euskarari ekarriak

1.388 idazle / 2.817 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1802-02-26 / 1885-05-22

Victor Hugo


Hugo, Victor. Idazle frantsesa (Besançon, 1802 - Paris, 1885). Aita Napoleonen armadako jenerala zenez, hara-hona ibili behar izan zuen txikitatik (Korsika, Calabria, Euskal Herria, Madril). Bidaiak eta Parisko egonaldiak tartekatu zituen. Erromantiko askoren antzera, Napoleonen balentrien eraginpean eman zuen heziketa aroa. Ikasketak alde batera utzirik, literatura bideari ekin zion: "Chateaubriand izan nahi dut" zioen 15 urtetan. 1819an Tolosako (Okzitania) Lore Jokoetan lorturiko arrakastak gora egin zuen bere lehen poesia liburua argitaratzearekin: Odes et Ballades (1822, Odak eta baladak). Urte berean Adèle Foucher-ekin ezkondu zen eta ondoko urteak guztiz emankorrak gertatu zitzaizkion: Nouvelles odes (1823, Oda berriak), Ballades (1926, Baladak), Orientales (1929) poema liburuak; Han d'Islande (1823, Islandiako Han); Bug-Jargal (1826), Les derniers jours d'un condamné (1829, Kondenatu baten azken egunak) eleberriak; Cromwell (1827) lehen drama historiko erromantikoa, Marion de Lorme (1829) gobernuaren zentsurak galarazitako antzerkia. Arian-arian lehengo ideietatik urrundu eta liberalismo eta sozialismo utopikora jo zuen. Artegintzarako askatasuna aldarrikaturik, Hernani (1830) obran antzerki klasikoa alde batera utzi zuen eta haren estreinaldi iskanbilatsuaren ondorioz erromantikoak garaile izan ziren. Gero eta harrera hobea zuen antzerkigintza oparoaren aldia ireki zen: Le roi s'amuse (1832, Erregea jostatzen da); Lucrèce Borgia (1833); Marie Tudor (1833); Angelo (1835); Ruy Blas (1838). Garai beretsukoak dira bilduma liriko ezagunak: Les Feuilles d'automne (1831, Udazkeneko hostoak); Les Chants du crépuscule (1835, Ilunabarreko kantua); Les Voix intérieures (1837, Barne ahotsak); Les Rayons et les Ombres (1840, Errainuak eta itzalak). Halaber, Notre-Dame de Paris (1841) eleberri historikoarekin arrakasta handia izan zuen. 1843an Léopoldine alaba nagusia hil zitzaion. Urte berean, Les Burgraves drama historiak ez zuen harrera onik izan. Aldi baterako literaturatik aldendu eta politikan aritu zen. 1848an diputatu hautatu zuten eta ondoko urteetan demokrazia liberal eta humanistaren aldeko agertu zen. Urte haietako gertakari lazgarriek eragin handia izan zuten beragan eta gertakari haiek zirela eta Louis Napoleonen estatu kolpearen kontra jarri zen ausarki; Napoléon-le-Petit (Napoleon Txikia) idatzi satirikoaren ondorioz erbestera jo behar izan zuen 1852an, lehenik Brussela, gero Jersey-ra eta azkenik Guernesey-n hartu zuen egoitza. Inperioa erori arte (1870) ez zen Parisa itzuli. 1859tik 1883ra hats handiko obra epikoari ekin zion: La Légende des siècles (Mendeetako elezaharra). Lirikari dagokionez, ongiaren eta gaizkiaren arteko borroka islatzen duen Chansons des rues et des bois (1859-1866, Kale eta basoetako kantak) obrak gailurra jo zuen. Gizonen epopeia eleberriaren moldetan ezarri zuen: Les Misérables (1862), Les Travailleurs de la mer (186, Itsasoko langileak), Quatre-vingt-treize (1874, Larogeita hamairu). Diputatu hautatu zuten, berriro, 1871an eta Komuna onartu ez bazuen ere, haren aldekoak babestu zituen zapalkuntzaren garaian, eta, ondorioz, haientzako amnistia eskatu ere bai. L'Année terrible (1872, Urte izugarria) poema liburua gertakari lazgarri haien oroigarria da. 1878tik ezindurik bizi izan zen, baina erbestean zegoela hainbeste idatzia zuen, ezen hil artean obra berriak argitaratzen jarraitu zuen. 1885ean hil zen eta Errepublikak ohorezko hiletak eskaini zizkion. Hil ondoren, Hugo-ren obra anitz agertu dira, horien artean egunkariak eta oroitzapen liburuak. n Hugo-ren obra erraldoian jenero guztiak sartzen dira, hizkuntza maisuaren trebeziaz darabil eta poesiarako etorria irudimen handiz jazten du. Erretorika konplexuaz baliatuta, Hugo-ren irudiek jite fantastikoa ematen diote errealitateari. Bestalde, jeinuari dagokion eginbehar moralaz sinetsirik dago, eta Ederrera zein Egiara iristeko gidaritzat hartzen du bere burua, urrikia eta onginahia erakusten du jende xumearenganako eta begirunea naturarekiko. n Pasaian bizi izan zen, eta euskaraz poliki moldatzera iritsi zen. Euskal herriaz gauza interesgarri asko kontatu zituen Pirinioak bere lanean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kondenatu baten azken eguna

itzul.: Juan Mari Agirreurreta

Elkar, 2010

Claude Gueux

itzul.: Zorion Zamakola

Ataramiņe, 2007

Idi orgaren karranka

itzul.: Koldo Izagirre

Elkar, 2002

Parisko Andre Maria

itzul.: Iņaki Azkune

Erein, 1997

Bug-Jargal

itzul.: Patxi Apalategi

Literatur Gazeta-3, 1985

Umea

itzul.: Mikel Zarate

Karmel, 1959

Kristo Gurutzatua

Karmel, 1951

Tximeleta ariņari lora apalak dirautso

itzul.: Udalaizpe

Euzkadi - 6511, 1933

Extase

itzul.: Lauaxeta

Euzkadi, 1927-iraila

KRITIKAK

Kondenatu baten azken eguna – Iker Zaldua, Gara (2010-12-10)

Kondenatu baten azken eguna – Mikel Garmendia, eizie.org (2010-11-29)

Kondenatu baten azken eguna – Bixente Serrano Izko, Berria (2010-11-28)

Idi orgaren karranka – Javier Rojo, El Correo (2003-10-01)

Idi orgaren karranka – Mikel Asurmendi, Irunero (2003-02-01)

Idi orgaren karranka – Felipe Juaristi, El Diario Vasco (2003-01-26)

Idi orgaren karranka – Fito Rodriguez, Gara (2002-11-09)

Idi orgaren karranka – Amagoia Iban, Euskaldunon Egunkaria (2002-10-19)

Parisko Andre Maria – Javier Rojo, El Correo (1997-05-22)

Parisko Andre Maria – Xabier Aldai, Euskaldunon Egunkaria (1997-04-26)

Parisko Andre Maria – Mikel Elorza, Argia (1997-04-20)

Hitzorduak

Otsailak 28: Aspernen paperak Gasteizen

Otsailak 28: Gerrak ez du emakume aurpegirik Katakraken

Azken kritikak

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

itzul.: Amia Lasa
Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

itzul.: Joannes Jauregi
Aiora Sampedro

Egunaren hondarrak
Kazuo Ishiguro

itzul.: Amaia Apalauza / Iņigo Roque
Igor Elordui Etxebarria

Michael Kohlhaas
Heinrich von Kleist

itzul.: Xabier Mendiguren Bereziartu
Peru Iparragirre

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

itzul.: Joannes Jauregi
Igor Estankona

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

itzul.: Amaia Lasa
Aiora Sampedro

Egunaren hondarrak
Kazuo Ishiguro

itzul.: Amaia Apalauza / Iņigo Roque
Joannes Jauregi

Proleterka
Fleur Jaeggy

itzul.: Fernando Rey / Miren Iriarte
Ibon Egaņa

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

itzul.: Iker Sancho
Amaia Alvarez Uria

Proleterka
Fleur Jaeggy

itzul.: Fernando Rey / Miren Iriarte
Aiora Sampedro

Azken sarrerak

2019 Otsaila

Francis Scott Fitzgerald
Nerbio-krisia

2019 Urtarrila

Antologia
Joan Brossa

Rosa Luxemburg
Gutunak Sophie Liebknechti

2018 Abendua

John Steinbeck
Krisantemoak

2018 Azaroa

Borges eta Schwob
Idatz & Mintz-ekoak

Ivan Bunin
Udazken hotza

2018 Urria

Ineko Sata
Galtza pare bat

Alejandra Pizarnik
Poesia kaiera

Yannis Ritsos
Poesia kaiera

Jacques Brel
Sei kantu

2018 Iraila

Juan Jose Arreola
Trukearen parabola

Leon Felipe
Hamabi poema

Geo Bogza
Bederatzi poema

Julius Fucik
Urkamendira bideko erreportaia

2018 Abuztua

Hiru poeta
Autobiographical

Edgar Lee Masters
Hamar poema

Dareen Tatour
Lau poema

Warsan Shire
Lau poema

2018 Uztaila

Scholastique Mukasonga
Emakume oinutsa

Vladimir Maiakovski
Kontakizun bi

Hanan Al-Xhaikh
Eroaldi bat

2018 Ekaina

Franz Kafka
Metamorfosia

Jean Arbousset
Zortzi poema

[Sarrera guztiak ikusi]