euskarari ekarriak

1.371 idazle / 3.583 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1767-06-22 / 1835-04-08

Wilhelm von Humboldt


Humboldt, Wilhelm von. Alemaniar filologoa, hizkuntzaren filosofoa eta diplomatikoa (Potsdam, 1767 - Tegel, Berlin ondoan, 1835). Zuzenbidea, ekonomia, arkeologia eta filosofia ikasketak egin zituen. Weimar-eko poetak ezagutu zituen, Goethe bereziki. Parisen bi urteko ikastaldia eman ondoren (1797-1799), Euskal Herrian bi aldiz (1800-1801) izan zen hemengo hizkuntzak erakarririk, eta Mogel eta Astarloa ezagutu zituen. Izpiritu grekoaren eta izpiritu alemanaren arteko kidetasun sakona nabarmendu zuen eta ideal klasiko humanista gauzatzen ahalegindu zen. Berlingo unibertsitatearen sortzaileetarikoa (1810) eta lehen erretorea izan zen. Prusiako enbaxadore izan zen Erroman, Vienan eta Londresen. Napoleonen gerren amaiera ekarri zuten itunetan esku hartu zuen, Prusiaren aldeko arduradun ahalguztiduna izan zelarik (1813-1815). Ministroa izendatu zuten 1818an eta, joera liberalekoa baitzen, demokraten aurkako jazarpenari aurre egin zion eta dimititu behar izan zuen (1819). Harrezkero hizkuntza ikerketari ekin zion. Izan ere, euskaraz gainera hainbat hizkuntztaz arduratu zen bere bizitzan: Ameriketako hizkuntzak, sanskritoa, txinera, hungariera, malaiera, javanera, egiptiera. Humboldtentzat hizkuntzaren gaitasuna izatez unibertsala den arren, hizkuntza bakoitzaren barne egitura (innere Sprachform) bera mintzo duen herri edo nazioaren bereizgarria da eta horrek aski eraginik badu hiztunarengan munduarekiko ikuspuntua moldatzen eta esperientziak antolatzeko nahiz sailkatzeko. Hizkuntzen egitura eta haien sailkapenari ematen dien garrantzia dela eta, hizkuntzalaritza konparatuaren sortzaileen artean eta estrukturalismoaren aitzindaritzat jo izan ohi da. Humboldten eragina handia izan da XX. mendeko hizkuntza eta antropologiari buruzko pentsamenduan (Croce, Cassirer, Chomsky). Alor honetan obra garrantzitsuak egin zituen: Über das vergleichende Sprachstudium in Bezug auf die verschiedenen Epochen der Sprachentwicklung (1820, Hizkuntzen ikerketa konparatua garapen linguistikoaren egoera desberdinen arabera). Guztiz ezaguna da Über die Verschiedenheit des menschlichen Sprachbaues und ihren Einfluss auf die geistige Entwicklung des Menschengeschlechts (Giza hizkuntzen egiturazko desberdintasuna eta beronen eragina gizadiaren garapen intelektualari dagokionez) izenburuko saioa, amaitugabe utzi zuen bere obra nagusian atariko gisa argitaratua: Über die Kawisprache auf der Insel Java (1830-1835, Java uharteko kawi hizkuntzaren gainean). n Euskara eta iberoaren arteko lotura izan zuen aztergai, garai hartan euskararen jatorriari buruz indarrean zegoen teoriaren ildotik: euskara Iberia zaharreko hizkuntza izan zen eta, ondorioz, Europako zaharrena. Gai hori aztertzen du Prüfung der Untersuchungen über die Urbervohner Hipaniens vermittelot der Vaskischen Sprache (1818, Hispaniako lehenengo biztanleei buruzko ikerketa) lanean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Idazki hautatuak

itzul.: Pello Zabaleta

Klasikoak, 2001

Pentsamenduaren Klasikoak

Miarritze

Mazantini-1, 1991

Hitzorduak

Azken kritikak

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

itzul.: Maialen Marin / Aiora Jaka
Javier Rojo

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

itzul.: Maialen Marin / Aiora Jaka
Joannes Jauregi

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

itzul.: Isabel Etxeberria Ramirez
Joannes Jauregi

Epailea eta haren borreroa
Friedrich Dürrenmatt

itzul.: Idoia Santamaria
Aiora Sampedro

Poesia kaiera
Dylan Thomas

itzul.: Iker Alvarez
Alex Uriarte Atxikallende

Urrezko oilarra
Juan Rulfo

itzul.: P. Onaindia
Aitor Francos

Poesia kaiera
Ezra Pound

itzul.: Luigi Anselmi
Igor Estankona

Arrotza
Albert Camus

itzul.: Josu Zabaleta
Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Alfonsina Storni

itzul.: Uxue Alberdi
Alex Uriarte

Filiala
Sergei Dovlatov

itzul.: Amaia Apalauza, Aroa Uharte
Joannes Jauregi

Azken sarrerak

2018 Uztaila

Vladimir Maiakovski
Kontakizun bi

Hanan Al-Xhaikh
Eroaldi bat

2018 Ekaina

Franz Kafka
Metamorfosia

Jean Arbousset
Zortzi poema

2018 Maiatza

Pita Amor
Zazpi poema

Claude McKay
Lau poema

Mark Twain
R arrazarena

Izet Sarajlic
Zazpi poema

Hannah Arendt
Poemak

2018 Apirila

Henri Michaux
Bost poema

Tchicaya U'Tamsi
Bi poema

Al Berto
Poesia kaiera

Ezra Pound
Poesia kaiera

Manuel de Pedrolo
Bi idazlan

2018 Martxoa

Figuera, Celaya, Basaldua
Erdarazko poetak

Hugo Claus
Bi poema

NoViolet Bulawayo
Jo dugu Budapest

M. Valerio Martzial
Epigramak

2018 Otsaila

Valentin Paz-Andrade
Uma-oncitic negarra

Idea Vilariño
Poemak

Alejandra Pizarnik
Hamabost poema

Muriel Spark
Atzean utzia naizen neska

2018 Urtarrila

Boris Vian
Desertorea

Elisa Mujica
Zirkulua

Hainbat egile
Hamahiru ate

Dr. Atl
Beila

2017 Abendua

Fatima Mernissi
38 talla da harem-a

Qissat. Palestinako emakumeen ipuinak

2017 Azaroa

Shuntaro Tanikawa
Zazpi poema

Hoda Ablan
Zazpi poema

[Sarrera guztiak ikusi]