euskarari ekarriak

1.434 idazle / 3.733 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1562-11-25 / 1635-08-27

Lope de Vega


Vega y Carpio, Lope de. Espainiar idazlea (Madril, 1562 - Madril, 1635). Espainiako literaturaren historiako poeta eta antzergile nagusietako bat eta emankorrena da Lope de Vega. Literaturako jenero guztiak maisutasunez landu zituen, eta Espainiako antzerkigintzaren eraberritzaile izateagatik da batez ere ezaguna. Lopek gorabehera handiko bizitza izan zuen, eta hartan hartzen dute oinarria bere lan gehienek. Etxe xume bateko semea zen. Madrilgo Jesusen Lagundiaren eskolan ikasi zuen bi urtez, eta geroago Avilako apezpikuaren zerbitzari egon zen. Dirudienez, hark Alcala de Henaresko unibertsitatera eraman zuen (1576), eta, 1580-1582 bitartean, Las Navasko markesaren zerbitzuan zegoela, Salamancako unibertsitatean ere ikasi zuen. 1583an Azore uharteetako bat hartzera zihoan espedizioan itsasoratu zen. 1588an Madrildik erbesteratu zuten maitale izandako Elena Osorio eta haren sendiari egindako irain-idazkiengatik; bere poemetako Filis da emakume hori. Orduan nobleziako emakume bat, Isabel de Urbina, bahitu zuen, eta harekin ezkondu zen 1588an. Urte horretan bertan Armada Garaitezinean itsasoratu zen Ingalaterrerantz, eta handik itzultzean Valentziara joan zen emaztearekin bizitzera. Geroago Malpicako markesaren eta Albako dukearen idazkari izan zen Toledon eta Alba Tormeskoan. 1595ean emaztea hil zen eta, ondoren, salatzaileen barkamena zuela, Madrila itzuli eta idazteari ekin zion buru-belarri. 1596an emakume batekin ezkondu gabe bizitzeagatik epaitu zuten, eta Micaela Luján-ekin hasi zen harremanetan (bere poemetako Camila Lucinda), baina Juana de Guardo-rekin ezkondu zen 1598an. Urte batzuetan Toledon izan ondoren 1610etik aurrerra Madrilen bizi izan zen. Semeetako bat eta bigarren emaztea hil zitzaizkion, erlijio krisi sakona izan zuen, eta 1614an apaiz egin zen. Handik bi urtera bere bizitzaren azken urteetan lagun izan zuen Marta de Nevaresekin hasi zen madrildarrek gaizpidetzat hartu zuten harremanetan. 1632an hil zen Marta, Loperen poemetako Amarilia. n Lope de Vegaren obra Erdi Aroko herri tradizioaren eta Aristoteleren eta Horazioren obretan oinarritzen diren Berpizkundeko teorien arteko sintesia da. Era guztietako neurriak eta jeneroak erabili zituen poesian, eta lirika herrikoiak zein landuak erakarri bazuen ere, Lope, oro har, "argitasunaren" aldeko izan zen. Batez ere antzerkiak idatzi zituen; 500 baino gehiago gorde dira, bere bizitzako azken hogeitamar urtetan idatziak gehienak, era guztietako gaiak eta argumentuak erabiltzen dituztenak: auto sacramental deritzanak (El viaje del alma, La siega...), erlijioa gaitzat duten komediak (Barlan eta Josafa...), mitologia gaitzat dutenak (Adonis eta Venus...), atzerriko historia eta historia klasikoa gaitzat dutenak (Roma abrasada, Moscoviako dukea), Espainiako kroniketan eta elezaharretan oinarritutakoak (Alkaterik hoberena, Erregea, Olmedo-ko zalduna, Peribáñez eta Ocañako gomendatorea, Fuente Ovejuna, Zalameako Alkatea), amodio eta ohiturazkoak (Ortuzainaren zakurra, Dama ergela). Komedia horien artean ezagunenak Espainiako historian oinarrituak dira; obra horietan, dramaren haria maisutasun handiz ehuntzen duela, Lopek ohorea eta zintzotasuna onesten ditu eta erregea goraipatzen du herriaren eskubideen babesle gisa, ustelkerian eta handinahikerian murgilduta dauden nobleen eta handikien aurrean. Poesian aipagarriak dira La Dragoneta (1598) eta La Gatomaquia (1634) narrazio-poema luzeak, gai mitologikoa edo epikoa darabiltenak, eta, poema laburren artean, Errimak (1602), Errima sakratuak (1614), Romancero espiritual (1619) eta Marta de Nevares hil zenean haren omenez idatzitako Amarilis (1633) egloga. Prosan idatziak dira berriz artzain-jeneroko La Arcadia (1598) eta nobela dramatiko bat, autobiografikoa, elkarrizketez osatua eta La Celestina-rekin zerikusi handia duena, La Dorotea (1632). Antzerkigintza berritu zuen Lopek, ordu artekoaren sintesia eginez eta handik aurrera nagusi izan zenaren ildoa irekiaz, Arte nuevo de hacer comedias (1609) obra teoriko-didaktikoan azaldutakoaren arabera: araudi klasikoa baztertuta, ekintza garai eta toki ezberdinetan gauzatzea; obra hiru ekitalditan banatzea eta neurri desberdinak erabiltzea; gertaera nagusiaren parean bigarren mailako beste bat sartzea eta -ez nahita nahiez, hala ere- elementu komikoak eta trajikoak batera erabiltzea; eta erlijioa, erregea eta ohorea goraipatzea.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Fuenteovejuna

itzul.: Lur erredakzioa

Lur Entziklopedia Tematikoa, 1999

Zer da au?

itzul.: Igotz

Príncipe de Viana - 120, 1976

Bihar

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1943

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Prantzisko Aita Serafindarraren eztaiak

itzul.: ?

Irugarrengo Prantzisko'tarra - 159, 1926

Hitzorduak

Azken kritikak

Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak
Irene Sola

itzul.: Joxan Elosegi
Ibon Egaņa

Bost egun, bost gau
Manuel Tiago

itzul.: Iņigo Roque
Javier Rojo

Izuaren osteko gogoeta
Susan Buck-Morss

itzul.: Pello Agirre Sarasola
Ibai Atutxa Ordeņana

Poesia guztia
Safo

itzul.: Maite Lopez Las Heras
Igor Estankona

Poesia guztia
Safo

itzul.: Maite Lopez Las Heras
Javier Rojo

Miserikordia etxea
Joan Margarit

itzul.: Juan Ramon Makuso
Jose Luis Padron

Kristo fusilarekin
Ryszard Kapuscinski

itzul.: Amaia Apalauza Ollo
Javier Rojo

Bost egun, bost gau
Manuel Tiago

itzul.: Iņigo Roque
Irati Majuelo

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

itzul.: Miren Agur Meabe
Javier Rojo

Collini auzia
Ferdinand von Schirach

itzul.: Anton Garikano
Alberto Ladron Arana

Azken sarrerak

2020 Iraila

William Carlos Williams
Indarraren erabilera

Eduardo Galeano
Ispiluak

2020 Abuztua

Charles Bukowski
Poema antologia

Shirley Jackson
Loteria

2020 Uztaila

Paco Urondo
14 poema

Lev Tolstoi
Bulkarenak

Freedom Nyamubaya
Zortzi poema

2020 Ekaina

Laetitia Colombani
Txirikorda

Richard Rive
Eserlekua

David Samoilov
Bi poema

2020 Maiatza

Moustakiren bi kantu

June Jordanen poema antologia

Forugh Farrokhzaden poemen antologia

Abu Salma
Bi poema

Mazisi Kunene
Zazpi poema

Lucian Blaga
Lucian Blaga

Sacco&Vanzetti
Bi poema eta kantu bat

Cristina Peri Rossi
Erbesteko poemak

2020 Apirila

Edwin Morgan
Hiru poema

Roberto Bolaņo
Sei poema

Paul Eluarden poeman oinarritutako Guernica filma euskaraz azpititulatuta

Luis Sepulveda
Bi eleberri

Rubem Fonseca
Kobratzailea

Maria Sanchez
Landa eremuko kaiera

Liam O'Flaherty
Jende behartsua

2020 Martxoa

Vladimir Holan
Lau poema

Eduard Limonov
Bi poema

Antzerkiaren Nazioarteko eguna

Gata Cattana
Poemak

Slawomir Mrozek
Bost kontakizun

2020 Otsaila

Ursula K. Le Guin
Lau poema

Julio Cortazar
Pertsegitzailea

George Steiner
Kontraesanen eremu neutrala dira ametsak

2020 Urtarrila

OlgaTokarczuk
Lasterkariak (bi testu).

Lina Ben Mhenni
Tunisian girl

Poesiaren kriminalak

Haruki Murakami
Samsa maiteminez

Vicente Huidobro
Sei poema

[Sarrera guztiak ikusi]