euskarari ekarriak

1.494 idazle / 3.884 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1864-09-29 / 1936-12-31

Miguel Unamuno


Unamuno y Jugo, Miguel de. Euskal Herriko idazlea eta filosofoa (Bilbo, 1864 - Salamanca, 1936). Batxilergoa Bilbon ikasi ondoren, Filosofia eta Letrak karrera Madrilen egin zuen. 1883an karrera amaiturik, hurrengo urtean doktore titulua lortu zuen Crítica del problema sobre el origen y prehistoria de la raza vasca izeneko tesiarekin. 1888an Bizkaiko Aldundiak Bilboko Institutuan euskara irakasteko katedra sortu zuen eta hura lortzeko lehiaketan parte hartu zuen, besteren artean R. M. Azkuerekin eta S. Aranarekin. 1891n Salamancako unibertsitateko grezierako katedra lortu zuen. Gaztetan euskaltzale azaldu bazen ere 1901ean Bilbon emandako hitzaldian euskara mundu modernorako ezgai zela iritzita, bere hizkuntza alde batera uzteko aholkatzen zien euskaldunei. Urte berean Salamancako errektore izendatu zuten, baina 1914an kargu hartatik kendu zuten behin eta berriro gobernuaren aurka azaltzeagatik. 1924an Primo de Rivera jeneralaren gobernuak katedratik bota eta Fuerteventura (Kanariak) uhartera erbesteratu zuen. Lau hilabete han eman ondoren, Frantziara ihes egin zuen. Lehen Parisen eta gero Hendaian kokatu zen. 1930ean, Primo de Riveraren diktadura jautsirik, Espainiara itzuli zen eta Salamancako unibertsitateko errektore egin zuten berriro (1931). II. Errepublikako Gorteetako diputatu hautatua izan zen. 1936an ez zen militarren matxinadaren aurka irten eta haiek, jadanik jubilaturik zegoela, errektore izendatu zuten berriro, nahiz eta Millán Astray-rekin izandako eztabaida publikoaren ondorioz kargua kendu zioten eta bere etxean atxilotua eduki zuten. Handik bi hilabetera hil zen. Obra eta pentsamendua. Dogmatismo ororen aurkakoa zen Unamuno, arrazoiaren, sentimenaren eta fedearen arteko tentsioa da bere obraren ezaugarri nagusia: gizakiaren hilezintasun irrikia arrazoiak eta errealitateak ukatua da, eta fedeak bakarrik lagun diezaioke gizonari; borroka hori -berak agonia deitzen zuen- da Unamunoren saioen eta eleberrien gai nagusia. Kierkegaard-en pentsamoldetik hurbil dago Unamuno, eta lehen existentzialisten artean ezarri ohi da. Inolako dotrinarik sortu gabe eragin handia izan zuen garai hartako espainiar intelektualetan. Saio garrantzitsuenak: Vida de Don Quijote y Sancho (1905); Del sentimiento trágico de la vida en los hombres y en los pueblos (1913); La agonía del cristianismo (1925). Soiltasuna da Unamunoren eleberrien bereizgarria, ez dute deskribapenik ez ohituren irudikapenik, barne dramak dira askotan, Europan garai hartan egiten zen literatura berrienaren ildotik moldatuak. Amor y pedagogía (1902); Niebla (1914); Tres novelas ejemplares (1920); Abel Sánchez (1917); La tía Tula (1921); Cómo se hace una novela (1925); San Manuel Bueno, mártir (1933) dira Unamunoren eleberri nagusiak. Halaber, haren izpirituaren kezken berri ematen dituen poesia liburuak ondu zituen, besteak beste: Poesías (1907); Rosario de sonetos líricos (1912); El Cristo de Velázquez (1920). Antzerkia eta bidaia liburuak ere argitaratu zituen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Zazpi soneto

itzul.: Luis Mari Mujika

Egan, 2013

3-4

Exilioaren sonetoak

itzul.: Jean Louis Davant

Maiatz, 2013

Laino

itzul.: Mikel Garmendia

Elkar, 1998

Literatura 184

Kristautasunaren agonia

itzul.: Xabier Kintana

Elkar, 1996

Bizitzaren sentimendu tragikoaz

itzul.: Xabier Kintana

Klasikoak, 1994

Pentsamenduaren Klasikoak

Abel Sánchéz

itzul.: Miren Arratibel, Aintzane Atela

Ibaizabal, 1992

Literatura Unibertsala 12

Lezea

itzul.: Anjel Bidaguren

Zer - 126, 1989

Ateoaren otoitza

itzul.: Anjel Bidaguren

Zer - 126, 1989

Neure 70 urte betetzerakoan

itzul.: Anjel Bidaguren

Zer - 120, 1988

Gure ixillekoa

itzul.: Anjel Bidaguren

Zer - 120, 1988

Euria dala Bilbotik urteeran 1910'ko irailaren 20'an

itzul.: Anjel Bidaguren

Zer - 120, 1988

Erioaren bizitza

itzul.: Anjel Bidaguren

Zer - 121, 1988

Erio

itzul.: Anjel Bidaguren

Zer - 120, 1988

Unamuno Rizal-i begira

itzul.: Patxi Apalategi

Baroja, 1986

Bizkaia nire lurreko mendiak

itzul.: Sabin Muniategi

Zer - 75, 1984

Bizkaia. Nire lurreko mendiak

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1984

Urte joankorrak

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1984

Irakur, irakur, irakur

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1984

Non eskutu zara, Janko?

itzul.: ?

Aranzazu, 1982

Lau poema

itzul.: Lino Akesolo

Egan, 1970

Buru ta biotz

Karmel, 1968

Egizu, Aita, nitzat atea andiago

itzul.: Lino Akesolo

Zeruko Argia - 135, 1965

Aingeru bat, yayotzan albistari izana

itzul.: Lino Akesolo

Zeruko Argia - 135, 1965

Logos

itzul.: Santi Onaindia

Olerti, 1964

Igaro zirean

itzul.: Santi Onaindia

Olerti, 1964

Eremuan

itzul.: Santi Onaindia

Olerti, 1964

Zugatz bakartia

itzul.: Sabin Muniategi

Olerti, 1964

KRITIKAK

Laino – Felipe Juaristi, El Diario Vasco (1998-12-26)

Kristautasunaren agonia – Felipe Juaristi, El Diario Vasco (1997-10-04)

Hitzorduak

Abenduak 11: Walt Whitman , William Butler Yeats , Anna Akhmatova eta Federico Garcia Lorcaren Munduko Poesia Kaierak Durangon

Azken kritikak

Atsoa
Victor Catala

itzul.: Sagastibeltza
Nagore Fernandez

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

itzul.: Fermintxo Zabaltza
Amaia Alvarez Uria

Kale gorriko umeak
Pier Paolo Pasolini

itzul.: Fernando Rey
Ibai Atutxa Orde?ana

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

itzul.: Danele Sarriugarte
Asier Urkiza

Ethan Frome
Edith Wharton

itzul.: Miren Arratibel / Aintzane Atela
Nagore Fernandez

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

itzul.: Danele Sarriugarte
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Haurrek hitza
Lidia Txukovskaia / Lidia Zhukova

itzul.: Josu Zabaleta
Nagore Fernandez

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

itzul.: Danele Sarriugarte
Paloma Rodriguez-Mi?ambres

Antzinako berri-berriak
Kae Tempest

itzul.: Itziar Diez de Ultzurrun
Irati Majuelo

Faxismoaren aurka borrokan
Clara Zetkin

itzul.: Maialen Berasategi
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Azken sarrerak

2022 Azaroa

Cristina Peri Rossi
15 poema

2022 Urria

Coleridge/Gautier
Erromantizismoaren haizeak

Anna Akhmatova
Poesia kaiera

Federico Garcia Lorca
Poesia kaiera

Tonino Guerra
14 poema

Hushang Ebtehaj Sayeh
Hiru poema

2022 Iraila

Emile Zola hil zela 120 urte

Eduardo Blanco Amor
Parranda

2022 Abuztua

Alice Duer
Itsas-malda zuriak

Stlanika, Varlam Xalamovek Kolymatik

Philip Larkin
Poemak

Pere Casaldaliga
11 poema

William Burroughs
Narrazio bi

2022 Uztaila

Tamara Kamenszain
Neskak garai geldiarazietan

Gata Cattana
Sei poema

Jan Skacel
Zazpi poema

Gassan Kanafani
Gizonak eguzkitan

2022 Ekaina

James Joyce
Ulises

2022 Maiatza

Cecil Day-Lewis
Nabarra

Gabriel Ferrater poetaren mendeurrena

2022 Apirila

Gabriel Ferrater
Poesia kaiera

Thornton Wilder
San Luis Reyren zubia

Robert Musil / Roland Topor
Seriotik umorera

William Butler Yeats
Munduko Poesia Kaierak

Walt Whitman
Munduko Poesia Kaierak

Allen Ginsberg
Ulua

2022 Martxoa

Peter Sellars
Antzerkiaren Nazioarteko Eguna

Derek Walcott
Bi poema

Renat Nelli
Hainbat poema

Carlos Casares/Josep Pla
Urteurren periferikoak

Pier Paolo Pasolini
Literatur lanak

Beppe Fenoglio/Dino Campana
Italiako ahaireak

[Sarrera guztiak ikusi]