euskarari ekarriak

1.401 idazle / 3.649 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1799-06-06 / 1837-02-10

Alexandr Puxkin


Puxkin, Alexandr Sergeievitx. Idazle errusiarra (Mosku, 1799 - San Petesburgo, 1837). Nobleziako etxe bateko semea zen, eta etxeko giroak literaturarekiko zaletasuna piztu zion. Tsarskoie Selo Lizeoan (geroago Puxkin Lizeoa) egin zituen ikasketak. 1817an, San Petesburkogo Kanpo Arazoetarako Ministerioan hasi zen lanean. 1820an olerki lirikoak eta Errusiako folklorean oinarritutako Ruslan eta Liudmila poema narratiboa argitaratu zituen, oso harrera ona izan zutenak, baina idazki «iraultzaile» batzuek Errusiako hegoaldera (Ekaterinoslav eta Kishinev) erbesteratzea behartu zuten. Hurrengo urteetan, landako bizimoduaren eta Lord Byron ingelesaren olerkien eraginez, poema narratibo gehiago idatzi zituen, denak ere, erromantizismo eta musikalitate handikoak: Kavkazski plennik (1822, Kaukasoko espetxeratua), Bajchisaraiski fontan (1824, Bakhtxisaraiko iturria). 1823an Odessara bidali zutelarik, bere lan handienetako bat izan zena idazten hasi zen (1825-31): Yevgeni Onegin (1833, Eujenio Onegin), hitz neurtuzko eleberria, Puxkinen literaturagintzan mugarritzat hartu ohi dena; izan ere, eleberri horretan, erromantizismoaren kanonetatik eta Byronen heroiarekiko hasierako liluratik aldentzearekin batera, izadiarekiko eta Errusiako herriekiko atxikimendua erakutsi zuen. Eleberri horretako «errealismo poetikoa» Errusiako eleberrigintza modernoaren abiapuntutzat hartu ohi da. Bestalde, obra hori gaitzat hartuta, Txaikovskik opera bat egin zuen. 1823an ateismoaren aldeko gutun bat harrapatu zioten, eta hargatik burokrazia karguetatik kendu eta Mijailovskoi-en zuen etxean bizitzera behartu zuten, Pskov-en ondoan. Han idatzi zuen Boris Godunov hitz neurtuzko drama historiko entzutetsua, 1831n argitaratu ziotena, eta Musorgskiren izen bereko operaren oinarri izan zena. Obra hura eten bat izan zen Errusiako antzerkigintza klasikoan, estetika erromantikoaren ordez elkarrizketa errealistak, azterketa psikologiko sakonak eta historiari buruzko gogoetak baitzituen. 1827an barkamena eman ziotelarik, San Petesburgora joan zen bizitzera, eta 1830ean Natalia Gontxarovarekin ezkondu zen. Hurrengo urteetan prosaz idatzi zuen batez ere: Pugatxev-eko iraultzan oinarritutako Kapitanskaia dochka (1836, Kapitainaren alaba) eleberri historikoa da garai hartako prosaren eredu aipagarriena. Hala ere, bien bitartean, kontakizunezko olerki bat ere idatzi zuen, Pedro Handia tsar erreformatzaileari buruzkoa: Medni vsandik (1833, Brontzezko zalduna; 1841ean argitaratua). Puxkinen beste obra batzuk: Povesti pokoynogo I.P. Belkina (1830, I.P. Belkinen azken ipuinak), ipuin liburua, Pikovaya dama (1834, Piketako dama) eleberria, Txaikovskik musikarako moldatua. Puxkinek eragin handia izan zuen haren ondorengo errusiar idazleengan. Emaztearen bizimodu arinari buruzko esamesak zirela eta, baroi frantses baten aurkako dueloan zauritu eta egun batzuk geroago hil zen, 38 urte zituela.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kapitainaren alaba

itzul.: Jose Morales Belda

Ibaizabal, 1997

Literatura Unibertsala 55

Saltan erregea

itzul.: Jose Morales Belda

Desclče de B., 1996

Epotxak eta erraldoiak

Goiz argiarekin

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

Bohemiar kanta

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

Antxarra

itzul.: Itxaro Borda

Maiatz-12, 1986

KRITIKAK

Kapitainaren alaba – Felipe Juaristi, El Diario Vasco (1997-09-13)

Hitzorduak

Irailak 25: Gauza baten ametsa Tolosan

Azken kritikak

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

itzul.: Fernando Rey
Joannes Jauregi

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

itzul.: Fermin Zabaltza
Onintza Irureta Azkune

Sofia Petrovna
Lidia Txukovskaia

itzul.: Josu Zabaleta
Ibai Atutxa Ordeņana

Izuaren osteko gogoeta
Susan Buck-Morss

itzul.: Pello Agirre Sarasola
Peru Iparragirre

Jekyll doktorearen eta Hyde jaunaren kasu bitxia
Robert Louis Stevenson

itzul.: Koro Navarro
Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Cesare Pavese

itzul.: Ion Olano Carlos
Javier Rojo

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

itzul.: Amaia Apalauza
Ibon Egaņa

Sofia Petrovna
Lidia Txukovskaia

itzul.: Josu Zabaleta
Aiora Sampedro

Poesia kaiera
Idea Vilariņo

itzul.: Garazi Arruila Ruiz
Joannes Jauregi

Gailur ekaiztsuak
Emily Brontë

itzul.: Irene Aldasoro
Amaia Alvarez Uria

Azken sarrerak

2019 Iraila

Pādraig MacAoidh
Lau poema

2019 Abuztua

Ernest Hemingway
Aldaketa sakona

Jacques Roumain
Ebano zura

H.G. Wells
Gizon ikusezina

Toni Morrison
Gaueko hitzak

George Orwell
Zergaitik idazten dudan

2019 Uztaila

Roberto Fontanarrosa
Bi ipuin

Andrea Camilleri
Lau narrazio

Pablo Neruda
Bost poema

Gassan Kanafani
Gizonak eguzkitan

2019 Ekaina

Subhro Bandopadhyay, Abdul Hadi Sadoun
Hamar poema

Ernst Jandl
Hamar poema

Branco, Berger, Alvarez Caccamo
Seina poema

2019 Maiatza

Binyavanga Wainaina
Nola idatzi Afrikari buruz

Nanni Balestrini
Gutuna nire irakurle esperientziagabe eta baketsuari

Pete Seeger
27 kanta euskaraz

2019 Apirila

Gernika eta Lauaxeta gure literaturan

Victor Hugo
Parisko Andre Maria 1482

Boubacar Boris Diop
Murambi

2019 Martxoa

Idea Vilariņo
Poesia kaiera

Cesare Pavese
Poesia kaiera

2019 Otsaila

Francis Scott Fitzgerald
Nerbio-krisia

2019 Urtarrila

Joan Brossa
Antologia

Rosa Luxemburg
Gutunak Sophie Liebknechti

[Sarrera guztiak ikusi]