euskarari ekarriak

1.388 idazle / 2.817 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1564-04-23 / 1616-04-23

William Shakespeare


Shakespeare, William. Poeta, antzerkigile eta aktore ingelesa (Stratford-upon-Avon, 1564 - Stratford-upon-Avon, 1616). Historiako dramagile handiena da aditu askoren arabera. Merkatari aberats baten semea zen eta jaioterrian egin zituen ikasketak. 1582an Anne Hathaway, bera baino zortzi urte zaharragoa zen emakumearekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen. Emaztearekiko harremanak txarrera egin zuten eta ondoko urteetan, 1584tik aurrera, Londresa joan zen eta aktore eta antzerkigile gisa lan egin zuen. Lord Chamberlain-en antzerki konpainian lan egin zuen eta 1588an hasi zen haren ospea zabaltzen. 1610. urtea arte Londresen bizi izan zen eta handik aurrera sorterrira erretiratu zen. n Shakespearen obra. Ez da zehatz ezagutzen zein izan zen haren lehen obra. 1590. urtetik aurrera aurkeztu bide zituen lehen obrak. Antzerki molde guztiak landu zituen. Komediak: The Taming of the Shrew (1593-1594, Piztia menderatua), Love's Labour's Lost (1594-1595, Galdutako amodioen penak), Ingalaterrako erregeen historian oinarrituriko dramak: Henry VI (1589-1592) eta Richard III (1592-1593), eta bere lehen trajedia: Romeo and Juliet (1594-1595). Garai hartako antzerkian erabiltzen ziren osagarriez baliatu zen lehen lanetan. Zorroztasun handia erakutsi zuen pertsonaien ezaugarriak aurkeztean eta maisutasun handiz erabili zuen ingeles hizkuntza, ordu arte ezagutzen ez zitzaion aberastasunaz. XVI. mendeko azken urteetan komediak idatzi zituen batez ere: The Merchant of Venice (1596-1597, Veneziako merkataria) eta Much Ado About Nothing (1598-1599, Zarata handia ezertarako ez), baita antzinako Erromako pertsona handien historia dramak ere: Julius Caesar (1599-1600, Julio Zesar). Komedietan, gorte giroko abentura erromantikoak eta zoritxarreko amodioak landu zituen bereziki; historia lanetan, aginte maila gorenaren bila diharduten gizabanakoen arteko borrokak aurkeztu zituen. Antzerki lan hauek hasierakoak baino konplexuagoak dira maila dramatikoari dagokionez. XVII. mende hasieran idatzi zituen trajedia handienak; lau trajedia nagusi idatzi zituen garai honetan: Hamlet (1600-1601), Othello (1604-1605), King Lear (1605-1606) eta Macbeth (1605-1606). Psikologia azterketa zorrotz baten bitartez, Shakespearek amaiera trajikoan amildu zituen pertsonaia hauek, eta heroiak bukaera hartara ezinbestean zeramatzaten nortasunezko akatsez baliatu zen horretarako. Akats hauek, segurtasun eza (Hamlet), arrazoi gabeko jelosiak (Otelo), umekeriak eta setakeriak (Lear errege) eta neurri gabeko handinahia (Macbeth), erabili zituen pertsonaien barne psikologia eta portaera etikoa azaltzeko. Trajedia hauetako egitura konplexu gorabehera gabeak, poesia molde eta hizkuntza aberatsek eta filosofiaren sakontasunak munduko literaturako lehen mailara eraman zuten Shakespeare. Azken urteetako lanetan batera aurkeztu zituen komediako eta trajediako osagarriak: The Winter's Tale (1610-1611, Neguko Ipuina), The Tempest (1611-1612, Ekaitza). Hasierako lanen ondoan, drama auziaren amaiera aldatu zuen, damuari eta barkamenari bide emanez, eta aurkarien arteko adiskidatzearen aldeko joeraz. 1623an inprimatu ziren lehen aldiz Shakespeare-ren antzerki lanak, eta 1609an haren sonetoak. Ordea, ez da ezagutzen noiz ondu zituen. 154 soneto dira eta zeharka bere harreman pertsonalak adierazten dute. Argitu gabe dago pertsona haiek benetakoak ziren ala ez. Sentimendual eta arte maisutasuna nabarmentzen dira lan honetan. Obra guzti hauez gainera, bi kontakizun poema idatzi zituen: Venus and Adonis (1593) eta Rape of Lucrece (1594, Lukreziaren bahiketa), eta eresi bat: The Phoenix and the Turtle (1601ean argitaratua, Fenix-a eta usapala).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Sonetoak

itzul.: Juan Garzia

Aztarna, 2015

Uda-gau bateko ametsa

itzul.: Juan Garzia Garmendia

eizie.org, 2014

CXXX. sonetoa

itzul.: Luigi Anselmi

Bertzerenak, 2006

Pamiela

Hamlet

itzul.: Juan Garzia Garmendia

Ibaizabal, 2002

Literatura Unibertsala 100

Shakespeare osoa

itzul.: Ritxi Lizartza

teatro-testuak.com, 1997

Soneto hautatuak

itzul.: Juan Garzia

Alberdania, 1995

Richard II

itzul.: Jose Antonio Sarasola / Joanes Urkijo

Antzerti-82, 1985

Intxaur azal baten barruan

itzul.: Puerto de Santa María

, 1983

Dramak

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1977

Odol antzerkiak-B

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1976

Komediak-A

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Graficas Eset, 1974

Barrena

itzul.: Jon Beiztegi

Olerti, 1969

Bi kantu

itzul.: Juan San Martin

Olerti, 1964

Sei amalauko

itzul.: Santi Onaindia

Olerti, 1959

Lear Errege

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1958

Macbeth

itzul.: Bedita Larrakoetxea

Euzko-Gogoa, 1957

66. amalaukoa

itzul.: Bingen Ametzaga

Euzko-Gogoa, 1954

Maitagarrien kantua II

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1952

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Lear Erregea

itzul.: Eladio Larraņaga

Euzko-Gogoa, 1951

Neguko ipuina

itzul.: Eladio Larraņaga

Euzko-Gogoa, 1950

Hobigilearen kantua

itzul.: Bingen Ametzaga

, 1947

Itsaso aurrean, 2006 / Susa

Irritza-Macbeth

itzul.: Toribio Alzaga

Eusko Ykaskuntza, 1926

KRITIKAK

Sonetoak – Javier Rojo, El Correo (2015-03-07)

Hamlet – Inma Errea, eizie.org (2013-02-14)

Hamlet – Igor Estankona, Deia (2003-01-14)

Hamlet – Karlos del Olmo, Euskaldunon Egunkaria (2002-12-14)

Soneto hautatuak – Edorta Jimenez, Argia (1995-07-30)

Soneto hautatuak – Joxerra Garzia, Euskaldunon Egunkaria (1995-07-23)

Endrike VIII – Mikel Antza, Susa (1986-04-01)

Hamlet. Danemark´eko Erregegaiaren Edestia – Ibinagabeitia'tar Andima'k, Euzko Gogoa (1952-09-01)

Hitzorduak

Otsailak 28: Aspernen paperak Gasteizen

Otsailak 28: Gerrak ez du emakume aurpegirik Katakraken

Azken kritikak

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

itzul.: Amia Lasa
Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

itzul.: Joannes Jauregi
Aiora Sampedro

Egunaren hondarrak
Kazuo Ishiguro

itzul.: Amaia Apalauza / Iņigo Roque
Igor Elordui Etxebarria

Michael Kohlhaas
Heinrich von Kleist

itzul.: Xabier Mendiguren Bereziartu
Peru Iparragirre

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

itzul.: Joannes Jauregi
Igor Estankona

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

itzul.: Amaia Lasa
Aiora Sampedro

Egunaren hondarrak
Kazuo Ishiguro

itzul.: Amaia Apalauza / Iņigo Roque
Joannes Jauregi

Proleterka
Fleur Jaeggy

itzul.: Fernando Rey / Miren Iriarte
Ibon Egaņa

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

itzul.: Iker Sancho
Amaia Alvarez Uria

Proleterka
Fleur Jaeggy

itzul.: Fernando Rey / Miren Iriarte
Aiora Sampedro

Azken sarrerak

2019 Otsaila

Francis Scott Fitzgerald
Nerbio-krisia

2019 Urtarrila

Antologia
Joan Brossa

Rosa Luxemburg
Gutunak Sophie Liebknechti

2018 Abendua

John Steinbeck
Krisantemoak

2018 Azaroa

Borges eta Schwob
Idatz & Mintz-ekoak

Ivan Bunin
Udazken hotza

2018 Urria

Ineko Sata
Galtza pare bat

Alejandra Pizarnik
Poesia kaiera

Yannis Ritsos
Poesia kaiera

Jacques Brel
Sei kantu

2018 Iraila

Juan Jose Arreola
Trukearen parabola

Leon Felipe
Hamabi poema

Geo Bogza
Bederatzi poema

Julius Fucik
Urkamendira bideko erreportaia

2018 Abuztua

Hiru poeta
Autobiographical

Edgar Lee Masters
Hamar poema

Dareen Tatour
Lau poema

Warsan Shire
Lau poema

2018 Uztaila

Scholastique Mukasonga
Emakume oinutsa

Vladimir Maiakovski
Kontakizun bi

Hanan Al-Xhaikh
Eroaldi bat

2018 Ekaina

Franz Kafka
Metamorfosia

Jean Arbousset
Zortzi poema

[Sarrera guztiak ikusi]