euskarari ekarriak

1.473 idazle / 3.842 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1799-06-06 / 1837-02-10

Alexandr Puxkin


Puxkin, Alexandr Sergeievitx. Idazle errusiarra (Mosku, 1799 - San Petesburgo, 1837). Nobleziako etxe bateko semea zen, eta etxeko giroak literaturarekiko zaletasuna piztu zion. Tsarskoie Selo Lizeoan (geroago Puxkin Lizeoa) egin zituen ikasketak. 1817an, San Petesburkogo Kanpo Arazoetarako Ministerioan hasi zen lanean. 1820an olerki lirikoak eta Errusiako folklorean oinarritutako Ruslan eta Liudmila poema narratiboa argitaratu zituen, oso harrera ona izan zutenak, baina idazki «iraultzaile» batzuek Errusiako hegoaldera (Ekaterinoslav eta Kishinev) erbesteratzea behartu zuten. Hurrengo urteetan, landako bizimoduaren eta Lord Byron ingelesaren olerkien eraginez, poema narratibo gehiago idatzi zituen, denak ere, erromantizismo eta musikalitate handikoak: Kavkazski plennik (1822, Kaukasoko espetxeratua), Bajchisaraiski fontan (1824, Bakhtxisaraiko iturria). 1823an Odessara bidali zutelarik, bere lan handienetako bat izan zena idazten hasi zen (1825-31): Yevgeni Onegin (1833, Eujenio Onegin), hitz neurtuzko eleberria, Puxkinen literaturagintzan mugarritzat hartu ohi dena; izan ere, eleberri horretan, erromantizismoaren kanonetatik eta Byronen heroiarekiko hasierako liluratik aldentzearekin batera, izadiarekiko eta Errusiako herriekiko atxikimendua erakutsi zuen. Eleberri horretako «errealismo poetikoa» Errusiako eleberrigintza modernoaren abiapuntutzat hartu ohi da. Bestalde, obra hori gaitzat hartuta, Txaikovskik opera bat egin zuen. 1823an ateismoaren aldeko gutun bat harrapatu zioten, eta hargatik burokrazia karguetatik kendu eta Mijailovskoi-en zuen etxean bizitzera behartu zuten, Pskov-en ondoan. Han idatzi zuen Boris Godunov hitz neurtuzko drama historiko entzutetsua, 1831n argitaratu ziotena, eta Musorgskiren izen bereko operaren oinarri izan zena. Obra hura eten bat izan zen Errusiako antzerkigintza klasikoan, estetika erromantikoaren ordez elkarrizketa errealistak, azterketa psikologiko sakonak eta historiari buruzko gogoetak baitzituen. 1827an barkamena eman ziotelarik, San Petesburgora joan zen bizitzera, eta 1830ean Natalia Gontxarovarekin ezkondu zen. Hurrengo urteetan prosaz idatzi zuen batez ere: Pugatxev-eko iraultzan oinarritutako Kapitanskaia dochka (1836, Kapitainaren alaba) eleberri historikoa da garai hartako prosaren eredu aipagarriena. Hala ere, bien bitartean, kontakizunezko olerki bat ere idatzi zuen, Pedro Handia tsar erreformatzaileari buruzkoa: Medni vsandik (1833, Brontzezko zalduna; 1841ean argitaratua). Puxkinen beste obra batzuk: Povesti pokoynogo I.P. Belkina (1830, I.P. Belkinen azken ipuinak), ipuin liburua, Pikovaya dama (1834, Piketako dama) eleberria, Txaikovskik musikarako moldatua. Puxkinek eragin handia izan zuen haren ondorengo errusiar idazleengan. Emaztearen bizimodu arinari buruzko esamesak zirela eta, baroi frantses baten aurkako dueloan zauritu eta egun batzuk geroago hil zen, 38 urte zituela.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kapitainaren alaba

itzul.: Jose Morales Belda

Ibaizabal, 1997

Literatura Unibertsala 55

Saltan erregea

itzul.: Jose Morales Belda

Desclèe de B., 1996

Epotxak eta erraldoiak

Goiz argiarekin

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

Bohemiar kanta

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

Antxarra

itzul.: Itxaro Borda

Maiatz-12, 1986

KRITIKAK

Kapitainaren alaba – Felipe Juaristi, El Diario Vasco (1997-09-13)

Hitzorduak

Urtarrilak 28: Antonio Gramsci Kartzelako gutunak

Urtarrilak 28: Najat el Hachmi Azken patriarka Iruñean

Urtarrilak 29: Zahartzaroa irakurgai Azpeitiko Dinamoan

Azken kritikak

Walden
Henry David Thoreau

itzul.: Danele Sarriugarte
Asier Urkiza

Poesia kaiera
Alda Merini

itzul.: Aiora Enparantza Armentia
Paloma Rodriguez-Miñambres

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

itzul.: Fernando Rey
Anjel Lertxundi

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

itzul.: Fermin Zabaltza
Irati Majuelo

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

itzul.: Joxe Mari Berasategi
Irati Majuelo

Oihan hitzean mundua
Ursula K. Le Guin

itzul.: Amaia Apalauza
Asier Urkiza

Oihan hitzean mundua
Ursula K. Le Guin

itzul.: Amaia Apalauza
Ibai Atutxa Ordeñana

Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko
Slavenka Drakulic

itzul.: Amaia Apalauza Ollo
Irati Majuelo

Zeruko belardiak
John Steinbeck

itzul.: Asun Garikano
Hasier Rekondo

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

itzul.: Josu Zabaleta
Nagore Fernandez

Azken sarrerak

2022 Urtarrila

Moliere
Petan Mihiku

2021 Abendua

Feminismoa denon kontua da, bell hooks

Baudelairek idatzi eta Lauaxetak euskaratutako Odol iturrija IbonRG-ren ahotsean

Peter Handke, errezitalean

2021 Azaroa

Neil Young
Bederatzi kantu

Nancy Fraser
Kapitalaren lantegi ezkutuak

2021 Urria

Saint-John Perse
Poesia kaiera

Alda Merini
Poesia kaiera

Virginie Despentes
Gorputz iraultzaile baten sorkuntza

2021 Iraila

Jaroslav Seifert
14 poema

Alfonso Sastre
Antzerki lanak

Katharine S. Prichard
Ihesaldia

2021 Abuztua

Mariama Ba
Hain gutun luzea

Mahmud Darwish
Bederatzi poema

Saki eta John Berger
Nemesisen jaia - Harriak

Virginie Despentes
Bi pasarte (Vernon Subutex 2)

2021 Uztaila

Frank O'Hara
Lau poema

Eudora Welty
Nondik dator ahots hori?

Sally Rooney
Soldata jauna

2021 Ekaina

Peter Handke
Iraupenari poema

Joan Margarit
Bertze itsasoaren itzala

Francisca Aguirre
Zazpi poema

Nawal Al-Saadawi
Zazpi poema

Christopher Okigboren ahotsa

Flann O'Brien
Anbrosio

2021 Maiatza

Adam Zagajewski
Hamasei poema

10 poeta palestinar
Hogei poema

Erich Fried
Bi poema

[Sarrera guztiak ikusi]