euskarari ekarriak

1.496 idazle / 3.889 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1749-08-28 / 1832-03-22

Wolfgang Goethe


Goethe, Johann Wolfgang von. Idazle alemaniarra (Frankfurt am Main, 1749 - Weimar, 1832). Familia burges batean jaio zen, eta Leipzigeko eta Estrasburgoko unibertsitateetan egin zituen ikasketak. Estrasburgon Herder ezagutu zuen; hark Shakespeare-renganako eta herri poesiarekiko zaletasuna sartu zion. 1771-72ko negua Estrasburgoko giro erromantikoa jasotzen duen Götz von Berlichingen drama (1773) idazten eman zuen. 1772an Wetzlar-en izan zen eta Charlotte Buff-enganako sentitu zuen maitasun eroak Die Leiden des jungen Werthers (1774, Werther gaztearen penak) idazteko gaia eman zion. Obra hauekin batera Faust bere obra handia idazten hasi zen, eta bi antzerki ere idatzi zituen: Clavigo (1774) eta Stella (1775). Garai hartan Lili Schönemann-ekin izan zituen harremanek, Frankfurten, poesia liriko ederrenetako batzuk egiteko aukera eman zioten. 1775ean Weimar-era joateko izan zuen deiak erabateko eragina izan zuen bere bizitzan. 1775etik 1786era arte poema liriko ugari idatzi zituen Charlotte von Stein-ekin izan zituen harremanak zirela medio, eta era berean Ilmenau (1783), Zueignung (1784, Eskaintza) eta Hans Sachsens poetische Sendung (1776, Hans Sachsen-en eginkizun poetikoa) lanak idatzi zituen; azken horren bidez Maisu kantari (Meistersinger) ahaztuen berri eman zuen. Orobat Iphigenie, Tasso eta Egmont drama poetikoen zirriborroak egin zituen. Aspaldiko ametsa betez, Italiara joan zen 1786an. Erroman antzinatea aztertu zuen eta Alemaniako erromantizismoa aldatu zuten ideia neoklasikoak landu zituen bertan. Orduan bukatu zituen Iphigenie (17787) eta Egmont dramak (1788). Weimar-a itzuli (1788) eta Charlotte von Stein-ekin zuen lotura hautsita Christiane Vulpius-ekin bizitzen jarri zen. 1789an amaitu zuen Tasso. Garai eta giro berekoa da Römische Elegien (1792, Erromako elegiak). Poema argitaratu berri zuen eran uzteko asmoa izan zuen, baina Schiller-ek jatorrizko asmora itzularazi zuen. Azken bertsioaren lehen zatia 1808an argitaratu zen, eta, bigarrena 1833a arte ez zen eman argitara. Schiller-en adiskide mina zen, eta 1795ean haren eraginez idatzi zituen poema batzuk eta Wilhem Meisters Lehrjahre (1791, Wilhem Meister-en ikasketa urteak), geroago Wilhem Meisters Wanderjahre (1821-1829, Wilhem Meister-en ibilaldiak) obraz osatu zuena. Schiller-ekin zituen harremanen ondorio dira orobat Xenien (1796), Hermann und Dorothea (1798). Schiller hil ondoren (1805), Christiane Vulpius-ekin ezkondu zen (1806), baina beste maitale asko izan zituen: Bettina von Arnim, Minna Herzlieb, Ulrike von Levetzow eta Marianne von Willemer. Wilhelm Meister eta Faust lanen zuzenketaz gainera, hauek izan ziren azken urteetako obrarik garrantzizkoenak: Farbenlehre (1808-1810, Koloreen teoria), teoria optikoak jasotzen dituena; Die Wahlverwandschaften (1809, Aukera parekotasunak), eleberri psikologikoa; Dichtung und Wahrheit (1811-1913, Poesia eta Egia), autobiografia, etab. Goetheren eragina mundu osora hedatu da, eta gaur eta mundu osoko literaturan izenik handienen artean dago.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Werther gaztearen arrangurak

itzul.: Matias Mugica

Igela, 2013

Maximen und reflexionen

itzul.: Lur erredakzioa

Lur Entziklopedia Tematikoa, 1999

Hautapen-ahaidetasunak

itzul.: Xabier Mendiguren

Ibaizabal, 1992

Literatura Unibertsala 23

Prometheus

itzul.: Joseba Sarrionandia

Hezurrezko xirulak, 1991

Elkar

Werther

itzul.: Gotzon Lobera

Kriselu, 1987

Klasikoak 4

Faust

itzul.: Aita Onaindia

Igarri, 1986

Zure eginbidea

itzul.: ?

Herria - 1314, 1975

Ilhargiari

itzul.: Gabriel Aresti

Euzko-Gogoa, 1955

Haltzen errege

itzul.: Federiko Krutwig

Gernika-15, 1951

Linkeus dorrezaia

itzul.: Antonio Maria Labaien

Euzko-Gogoa, 1951

Loreillekua

itzul.: Basati

Alderdi - 10, 1948

Tule'ko Erregea

itzul.: Polikarpo Iraizoz

Yakintza - 11, 1934

Egaz

itzul.: O.

Euzkadi - 5908, 1931

Bidaztien arrats-abestia

itzul.: O. M.

Euskal-Esnalea - 270, 1926

Nor zaldiz, ain belu, aize ta gau-zear?

itzul.: Koldobika Eleizalde

Euzko Deya - 15, 1916

KRITIKAK

Werther – Dabid Zuazalde, Argia (1988-05-01)

Hitzorduak

Otsailak 06: Nell Leyshonen Esnearen kolorekoa Donostian

Otsailak 07: Jamaika Kincaid Nire amaren autobiografia Abadi?on

Otsailak 08: Annie Ernaux Gertakizuna Elorrion

Otsailak 09: Irene Sola Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak Aretxabaletan

Azken kritikak

Puta zikinak
Juno Mac / Molly Smith

itzul.: Amaia Astobiza
Irati Majuelo

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

itzul.: Joannes Jauregi
Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

itzul.: Mikel Garmendia / Joxe Mari Berasategi
Asier Urkiza

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

itzul.: Juan Luis Zabala
Nagore Fernandez

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

itzul.: Josu Zabaleta
Ibon Ega?a

Ethan Frome
Edith Wharton

itzul.: Miren Arratibel / Aintzane Atela
Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atsoa
Victor Catala

itzul.: Sagastibeltza
Nagore Fernandez

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

itzul.: Fermintxo Zabaltza
Amaia Alvarez Uria

Kale gorriko umeak
Pier Paolo Pasolini

itzul.: Fernando Rey
Ibai Atutxa Orde?ana

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

itzul.: Danele Sarriugarte
Asier Urkiza

Azken sarrerak

2023 Urtarrila

Colette
Mari-alderrai

Eugenio de Andrade
Poemak

2022 Abendua

Alphonse Daudet eta Louis Aragon
Testuak

2022 Azaroa

Cristina Peri Rossi
15 poema

2022 Urria

Coleridge/Gautier
Erromantizismoaren haizeak

Anna Akhmatova
Poesia kaiera

Federico Garcia Lorca
Poesia kaiera

Tonino Guerra
14 poema

Hushang Ebtehaj Sayeh
Hiru poema

2022 Iraila

Emile Zola hil zela 120 urte

Eduardo Blanco Amor
Parranda

2022 Abuztua

Alice Duer
Itsas-malda zuriak

Stlanika, Varlam Xalamovek Kolymatik

Philip Larkin
Poemak

Pere Casaldaliga
11 poema

William Burroughs
Narrazio bi

2022 Uztaila

Tamara Kamenszain
Neskak garai geldiarazietan

Gata Cattana
Sei poema

Jan Skacel
Zazpi poema

Gassan Kanafani
Gizonak eguzkitan

2022 Ekaina

James Joyce
Ulises

2022 Maiatza

Cecil Day-Lewis
Nabarra

Gabriel Ferrater poetaren mendeurrena

[Sarrera guztiak ikusi]