euskarari ekarriak

1.494 idazle / 3.884 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1828-03-20 / 1906-05-23

Henrik Ibsen


Ibsen, Henrik. Eleberrigile eta antzerkigile norvegiarra, drama errealista modernoaren sortzailea (Skien, 1828 - Christiania, 1906). 1830ean ondasun guztiak galdu zituen merkatari baten semea zen eta haurtzaroa eta gaztaroa gogorrak izan zituen. Egoera horretatik ihes egiteko, Ibsen era askotako liburuak irakurtzen hasi zen. Haurtzaroko hiriak eta ahaideak hartu zituen oinarri anitz obratako giroa eta pertsonaiak taxutzerakoan. Botika batean hasi zen lanean hamabost urte zituela, eta 1848an, Europako iraultza giroan murgilduta, lehen satirak idazten hasi zen hiriko burgesen aurka. 1850ean idatzi zuen, ezizenez, Catilina bere lehen drama, eta urte horretan bertan jo zuen Christianiara (egungo Oslora) bertako antzerki eskolan ikasteko. Urte berean, Andhrimner izeneko egunkari satirikoan hasi zen idazten, eta beste drama bat prestatu zuen, orduan, arrakastarik izan ez bazuen ere: Kjaempehøjen (Hilobia). 1851tik aurrera Norvegiako antzerki giroan sartu zen osorik, eta 1856an aurkeztu zuen ospe handiko lehen komedia Solhoug-eko jaia eta Olaf Liljekrans izeneko lana 1857an. Hurrengo obrak (1858, Helgelandeko bikingoak; 1862, Amodiozko komedia, eta 1863, Erregenahiak) aurrekoak baino hobeak ziren. 1864an Norvegia uztea erabaki zuen, estatuak eman zion diru-laguntza batez baliatuta. Norvegiatik kanpo bizi izan zen hurrengo hogeita zazpi urtean, Erroman, Dresden-en eta Munich-en, batez ere. Italian idatzi zituen hurrengo bi dramek (1866, Brand, eta 1867, Peer Gynt) Eskandinaviaren gainbeherak sortutako etsipenezko giroa aurkezten dute. Ibsenen obra kutuna izan zen Peer Gynt. Erroman idatzitako Zesar eta Galilearra (1873) polemikaz beteriko obraren ondoren, Munich-en bizi izan zen eta gizarteko egunoroko arazoez kezka azaldu zuen bere lanetan, Alemaniako giro erradikalagoaren ildotik. Kapitalismo berriaren zuzentasun eza salatu zuen Gizartearen oinarriak (1877) obran; emakumeen egoera azaldu zuen Panpinen etxea (1879) draman, istilu bizia sortarazita; ohiturak sortutako etsipena gogor kritikatu zuen Mamuak (1881) draman, eta zapalkuntzaren aurkako pertsonaia aurkeztu zuen Herriaren etsaia (1882) draman. "Arazoak aurkeztea dagokit niri, ez irtenbideak ematea", zioen Ibsenek, eta bide horretan jarraitu zuen, azken urteetako obretan, gizarte mailako gatazkak azaltzen, gizabanakoaren barne-arazoek eta biziaren aurreko ikuspegi ezkorrak leku berezia hartu zuten arren: Basa Ahatea (1884), Rosmersholm (1886), Hedda Gabler (1890), Solness etxegilea (1892), Eyolf txikia (1894), John Gabriel Borkman (1896). Apoplegiaz hil zen. Ibsen izan zen, zalantzarik gabe, drama modernoaren sortzailea; gutxik bezala menderatu zituen antzerki teknikak, gutxik bezala aurkeztu zuen pertsonaien psikologia, eta, sinbolismo joko aberatsen bidez, maisutasun handiz murgilarazi zuen antzerki ikuslea giza errealitatea eta ilusioak nahasten diren ur ilun sakonetan.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Mamuak

itzul.: Antonio M. Labayen

, ????

Andere etxea

itzul.: Jose Agirre Lizarribar

Egan, 1980

Hitzorduak

Abenduak 11: Walt Whitman , William Butler Yeats , Anna Akhmatova eta Federico Garcia Lorcaren Munduko Poesia Kaierak Durangon

Azken kritikak

Atsoa
Victor Catala

itzul.: Sagastibeltza
Nagore Fernandez

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

itzul.: Fermintxo Zabaltza
Amaia Alvarez Uria

Kale gorriko umeak
Pier Paolo Pasolini

itzul.: Fernando Rey
Ibai Atutxa Orde?ana

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

itzul.: Danele Sarriugarte
Asier Urkiza

Ethan Frome
Edith Wharton

itzul.: Miren Arratibel / Aintzane Atela
Nagore Fernandez

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

itzul.: Danele Sarriugarte
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Haurrek hitza
Lidia Txukovskaia / Lidia Zhukova

itzul.: Josu Zabaleta
Nagore Fernandez

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

itzul.: Danele Sarriugarte
Paloma Rodriguez-Mi?ambres

Antzinako berri-berriak
Kae Tempest

itzul.: Itziar Diez de Ultzurrun
Irati Majuelo

Faxismoaren aurka borrokan
Clara Zetkin

itzul.: Maialen Berasategi
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Azken sarrerak

2022 Azaroa

Cristina Peri Rossi
15 poema

2022 Urria

Coleridge/Gautier
Erromantizismoaren haizeak

Anna Akhmatova
Poesia kaiera

Federico Garcia Lorca
Poesia kaiera

Tonino Guerra
14 poema

Hushang Ebtehaj Sayeh
Hiru poema

2022 Iraila

Emile Zola hil zela 120 urte

Eduardo Blanco Amor
Parranda

2022 Abuztua

Alice Duer
Itsas-malda zuriak

Stlanika, Varlam Xalamovek Kolymatik

Philip Larkin
Poemak

Pere Casaldaliga
11 poema

William Burroughs
Narrazio bi

2022 Uztaila

Tamara Kamenszain
Neskak garai geldiarazietan

Gata Cattana
Sei poema

Jan Skacel
Zazpi poema

Gassan Kanafani
Gizonak eguzkitan

2022 Ekaina

James Joyce
Ulises

2022 Maiatza

Cecil Day-Lewis
Nabarra

Gabriel Ferrater poetaren mendeurrena

2022 Apirila

Gabriel Ferrater
Poesia kaiera

Thornton Wilder
San Luis Reyren zubia

Robert Musil / Roland Topor
Seriotik umorera

William Butler Yeats
Munduko Poesia Kaierak

Walt Whitman
Munduko Poesia Kaierak

Allen Ginsberg
Ulua

2022 Martxoa

Peter Sellars
Antzerkiaren Nazioarteko Eguna

Derek Walcott
Bi poema

Renat Nelli
Hainbat poema

Carlos Casares/Josep Pla
Urteurren periferikoak

Pier Paolo Pasolini
Literatur lanak

Beppe Fenoglio/Dino Campana
Italiako ahaireak

[Sarrera guztiak ikusi]