailak 23: Filiala Ean

Martxoak 15: Tartariarren basamortua Zarautzen

Azken kritikak

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

itzul.: Garazi Arrula Ruiz
Amaia Alvarez Uria

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

itzul.: Jose Antonio Sarasola
Aiora Sampedro

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

itzul.: Koldo Izagirre
Igor Estankona

Xala
Cynthia Ozick

itzul.: Koro Navarro
Ibon Egaņa

Hadji-Murat
Lev Tolstoi

itzul.: Josu Zabaleta
Javier Rojo

Gailur ekaiztsuak
Emily Bronte

itzul.: Irene Aldasoro
Joannes Jauregi

Xala
Cynthia Ozick

itzul.: Koro Navarro
Aiora Sampedro

Gizakia zentzu bila
Viktor E. Frankl

itzul.: Lontxo Oihartzabal / Miren Arratibel
Igor Elordui Etxebarria

Begirada
Jean-Paul Sartre

itzul.: Juanmari Agirreurreta
Joannes Jauregi

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

itzul.: Garazi Arrula Ruiz
Peru Iparragirre

Azken sarrerak

2018 Otsaila

Valentin Paz-Andrade
Uma-oncitic negarra

Idea Vilariņo
Poemak

Alejandra Pizarnik
Hamabost poema

Muriel Spark
Atzean utzia naizen neska

2018 Urtarrila

Boris Vian
Desertorea

Elisa Mujica
Zirkulua

Hainbat egile
Hamahiru ate

Dr. Atl
Beila

2017 Abendua

Fatima Mernissi
38 talla da harem-a

Qissat. Palestinako emakumeen ipuinak

2017 Azaroa

Shuntaro Tanikawa
Zazpi poema

Hoda Ablan
Zazpi poema

2017 Urria

Lluis Llach
Sei kantu

Jose Rizal
Nire azken adioa

Seamus Heaney
Poema antologia

Rosalia de Castro
Poema antologia

Chuya Nakahara
Poema antologia

Inge Müller
16 poema

2017 Iraila

Carson McCullers
Jockeya

Alfonso R. Castelao
Nos / Gu

Jean Genet
Lau orduz Xatilan

Walt Whitman
Belar hostoak (zazpi kantu)

2017 Abuztua

Charles Baudelaire
Zortzi poema

W.B. Yeats
Hamar poema

Langston Hughes
Zazpi poema

2017 Uztaila

Gloria Fuertes
Antologia

Roberto Arlt
Hiru aguafuerte

Assata Shakur
Bost poema

2017 Ekaina

Jordi Badiella
Poemak

Juan Goytisolo
Sugarrak, hausterreak, desmemoria

Gwendolyn Brooks
Rudolph Reeden balada

Rosario Castellanos
Hamahiru poema

[Sarrera guztiak ikusi]