euskarari ekarriak

1.311 idazle / 3.491 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1564-04-23 / 1616-04-23

William Shakespeare


Shakespeare, William. Poeta, antzerkigile eta aktore ingelesa (Stratford-upon-Avon, 1564 - Stratford-upon-Avon, 1616). Historiako dramagile handiena da aditu askoren arabera. Merkatari aberats baten semea zen eta jaioterrian egin zituen ikasketak. 1582an Anne Hathaway, bera baino zortzi urte zaharragoa zen emakumearekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen. Emaztearekiko harremanak txarrera egin zuten eta ondoko urteetan, 1584tik aurrera, Londresa joan zen eta aktore eta antzerkigile gisa lan egin zuen. Lord Chamberlain-en antzerki konpainian lan egin zuen eta 1588an hasi zen haren ospea zabaltzen. 1610. urtea arte Londresen bizi izan zen eta handik aurrera sorterrira erretiratu zen. n Shakespearen obra. Ez da zehatz ezagutzen zein izan zen haren lehen obra. 1590. urtetik aurrera aurkeztu bide zituen lehen obrak. Antzerki molde guztiak landu zituen. Komediak: The Taming of the Shrew (1593-1594, Piztia menderatua), Love's Labour's Lost (1594-1595, Galdutako amodioen penak), Ingalaterrako erregeen historian oinarrituriko dramak: Henry VI (1589-1592) eta Richard III (1592-1593), eta bere lehen trajedia: Romeo and Juliet (1594-1595). Garai hartako antzerkian erabiltzen ziren osagarriez baliatu zen lehen lanetan. Zorroztasun handia erakutsi zuen pertsonaien ezaugarriak aurkeztean eta maisutasun handiz erabili zuen ingeles hizkuntza, ordu arte ezagutzen ez zitzaion aberastasunaz. XVI. mendeko azken urteetan komediak idatzi zituen batez ere: The Merchant of Venice (1596-1597, Veneziako merkataria) eta Much Ado About Nothing (1598-1599, Zarata handia ezertarako ez), baita antzinako Erromako pertsona handien historia dramak ere: Julius Caesar (1599-1600, Julio Zesar). Komedietan, gorte giroko abentura erromantikoak eta zoritxarreko amodioak landu zituen bereziki; historia lanetan, aginte maila gorenaren bila diharduten gizabanakoen arteko borrokak aurkeztu zituen. Antzerki lan hauek hasierakoak baino konplexuagoak dira maila dramatikoari dagokionez. XVII. mende hasieran idatzi zituen trajedia handienak; lau trajedia nagusi idatzi zituen garai honetan: Hamlet (1600-1601), Othello (1604-1605), King Lear (1605-1606) eta Macbeth (1605-1606). Psikologia azterketa zorrotz baten bitartez, Shakespearek amaiera trajikoan amildu zituen pertsonaia hauek, eta heroiak bukaera hartara ezinbestean zeramatzaten nortasunezko akatsez baliatu zen horretarako. Akats hauek, segurtasun eza (Hamlet), arrazoi gabeko jelosiak (Otelo), umekeriak eta setakeriak (Lear errege) eta neurri gabeko handinahia (Macbeth), erabili zituen pertsonaien barne psikologia eta portaera etikoa azaltzeko. Trajedia hauetako egitura konplexu gorabehera gabeak, poesia molde eta hizkuntza aberatsek eta filosofiaren sakontasunak munduko literaturako lehen mailara eraman zuten Shakespeare. Azken urteetako lanetan batera aurkeztu zituen komediako eta trajediako osagarriak: The Winter's Tale (1610-1611, Neguko Ipuina), The Tempest (1611-1612, Ekaitza). Hasierako lanen ondoan, drama auziaren amaiera aldatu zuen, damuari eta barkamenari bide emanez, eta aurkarien arteko adiskidatzearen aldeko joeraz. 1623an inprimatu ziren lehen aldiz Shakespeare-ren antzerki lanak, eta 1609an haren sonetoak. Ordea, ez da ezagutzen noiz ondu zituen. 154 soneto dira eta zeharka bere harreman pertsonalak adierazten dute. Argitu gabe dago pertsona haiek benetakoak ziren ala ez. Sentimendual eta arte maisutasuna nabarmentzen dira lan honetan. Obra guzti hauez gainera, bi kontakizun poema idatzi zituen: Venus and Adonis (1593) eta Rape of Lucrece (1594, Lukreziaren bahiketa), eta eresi bat: The Phoenix and the Turtle (1601ean argitaratua, Fenix-a eta usapala).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Sonetoak

itzul.: Juan Garzia

Aztarna, 2015

Uda-gau bateko ametsa

itzul.: Juan Garzia Garmendia

eizie.org, 2014

CXXX. sonetoa

itzul.: Luigi Anselmi

Bertzerenak, 2006

Pamiela

Hamlet

itzul.: Juan Garzia Garmendia

Ibaizabal, 2002

Literatura Unibertsala 100

Shakespeare osoa

itzul.: Ritxi Lizartza

teatro-testuak.com, 1997

Soneto hautatuak

itzul.: Juan Garzia

Alberdania, 1995

Endrike VIII

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-78, 1985

Neurriari neurriaz

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-79, 1985

Zeuk nahi duzunez

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-76, 1985

Richard II

itzul.: Jose Antonio Sarasola / Joanes Urkijo

Antzerti-82, 1985

Julio Zesar

itzul.: Xabier Mendiguren Bereziartu

Antzerti-73, 1985

Intxaur azal baten barruan

itzul.: Puerto de Santa María

, 1983

Dramak

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1977

Odol antzerkiak-B

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1976

Odol antzerkiak-A

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1976

Komediak-A

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1974

Komediak-B

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1974

Barrena

itzul.: Jon Beiztegi

Olerti, 1969

Neguko Ipuina

itzul.: Eladio Larrañaga

Olerti, 1969

Bi kantu

itzul.: Juan San Martin

Olerti, 1964

Hiru soneto

itzul.: Juan San Martin

Olerti, 1964

Sei amalauko

itzul.: Santi Onaindia

Olerti, 1959

Ekatxa

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1959

Lear Errege

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1958

Macbeth

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1957

66. amalaukoa

itzul.: Bingen Ametzaga

Euzko-Gogoa, 1954

109. Sonetoa

itzul.: Gabriel Aresti

Euzko-Gogoa, 1954

Hamlet

itzul.: Bingen Ametzaga Aresti

Ekin, 1952

Maitagarrien kantua II

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1952

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Maitagarrien kantua I

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1952

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Lear Erregea

itzul.: Eladio Larrañaga

Euzko-Gogoa, 1951

Neguko ipuina

itzul.: Eladio Larrañaga

Euzko-Gogoa, 1950

Hobigilearen kantua

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Ofeleren kantuak

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Hamleten neurtitzak Ofeleri

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Irritza-Macbeth

itzul.: Toribio Alzaga

Eusko Ykaskuntza, 1926

KRITIKAK

Sonetoak – Javier Rojo, El Correo (2015-03-07)

Hamlet – Inma Errea, eizie.org (2013-02-14)

Hamlet – Igor Estankona, Deia (2003-01-14)

Hamlet – Karlos del Olmo, Euskaldunon Egunkaria (2002-12-14)

Soneto hautatuak – Edorta Jimenez, Argia (1995-07-30)

Soneto hautatuak – Joxerra Garzia, Euskaldunon Egunkaria (1995-07-23)

Endrike VIII – Mikel Antza, Susa (1986-04-01)

Hamlet. Danemark´eko Erregegaiaren Edestia – Ibinagabeitia'tar Andima'k, Euzko Gogoa (1952-09-01)

Hitzorduak

Martxoak 24: Sophia de Mello Iruñean

Martxoak 30: Munduko Poesia Kaier berriak: Rich, Storni, Thomas

Martxoak 30: Sumisioa Getarian

Azken kritikak

Zero K
Don DeLillo

itzul.: Aritz Gorrotxategi
Alex Gurrutxaga

Azken patriarka
Najat el Hachmi

itzul.: Jexux Mari Zalakain
Amaia Alvarez Uria

Abizen berriaren historia / Ihesi doana eta gelditzen dena
Elena Ferrante

itzul.: Fernando Rey / Miren Iriarte
Alex Gurrutxaga

Azken patriarka
Najat el Hachmi

itzul.: Jexux Mari Zalakain
Alaitz Andreu Eizagirre

Poesia
Patti Smith

itzul.: Jose Mari Segurola
Jose Luis Padron

Isil-mandataria
Jean Echenoz

itzul.: Gerardo Markuleta
Javier Rojo

Sumisioa
Michel Houellebecq

itzul.: Gerardo Markuleta
Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Nijole Miliauskaite

itzul.: Leire Bilbao
Igor Estankona

Poesia kaiera
Miroslav Holub

itzul.: Karlos Cid Abasolo
Igor Estankona

Finzi-Continitarren lorategia
Giorgio Bassani

itzul.: Koldo Biguri
Alex Gurrutxaga

Azken sarrerak

2017 Martxoa

Pete Seeger
Hamahiru kantu

Antonin Artaud
Jainkoaren Judizioari Akabera Emateko

Pier Paolo Pasolini
Gramsciren errautsak

2017 Otsaila

nila northSun
Lau poema

Horacio Quiroga
Yaguaí

Ciro Alegria
Almadia bakartia

Violeta Parra
Sei kantu

Ugo Betti
Ahuntz-herriko bidegabea

2017 Urtarrila

Gabriela Mistral
Sei poema

Robert Antelme
Gizakiaren espeziea

John Berger
Hamar poema eta ipuin bat

2016 Abendua

Juan Ramon Jimenez
Barne-gaiazko animalia

Santu Casanova
Negua Korsikan

Leopold Sedar Senghor
Bi artikulu

Giovanni Boccaccio
Dekamerone tipi bat

Natsume Soseki
Gizakia

2016 Azaroa

Marcos Ana
Sei poema

Jack London
Bizi nahi

Cecilia Meireles
Hamar poema

Lau poeta galiziar
Poemak itsasotik

2016 Urria

Suheir Hammad
Bi poema eta promesa bat

Miroslav Holub
Munduko Poesia Kaiera

Stephane Mallarme
Munduko Poesia Kaiera

Nijole Miliauskaite
Munduko Poesia Kaiera

Mongo Beti
Negrotasunaren hiztegia

Alain Fournier
Emakume pozoitua

2016 Iraila

T.S. Eliot
Bost poema

Antenor Firmin
Giza arrazen berdintasunaz

2016 Abuztua

Marina Tsvetaieva
Bukaeraren poema

Youenn Gwernig
New Yorkeko hamar poema

Lezama Lima
Paradiso (pasarte bat)

2016 Uztaila

Mikhail Lermontov
Poemak

Ludmila Petruxevskaia
Katuek bai zorte ona

Henri Calet
Danbor hotsik gabeko abertzaletasuna

[Sarrera guztiak ikusi]