euskarari ekarriak

1.468 idazle / 3.829 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1596-03-31 / 1650-02-11

Rene Descartes


Descartes, René. Filosofo eta matematikari frantsesa (La Haye, Touraine, 1596 - Estokolmo, 1650). Jesuitetan ikasi (La Flèche, 1606-1614) eta batxilergoa eta Zuzenbide agiria lortu ondoren (1606), Holandan ibili zen soldadu, Orange-ko printzearen agindupean. Bavariako dukearen soldadu gisa Europa osoan ibili ondoren, Parisa joan (1625-1628) eta Regulae ad directionem ingenii (Izpiritua gidatzeko arauak) obra idatzi zuen bertan (1628). Holandara jo zuen gero (1629), eta hantxe egin zituen hogei urte. Galileoren kondenaren ondoren (1633) ez zen bere Traité du monde (Munduari buruzko tratatua) argitara ematen ausartu. Alabaina, 1637. urtean azaldu ziren Discours de la méthode (Metodoaren diskurtsoa) eta obra hori osatzen zuten hiru saiaerak, (Dioptrique, Météores eta Géométrie). Hauen ondotik azaldu ziren Méditations métaphysiques (Metafisika gogoetak, 1641), Principes de philosophie (Filosofiaren oinarriak, 1644) eta Passions de l'âme (Arimaren grinak, 1649). 1649. urtearen amaieran Suediara joan zen, bertako Kristina erreginak deituta. Hurrengo urtean hil zen Descartes alborengoak jota (1650). n Aurreko eskolastikarekikoak etenez, Descartes-ek giza arrazoia baizik ez zuen onartzen zientzian. Silogismo eskolastikoak erabat kritikatuz, oinarri matematikoa zuen metodoa proposatu zuen. Matematikaren erabilpenak geometria analitikoaren sorrera ekarri zuen eta aljebra aplikatu zion antzinakoen geometriari. Matematikaren bitartez zehaztu ahal izan zuen errefrakzio legea optikaren alorrean. Lege hau bera aplikatu zuen, ez akatsik gabe, beste alor batzuetan (biologian, medikuntzan, psikofisiologian —makina-animaliaren teoria—) eta geometria mekanismo baten oinarriak zehaztu zituen. Era berean, jakintzen garapenak filosofia molde berri baten oinarri sendoa behar zuen Descartesen ustez. Zalantza metodikoak (era guztietako aurretikako iritzien aurrean jarrera kritikoa) «Je pense donc je suis» («Pentsatzen dut, beraz banaiz») hartara eraman zuen, bere sistemako lehen egia gisa. Descartes-en arabera, egia hartatik datoz, berezko ideien teoriari jarraiki, gainerako egiak: arimaren eta gorputzaren arteko bereiztasuna, Jainkoaren izatea. Descartes, beraz, idealismo modernoaren sortzailea izan zen, sujetuan oinarrituriko filosofia urratu zuen eta, era berean, materialismo mekanizista geometrikoari bidea eman zion filosofiaren alorrean. Teoriaren zorroztasuna eta praktikaren arrazionaltasuna dira pentsamendu horren batasunaren oinarriak. Descartes-en iritziz, filosofia bera zuhurtasunaren ikerketa eta On Gorenaren bilaketa da. Giza grinak menderatu eta zuzendu behar zirela zioen modu berean, izadiaren jabe eta maisu bihurtu zuen gizona, zientziari eta teknikari behar zuten garrantzia eman zielako. Descartes-en filosofiak (kartesianismoa) berebiziko eragina izan zuen Europan XVII. mendean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Metodoari buruzko diskurtsoa/Meditazio Metafisikoak

Klasikoak, 1997

Pentsamenduaren Klasikoak

Ikasbideari buruzko hitzaldia

itzul.: Bingen Ametzaga

Egan, 1963

Hitzorduak

Irailak 29: Lucia Bascaran Gorputz madarikatuak Eibarren

Irailak 30: Edgar Allan Poe Rue Morgueko hilketak Zarautzen

Azken kritikak

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoņa Abad de la Parte

itzul.: Fernando Rey
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Nirliit
Juliana Leveille-Trudel

itzul.: Aiora Jaka
Amaia Alvarez Uria

Indarkeriaz
Hannah Arendt

itzul.: Itziar Diez de Ultzurrun Sagalā
Ibai Atutxa Ordeņana

Zeruko belardiak
John Steinbeck

itzul.: Asun Garikano
Jon Martin-Etxebeste

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

itzul.: Amaia Apalauza
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Kafe tristearen balada
Carson McCullers

itzul.: Asun Garikano
Amaia Alvarez Uria

Familiako lexikoa
Natalia Ginzburg

itzul.: Fernando Rey
Paloma Rodriguez-Miņambres

Babel aurretik
Joseba Gabilondo

itzul.: Amaia Apalauza
Mikel Asurmendi

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

itzul.: Eskarne Mujika Gallastegi
Nuria Cano

Familiako lexikoa
Natalia Ginzburg

itzul.: Fernando Rey
Irati Majuelo

Azken sarrerak

2021 Iraila

Jaroslav Seifert
14 poema

Alfonso Sastre
Antzerki lanak

Katharine S. Prichard
Ihesaldia

2021 Abuztua

Mariama Ba
Hain gutun luzea

Mahmud Darwish
Bederatzi poema

Saki eta John Berger
Nemesisen jaia - Harriak

Virginie Despentes
Bi pasarte (Vernon Subutex 2)

2021 Uztaila

Frank O'Hara
Lau poema

Eudora Welty
Nondik dator ahots hori?

Sally Rooney
Soldata jauna

2021 Ekaina

Peter Handke
Iraupenari poema

Joan Margarit
Bertze itsasoaren itzala

Francisca Aguirre
Zazpi poema

Nawal Al-Saadawi
Zazpi poema

Christopher Okigboren ahotsa

Flann O'Brien
Anbrosio

2021 Maiatza

Adam Zagajewski
Hamasei poema

10 poeta palestinar
Hogei poema

Erich Fried
Bi poema

2021 Apirila

Raymond Carver
Bizikletak, giharrak, zigarretak

Edna St. Vincent Millay
Poema antologia

Christopher Okigbo
Poema antologia

Aime Cesaire
Sorterriratze baten kaiera

Vladimir Maiakovski
Ozeano Atlantikoa

Charles Baudelaire
Poemak

Quim Monzo
Burdinbidea

2021 Martxoa

Antzerkiaren Nazioarteko eguna

Odisseas Elytis
Lau poema

Pariseko Komunak 150 urte

Marguerite Duras
Bi narrazio

2021 Otsaila

Joan Margarit
10 poema

Virginia Woolf
Dalloway andrea

Per Denez
Hiru lan

2021 Urtarrila

Jaume Subirana
Hamar poema

Dashiell Hammett
Behin bakarrik urka zaitzakete

Paul Verlaine
Poemak

Friedrich Dürrenmatt
Hainbat lan

[Sarrera guztiak ikusi]