euskarari ekarriak

1.485 idazle / 3.871 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1712-06-28 / 1778-07-02

Jean-Jacques Rousseau


Rousseau, Jean-Jacques. Filosofo eta idazle suitzarra, frantsesez idazten zuena (Geneba, 1712 - Ermenonville, Frantzia, 1778). Familia protestante batean sortu zen. Ama galdu zuen bera jaio eta berehala eta, aitaren izaera fantasiatsuaren eraginez, eleberriak eta Plutarco-ren obrak irakurri zituen gaztetan. Turin aldera joan zen 1728an ikastera eta katoliko bihurtu zen. 1733-1740 bitartean Warens-ko andrearen babespean bizi izan zen Frantziako Chambery-n eta, musikako ikasketak egiteaz batera, idazten hasi zen. Parisera joan zen 1742an, ospe eta diru bila, baina ez zuen arrakastarik izan, musika alorrean saiatu zen arren. 1743an Veneziara joan zen Frantziako enbaxadorearen idazkari, eta hiri hartan urtebete eman ondoren itzuli zen Parisera. 1745aren hasieran Thérèse Levasseur bizi zen ostatuko zerbitzari batekin lotu zen; bost seme-alaba izan zituen, eta Levasseur-i bizitza osoan mantenua eman zion arren, umezurtzen erruki etxera bidali zituen bost haurrak, garai hartan askok egiten zuten bezala. Badirudi jokabide hartaz damututa bizi izan zela Rousseau aurrerantzean. Urte haietan ezagutu zuen Denis Diderot, eta lan batzuk egin zituen haren Encyclopédie obrarentzat. Diderot-ek eragin handia izan zuen beragan eta hark bultzatuta aurkeztu zuen bere lehen obra, Discours sur les sciences et les arts (1750). Musika idazten jarraitu zuen eta arrakasta handia lortu zuen 1752an Le Devin du village (Herriko aztia) operaz. Rousseau-k italiar musikaren nagusitasuna aldarrikatu zuen beti, Rameau eta beste zenbait frantses musikarien aurrean. 1754an hasi zen entziklopedistengandik aldentzen eta 1755ean Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes liburua idatzi zuen; Rousseau-k giza izaerari hondatzailetzat eta gizakien arteko desberdintasunen sorburutzat jo zituen historia eta zibilizazioa liburu hartan, eta kritika biziak eragin zituen entziklopedisten artean, aurreramenduaren eta arrazoiaren etsaitzat hartu baitzuten Rousseau. 1761ean Julie ou La Nouvelle Héloïse eleberria idatzi zuen, izadiaren araberako bizimoduaren alde, eta 1762an argitaratu zituen bere bi obra nagusiak, L'émile eleberri pedagogikoa eta Du Contrat social politika saiakera. Elkarren osagarri aurkeztu zituen Rousseau-k bi obrak. L´émile eleberrian, kulturak gizakiaren berezko ontasuna hondatu duela azpimarratu zuen, erlijio eta heziketa molde naturaletara jo behar dela. Entziklopedistek atzerakoitzat salatu zuten bere ikuspegi idiliko horiengatik. Hala ere, aurreramendua ezinbestekoa dela ohartuta, gizartea berritu beharra aldarrikatu zuen Du Contrat social liburuan, eta gobernua hiritarren borondatearen araberako hitzarmen batez eratu behar dela aldarrikatu zuen, monarkia hitzarmen horretatik kanpo ezarri zuela. Frantziako gobernuak berehala kondenatu zituen bi liburu haiek eta Suitzara jo behar izan zuen ihesi. 1766an Britainia Handira joan zen, David Hume filosofo ingelesak deituta, eta hurrengo urtean itzuli zen Frantziara, beste izen batekin. Bi autobiografia lan idatzi zituen azken urteetan; Confessions (Aitorkizunak, 1782) eta Les Rêveries du promeneur solitaire (Ibiltari bakarti baten ametsak, 1782). Jean-Jacques Rousseau-ren ideia politikoek eragin handia izan zuten Frantziako Iraultzan, hein handi batean haren obretan inspiratu baitziren Iraultzako buruzagiak; orobat, erromantizismoak hari zor dizkio oinarrizko ideia asko. Euskal Herriari zuzeneko harremanak izan zituen Azkoitiko Zalduntxoekin, adiskide izan zuen Ignacio Manuel Altuna.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Bikario Savoiarraren fede-aitortza

itzul.: Esteban Antxustegi

EHU, 2009

Limes, 12

Ibiltzale bakartuaren ametseriak

itzul.: Jean-Baptiste Orpustan

Atlantica, 2007

Gizakien arteko desberdintasunaren jatorri eta oinarriei buruzko mintzaldia

itzul.: Juan Kruz Igerabide

EHU, 2007

Limes, 6

╔mile edo hezkuntza

itzul.: Lur erredakzioa

Lur Entziklopedia Tematikoa, 1999

Gizarte-Hitzarmena

itzul.: Be˝at Oihartzabal

Klasikoak, 1993

Pentsamenduaren Klasikoak

Hitzorduak

Urriak 14: Slavenka Drakulic Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko Iru?eko Katakraken

Azken kritikak

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

itzul.: Fernando Rey
Jose Luis Padron

Feminismoa denon kontua da
Bell Hooks

itzul.: Amaia Apalauza
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

itzul.: Joxe Mari Berasategi
Amaia Alvarez Uria

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

itzul.: Joxe Mari Berasategi
Amets Iriarte

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

itzul.: Joxe Mari Berasategi
Paloma Rodriguez-Mi?ambres

Basairisa
Louise Gluck

itzul.: Garazi Ugalde
Aitor Francos

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

itzul.: Joxe Mari Berasategi
Nagore Fernandez

Austerlitz
W.G. Sebald

itzul.: Idoia Santamaria
Hasier Rekondo

Austerlitz
W.G. Sebald

itzul.: Idoia Santamaria
Jon Martin-Etxebeste

Ur-marka
Joseph Brodsky

itzul.: Rikardo Arregi
Irati Majuelo

Azken sarrerak

2022 Iraila

Emile Zola hil zela 120 urte

Eduardo Blanco Amor
Parranda

2022 Abuztua

Alice Duer
Itsas-malda zuriak

Stlanika, Varlam Xalamovek Kolymatik

Philip Larkin
Poemak

Pere Casaldaliga
11 poema

William Burroughs
Narrazio bi

2022 Uztaila

Tamara Kamenszain
Neskak garai geldiarazietan

Gata Cattana
Sei poema

Jan Skacel
Zazpi poema

Gassan Kanafani
Gizonak eguzkitan

2022 Ekaina

James Joyce
Ulises

2022 Maiatza

Cecil Day-Lewis
Nabarra

Gabriel Ferrater poetaren mendeurrena

2022 Apirila

Gabriel Ferrater
Poesia kaiera

Thornton Wilder
San Luis Reyren zubia

Robert Musil / Roland Topor
Seriotik umorera

William Butler Yeats
Munduko Poesia Kaierak

Walt Whitman
Munduko Poesia Kaierak

Allen Ginsberg
Ulua

2022 Martxoa

Peter Sellars
Antzerkiaren Nazioarteko Eguna

Derek Walcott
Bi poema

Renat Nelli
Hainbat poema

Carlos Casares/Josep Pla
Urteurren periferikoak

Pier Paolo Pasolini
Literatur lanak

Beppe Fenoglio/Dino Campana
Italiako ahaireak

2022 Otsaila

Vercors
Itsasoaren isiltasuna

Audre Lorde/Toni Morrison
Testuak

Wislawa Szymborska
Poemak eta hitzaldia

Hainbat egile
Bost poema

Lou Reed
Oparia

2022 Urtarrila

Moliere
Petan Mihiku

[Sarrera guztiak ikusi]