euskarari ekarriak

1.381 idazle / 3.600 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1564-04-23 / 1616-04-23

William Shakespeare


Shakespeare, William. Poeta, antzerkigile eta aktore ingelesa (Stratford-upon-Avon, 1564 - Stratford-upon-Avon, 1616). Historiako dramagile handiena da aditu askoren arabera. Merkatari aberats baten semea zen eta jaioterrian egin zituen ikasketak. 1582an Anne Hathaway, bera baino zortzi urte zaharragoa zen emakumearekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen. Emaztearekiko harremanak txarrera egin zuten eta ondoko urteetan, 1584tik aurrera, Londresa joan zen eta aktore eta antzerkigile gisa lan egin zuen. Lord Chamberlain-en antzerki konpainian lan egin zuen eta 1588an hasi zen haren ospea zabaltzen. 1610. urtea arte Londresen bizi izan zen eta handik aurrera sorterrira erretiratu zen. n Shakespearen obra. Ez da zehatz ezagutzen zein izan zen haren lehen obra. 1590. urtetik aurrera aurkeztu bide zituen lehen obrak. Antzerki molde guztiak landu zituen. Komediak: The Taming of the Shrew (1593-1594, Piztia menderatua), Love's Labour's Lost (1594-1595, Galdutako amodioen penak), Ingalaterrako erregeen historian oinarrituriko dramak: Henry VI (1589-1592) eta Richard III (1592-1593), eta bere lehen trajedia: Romeo and Juliet (1594-1595). Garai hartako antzerkian erabiltzen ziren osagarriez baliatu zen lehen lanetan. Zorroztasun handia erakutsi zuen pertsonaien ezaugarriak aurkeztean eta maisutasun handiz erabili zuen ingeles hizkuntza, ordu arte ezagutzen ez zitzaion aberastasunaz. XVI. mendeko azken urteetan komediak idatzi zituen batez ere: The Merchant of Venice (1596-1597, Veneziako merkataria) eta Much Ado About Nothing (1598-1599, Zarata handia ezertarako ez), baita antzinako Erromako pertsona handien historia dramak ere: Julius Caesar (1599-1600, Julio Zesar). Komedietan, gorte giroko abentura erromantikoak eta zoritxarreko amodioak landu zituen bereziki; historia lanetan, aginte maila gorenaren bila diharduten gizabanakoen arteko borrokak aurkeztu zituen. Antzerki lan hauek hasierakoak baino konplexuagoak dira maila dramatikoari dagokionez. XVII. mende hasieran idatzi zituen trajedia handienak; lau trajedia nagusi idatzi zituen garai honetan: Hamlet (1600-1601), Othello (1604-1605), King Lear (1605-1606) eta Macbeth (1605-1606). Psikologia azterketa zorrotz baten bitartez, Shakespearek amaiera trajikoan amildu zituen pertsonaia hauek, eta heroiak bukaera hartara ezinbestean zeramatzaten nortasunezko akatsez baliatu zen horretarako. Akats hauek, segurtasun eza (Hamlet), arrazoi gabeko jelosiak (Otelo), umekeriak eta setakeriak (Lear errege) eta neurri gabeko handinahia (Macbeth), erabili zituen pertsonaien barne psikologia eta portaera etikoa azaltzeko. Trajedia hauetako egitura konplexu gorabehera gabeak, poesia molde eta hizkuntza aberatsek eta filosofiaren sakontasunak munduko literaturako lehen mailara eraman zuten Shakespeare. Azken urteetako lanetan batera aurkeztu zituen komediako eta trajediako osagarriak: The Winter's Tale (1610-1611, Neguko Ipuina), The Tempest (1611-1612, Ekaitza). Hasierako lanen ondoan, drama auziaren amaiera aldatu zuen, damuari eta barkamenari bide emanez, eta aurkarien arteko adiskidatzearen aldeko joeraz. 1623an inprimatu ziren lehen aldiz Shakespeare-ren antzerki lanak, eta 1609an haren sonetoak. Ordea, ez da ezagutzen noiz ondu zituen. 154 soneto dira eta zeharka bere harreman pertsonalak adierazten dute. Argitu gabe dago pertsona haiek benetakoak ziren ala ez. Sentimendual eta arte maisutasuna nabarmentzen dira lan honetan. Obra guzti hauez gainera, bi kontakizun poema idatzi zituen: Venus and Adonis (1593) eta Rape of Lucrece (1594, Lukreziaren bahiketa), eta eresi bat: The Phoenix and the Turtle (1601ean argitaratua, Fenix-a eta usapala).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Sonetoak

itzul.: Juan Garzia

Aztarna, 2015

Uda-gau bateko ametsa

itzul.: Juan Garzia Garmendia

eizie.org, 2014

CXXX. sonetoa

itzul.: Luigi Anselmi

Bertzerenak, 2006

Pamiela

Hamlet

itzul.: Juan Garzia Garmendia

Ibaizabal, 2002

Literatura Unibertsala 100

Shakespeare osoa

itzul.: Ritxi Lizartza

teatro-testuak.com, 1997

Soneto hautatuak

itzul.: Juan Garzia

Alberdania, 1995

Endrike VIII

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-78, 1985

Neurriari neurriaz

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-79, 1985

Zeuk nahi duzunez

itzul.: Xabier Mendiguren

Antzerti-76, 1985

Richard II

itzul.: Jose Antonio Sarasola / Joanes Urkijo

Antzerti-82, 1985

Julio Zesar

itzul.: Xabier Mendiguren Bereziartu

Antzerti-73, 1985

Intxaur azal baten barruan

itzul.: Puerto de Santa María

, 1983

Dramak

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1977

Odol antzerkiak-B

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1976

Odol antzerkiak-A

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1976

Komediak-A

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1974

Komediak-B

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1974

Barrena

itzul.: Jon Beiztegi

Olerti, 1969

Neguko Ipuina

itzul.: Eladio Larrañaga

Olerti, 1969

Bi kantu

itzul.: Juan San Martin

Olerti, 1964

Hiru soneto

itzul.: Juan San Martin

Olerti, 1964

Sei amalauko

itzul.: Santi Onaindia

Olerti, 1959

Ekatxa

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1959

Lear Errege

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1958

Macbeth

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1957

66. amalaukoa

itzul.: Bingen Ametzaga

Euzko-Gogoa, 1954

109. Sonetoa

itzul.: Gabriel Aresti

Euzko-Gogoa, 1954

Hamlet

itzul.: Bingen Ametzaga Aresti

Ekin, 1952

Maitagarrien kantua II

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1952

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Maitagarrien kantua I

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1952

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Lear Erregea

itzul.: Eladio Larrañaga

Euzko-Gogoa, 1951

Neguko ipuina

itzul.: Eladio Larrañaga

Euzko-Gogoa, 1950

Hobigilearen kantua

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Ofeleren kantuak

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Hamleten neurtitzak Ofeleri

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Irritza-Macbeth

itzul.: Toribio Alzaga

Eusko Ykaskuntza, 1926

KRITIKAK

Sonetoak – Javier Rojo, El Correo (2015-03-07)

Hamlet – Inma Errea, eizie.org (2013-02-14)

Hamlet – Igor Estankona, Deia (2003-01-14)

Hamlet – Karlos del Olmo, Euskaldunon Egunkaria (2002-12-14)

Soneto hautatuak – Edorta Jimenez, Argia (1995-07-30)

Soneto hautatuak – Joxerra Garzia, Euskaldunon Egunkaria (1995-07-23)

Endrike VIII – Mikel Antza, Susa (1986-04-01)

Hamlet. Danemark´eko Erregegaiaren Edestia – Ibinagabeitia'tar Andima'k, Euzko Gogoa (1952-09-01)

Hitzorduak

Urriak 16: Gloria Fuertesen Antologia Iurretan

Urriak 17: Udaberri kantoi-hautsia eta Proleterka Donostian

Urriak 18: Xala Zarautzen

Urriak 19: Istorio bakarra Ean

Urriak 26: Arratseko ahotsak Katakraken

Azaroak 06: Mari-mutil handi baten bluesa Donostian

Azken kritikak

Maitalea
Marguerite Duras

itzul.: Mikel Garmendia
Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Al Berto

itzul.: Joxemari Sestorain
Javier Rojo

Poesia kaiera
Alejandra Pizarnik

itzul.: Asier Sarasola
Peru Iparragirre

Maitalea
Marguerite Duras

itzul.: Mikel Garmendia
Hasier Rekondo

Poesia kaiera
Ezra Pound

itzul.: Luigi Anselmi
Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

itzul.: Fermin Zabaltza
Amaia Alvarez Uria

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

itzul.: Fermin Zabaltza
Ibon Egaña

Maitalea
Marguerite Duras

itzul.: Mikel Garmendia
Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

itzul.: Fermin Zabaltza
Garazi Arrula Ruiz

Ez adiorik
Raymond Chandler

itzul.: Xabier Olarra
Irati Jimenez

Azken sarrerak

2018 Urria

Ineko Sata
Galtza pare bat

Alejandra Pizarnik
Poesia kaiera

Yannis Ritsos
Poesia kaiera

Jacques Brel
Sei kantu

2018 Iraila

Juan Jose Arreola
Trukearen parabola

Leon Felipe
Hamabi poema

Geo Bogza
Bederatzi poema

Julius Fucik
Urkamendira bideko erreportaia

2018 Abuztua

Hiru poeta
Autobiographical

Edgar Lee Masters
Hamar poema

Dareen Tatour
Lau poema

Warsan Shire
Lau poema

2018 Uztaila

Scholastique Mukasonga
Emakume oinutsa

Vladimir Maiakovski
Kontakizun bi

Hanan Al-Xhaikh
Eroaldi bat

2018 Ekaina

Franz Kafka
Metamorfosia

Jean Arbousset
Zortzi poema

2018 Maiatza

Pita Amor
Zazpi poema

Claude McKay
Lau poema

Mark Twain
R arrazarena

Izet Sarajlic
Zazpi poema

Hannah Arendt
Poemak

2018 Apirila

Henri Michaux
Bost poema

Tchicaya U'Tamsi
Bi poema

Al Berto
Poesia kaiera

Ezra Pound
Poesia kaiera

Manuel de Pedrolo
Bi idazlan

2018 Martxoa

Figuera, Celaya, Basaldua
Erdarazko poetak

Hugo Claus
Bi poema

NoViolet Bulawayo
Jo dugu Budapest

M. Valerio Martzial
Epigramak

2018 Otsaila

Valentin Paz-Andrade
Uma-oncitic negarra

Idea Vilariño
Poemak

Alejandra Pizarnik
Hamabost poema

Muriel Spark
Atzean utzia naizen neska

[Sarrera guztiak ikusi]