euskarari ekarriak

1.392 idazle / 3.632 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1749-08-28 / 1832-03-22

Wolfgang Goethe


Goethe, Johann Wolfgang von. Idazle alemaniarra (Frankfurt am Main, 1749 - Weimar, 1832). Familia burges batean jaio zen, eta Leipzigeko eta Estrasburgoko unibertsitateetan egin zituen ikasketak. Estrasburgon Herder ezagutu zuen; hark Shakespeare-renganako eta herri poesiarekiko zaletasuna sartu zion. 1771-72ko negua Estrasburgoko giro erromantikoa jasotzen duen Götz von Berlichingen drama (1773) idazten eman zuen. 1772an Wetzlar-en izan zen eta Charlotte Buff-enganako sentitu zuen maitasun eroak Die Leiden des jungen Werthers (1774, Werther gaztearen penak) idazteko gaia eman zion. Obra hauekin batera Faust bere obra handia idazten hasi zen, eta bi antzerki ere idatzi zituen: Clavigo (1774) eta Stella (1775). Garai hartan Lili Schönemann-ekin izan zituen harremanek, Frankfurten, poesia liriko ederrenetako batzuk egiteko aukera eman zioten. 1775ean Weimar-era joateko izan zuen deiak erabateko eragina izan zuen bere bizitzan. 1775etik 1786era arte poema liriko ugari idatzi zituen Charlotte von Stein-ekin izan zituen harremanak zirela medio, eta era berean Ilmenau (1783), Zueignung (1784, Eskaintza) eta Hans Sachsens poetische Sendung (1776, Hans Sachsen-en eginkizun poetikoa) lanak idatzi zituen; azken horren bidez Maisu kantari (Meistersinger) ahaztuen berri eman zuen. Orobat Iphigenie, Tasso eta Egmont drama poetikoen zirriborroak egin zituen. Aspaldiko ametsa betez, Italiara joan zen 1786an. Erroman antzinatea aztertu zuen eta Alemaniako erromantizismoa aldatu zuten ideia neoklasikoak landu zituen bertan. Orduan bukatu zituen Iphigenie (17787) eta Egmont dramak (1788). Weimar-a itzuli (1788) eta Charlotte von Stein-ekin zuen lotura hautsita Christiane Vulpius-ekin bizitzen jarri zen. 1789an amaitu zuen Tasso. Garai eta giro berekoa da Römische Elegien (1792, Erromako elegiak). Poema argitaratu berri zuen eran uzteko asmoa izan zuen, baina Schiller-ek jatorrizko asmora itzularazi zuen. Azken bertsioaren lehen zatia 1808an argitaratu zen, eta, bigarrena 1833a arte ez zen eman argitara. Schiller-en adiskide mina zen, eta 1795ean haren eraginez idatzi zituen poema batzuk eta Wilhem Meisters Lehrjahre (1791, Wilhem Meister-en ikasketa urteak), geroago Wilhem Meisters Wanderjahre (1821-1829, Wilhem Meister-en ibilaldiak) obraz osatu zuena. Schiller-ekin zituen harremanen ondorio dira orobat Xenien (1796), Hermann und Dorothea (1798). Schiller hil ondoren (1805), Christiane Vulpius-ekin ezkondu zen (1806), baina beste maitale asko izan zituen: Bettina von Arnim, Minna Herzlieb, Ulrike von Levetzow eta Marianne von Willemer. Wilhelm Meister eta Faust lanen zuzenketaz gainera, hauek izan ziren azken urteetako obrarik garrantzizkoenak: Farbenlehre (1808-1810, Koloreen teoria), teoria optikoak jasotzen dituena; Die Wahlverwandschaften (1809, Aukera parekotasunak), eleberri psikologikoa; Dichtung und Wahrheit (1811-1913, Poesia eta Egia), autobiografia, etab. Goetheren eragina mundu osora hedatu da, eta gaur eta mundu osoko literaturan izenik handienen artean dago.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Werther gaztearen arrangurak

itzul.: Matias Mugica

Igela, 2013

Maximen und reflexionen

itzul.: Lur erredakzioa

Lur Entziklopedia Tematikoa, 1999

Hautapen-ahaidetasunak

itzul.: Xabier Mendiguren

Ibaizabal, 1992

Literatura Unibertsala 23

Prometheus

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

Werther

itzul.: Gotzon Lobera

Kriselu, 1987

Klasikoak 4

Faust

itzul.: Aita Onaindia

Igarri, 1986

Zure eginbidea

itzul.: ?

Herria - 1314, 1975

Ilhargiari

itzul.: Gabriel Aresti

Euzko-Gogoa, 1955

Haltzen errege

itzul.: Federiko Krutwig

Gernika-15, 1951

Linkeus dorrezaia

itzul.: Antonio Maria Labaien

Euzko-Gogoa, 1951

Loreillekua

itzul.: Basati

Alderdi - 10, 1948

Tule'ko Erregea

itzul.: Polikarpo Iraizoz

Yakintza - 11, 1934

Egaz

itzul.: O.

Euzkadi - 5908, 1931

Bidaztien arrats-abestia

itzul.: O. M.

Euskal-Esnalea - 270, 1926

Nor zaldiz, ain belu, aize ta gau-zear?

itzul.: Koldobika Eleizalde

Euzko Deya - 15, 1916

KRITIKAK

Werther – Dabid Zuazalde, Argia (1988-05-01)

Hitzorduak

Maiatzak 29: Sukkwan irla Mendillorrin

Maiatzak 30: Frankenstein Getarian

Maiatzak 31: Genero nahasmendua Katakraken

Azken kritikak

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

itzul.: Amaia Apalauza
Ibon Egaņa

Sofia Petrovna
Lidia Txukovskaia

itzul.: Josu Zabaleta
Aiora Sampedro

Poesia kaiera
Idea Vilariņo

itzul.: Garazi Arruila Ruiz
Joannes Jauregi

Gailur ekaiztsuak
Emily Brontë

itzul.: Irene Aldasoro
Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Idea Vilariņo

itzul.: Garazi Arrula Ruiz
Igor Estankona

Poesia kaiera
Cesare Pavese

itzul.: Ion Olano Carlos
Igor Estankona

Laranja mekanikoa
Anthony Burgess

itzul.: Ion Olano Carlos
Javier Rojo

Laranja mekanikoa
Anthony Burgess

itzul.: Ion Olano Carlos
Joannes Jauregi

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

itzul.: Isabel Etxeberria Ramirez
Amaia Alvarez Uria

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

itzul.: Amaia Lasa
Jose Luis Padron

Azken sarrerak

2019 Maiatza

Binyavanga Wainaina
Nola idatzi Afrikari buruz

Nanni Balestrini
Gutuna nire irakurle esperientziagabe eta baketsuari

Pete Seeger
27 kanta euskaraz

2019 Apirila

Gernika eta Lauaxeta gure literaturan

Victor Hugo
Parisko Andre Maria 1482

Boubacar Boris Diop
Murambi

2019 Martxoa

Idea Vilariņo
Poesia kaiera

Cesare Pavese
Poesia kaiera

2019 Otsaila

Francis Scott Fitzgerald
Nerbio-krisia

2019 Urtarrila

Joan Brossa
Antologia

Rosa Luxemburg
Gutunak Sophie Liebknechti

2018 Abendua

John Steinbeck
Krisantemoak

2018 Azaroa

Borges eta Schwob
Idatz & Mintz-ekoak

Ivan Bunin
Udazken hotza

2018 Urria

Ineko Sata
Galtza pare bat

Alejandra Pizarnik
Poesia kaiera

Yannis Ritsos
Poesia kaiera

Jacques Brel
Sei kantu

2018 Iraila

Juan Jose Arreola
Trukearen parabola

Leon Felipe
Hamabi poema

Geo Bogza
Bederatzi poema

Julius Fucik
Urkamendira bideko erreportaia

[Sarrera guztiak ikusi]