euskarari ekarriak

1.456 idazle / 3.796 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1740-06-02 / 1814-12-02

Sadeko Markesa


Sadeko markesa. (Donatien Alphonse François de Sade). Idazle frantsesa (Paris, 1740 - Charenton, 1814). Sexu perbertsio bati, sadismoari, izena eman zion. Bizitzako 30 urte eman zituen kartzelan eta, erromantizismoaren garaian gaizkiaren iruditzat hartua izan ondoren, XX. mendean baizik ez da benetan ezaguna gertatu. Condé printzearekin gorteko familia noblean sortu zen. Zazpi Urteko Gerran zaldun ofiziala izan ondoren, kapitain graduarekin utzi zuen Armada. 1763an Renée-Pélagie de Montreuil-ekin ezkondu zen; urte hartan kartzelaratu zuten lehen aldiz, erregearen aginduz, eta 1768an berriro inmoralitatez salaturik. 1772an Marseillen prostituta batzuk pozoitzea leporatu zioten, eta hiltzera kondenatu, baina Sardiniara ihes egin zuen. La Coste-ko bere gaztelura itzuli zen ezkutupean, baina limurtu zituen auzoko neska-mutilen gurasoek salaturik, berriro Italia aldera ihes egin behar izan zuen. 1776an Frantzian berriro, eskandalu hurrenkera etengabeen ondorioz 1777an atxilotu zuten Parisen, eta Vincennes-ko espetxean sartu. 1790 arte presondegian egon zen, La Bastille-n azken garaian. Kartzelaldi hartan eleberriak eta antzerki obrak idazteari ekin zion espetxeko asperdura gainditzearren: Dialogue entre un prêtre et un moribond (1782); Les 120 Jounées de Sodome (1785); Les infortunes de la vertu (1787). Iraultzaren ondorioz 1790ean askatu zuten eta Iraultzarako lan egin zuen zenbait kargutan, erietxeen erreforman parte hartuz eta idazki aberkoiak eginez. Izuaren garaian, alabaina, moderatu zelako salatu zuten, eta 1794an gilotinatik doi-doi libratu zen. Ondoko urteetakoak dira: La philosophie dans le boudoir (1795) eta La Nouvelle Justine (1797). Napoleonen agintepean berriz atxilotu zuten, eta 1803an erotzat harturik Charenton-eko eroetxean sartu zuten; hil arte egon zen han. Sadek obra zabala utzi zuen, parte bat Kontsulatuko eta Inperioko poliziak eta familiartekoek desegin zutena: idazki politikoak, antzerki obrak, eleberriak. Bere obretan, etengabeko transgresioa dela bide, benetako pentsamendu filosofikoa eta are metafisikoa azaltzen du. Saderen ustean esperientzia ezagutzaren oinarria da eta, gainera, sentipena zenbat eta bortitzagoa izan are gardenagoa da ateratzen den ezagutza. Oinazea denez sentipen biziena, esperientzia modu hori bultzatzen du sadismoak, bost zentzumenek jasoko dituzten sentipen horiek berretu behar baitira. Hortik dator Sadeko Markesaren idazkietan aurkitzen den sexu gehiegikerien deskripzioaren xehetasuna. Materialista eta ateoa zen, eta Izadiak gizakiak lurrean jarri baditu, ahalik eta atsegin gehien hartzeko jarri dituela aldarrikatu zuen, hura lortzearren biktimak sortzen eta krimenak obratzen badira ere.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Filosofia apaingelan

itzul.: Bego Montorio / J.M. Elexpuru

Txalaparta, 2001

Literotura 8

Justine edo Bertutearen zorigaitzak

itzul.: Mikel Hoyos Sein

Ibaizabal, 1997

Literatura Unibertsala 61

KRITIKAK

Filosofia apaingelan – Ibon Egaña, Euskaldunon Egunkaria (2002-03-09)

Hitzorduak

Apirilak 20: Christopher Okigbo eta Edna St. Vincent Millay Munduko Poesia Kaierak

Apirilak 30: Susan Buck-Morss Izuaren osteko gogoeta Iruñean

Azken kritikak

Jende normala
Sally Rooney

itzul.: Irene Aldasoro
Nagore Fernandez

Babel aurretik
Joseba Gabilondo

itzul.: Amaia Apalauza
Ibon Egaña

Babel aurretik
Joseba Gabilondo

itzul.: Amaia Apalauza
Ibai Atutxa Ordeñana

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

itzul.: Aroa Uharte
Irati Majuelo

Jende normala
Sally Rooney

itzul.: Irene Aldasoro
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

itzul.: Amaia Lasa
Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

itzul.: Fernando Rey
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

itzul.: Jose Mari Berasategi Zurutuza
Hasier Rekondo

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

itzul.: Aroa Uharte
Ibai Atutxa Ordeñana

Odolik gabe
Alessandro Baricco

itzul.: Fernando Rey
Nagore Fernandez

Azken sarrerak

2021 Apirila

Aime Cesaireren ahotsa

Vladimir Maiakovski
Ozeano Atlantikoa

Charles Baudelaire
Poemak

Quim Monzo
Burdinbidea

2021 Martxoa

Antzerkiaren Nazioarteko eguna

Odisseas Elytis
Lau poema

Pariseko Komunak 150 urte

Marguerite Duras
Bi narrazio

2021 Otsaila

Joan Margarit
10 poema

Virginia Woolf
Dalloway andrea

Per Denez
Hiru lan

2021 Urtarrila

Jaume Subirana
Hamar poema

Dashiell Hammett
Behin bakarrik urka zaitzakete

Paul Verlaine
Poemak

Friedrich Dürrenmatt
Hainbat lan

2020 Abendua

Ken Saro-Wiwa
Afrikak bere eguzkia hiltzen du

Paul Eluard
Zortzi poema

Alda Merini
Poemak

Clarice Lispector
Bederatzi poema

Margaret Atwood
Biziki

Susa argitaletxea Durangoko liburu azokan

Burgosko auzia eta Jean Paul Sartre gogora ekarriak

2020 Azaroa

Sarah Kane
Zartatua / 4.48 Psikosia

Raymond Carver
Poema antologia

May Ayim
Poema antologia

Yusef Komunyakaa
Hamabi poema

2020 Urria

Fayad Jamis
Hamar poema

Czeslaw Milosz
11 poema

Harold Pinter
Alaska moduko bat

2020 Iraila

William Carlos Williams
Indarraren erabilera

Eduardo Galeano
Ispiluak

2020 Abuztua

Charles Bukowski
Poema antologia

Shirley Jackson
Loteria

[Sarrera guztiak ikusi]