Plath, Silvia. Estatu Batuetako poeta eta eleberrigilea (Boston, 1932 - Londres, 1963). Zortzi urte zituenean argitaratu zuen bere lehen poema eta sari ugari eskuratu zituen artean haurra zela. Cambridgeko unibertsitatean irakasle izan zen, eta bertan ezkondu zen Ted Hughes poetarekin. Plathen poemek, irudi zorrotzak, sarritan bortitzak, dituzte ezaugarri nagusitzat. Lan nagusiak: The Colossus (1960, poemak), The Bell Jar (1963, eleberri autobiografikoa), Ariel (1965ean argitaratua, poema bilduma), Crossing the Water (1971n argitaratua, poema bilduma), Johnny Panic and the Bible of Dreams (1977, kontakizun laburrak; Johnny Panic eta ametsetako Biblia). Bere buruaz beste egin zuen Londresen 31 urte zituenean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Martinson, Harry Edmun. Suediar idazlea (Jämshög, 1904 - Estokolmo, 1978). Oso haurtzaro gogorra izan zuen, gurasoak oso gazte zela galdu baitzituen. Itsasontzietan ibili zen lanean gaztetan, eta horrek herrialde asko ezagutzeko aukera eman zion. Olerkiak idatziz egin zen ezagun «Fem Unga» taldearen barruan (1929). Martinson bizitza modernoaren teknologiaren eta aurrerabideen kontra azaldu zen bere lanetan. Haren olerki liburuen artean aipagarri dira: Nomadak (1931), Izadia (1934) eta Aniara (1956). Azpimarratzekoak dira, halaber: Nässlorna blomma (1935, Loratzen dira asunak), ipuin liburua, eta Resor utan mal (1949, Norabiderik gabeko bidaiak) bidaia liburua. n 1974an Literaturako Nobel saria irabazi zuen, Eyvind Johnsonekin batera.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Campoamor, Ramón de. Espainiar politikaria eta olerkaria (Navia, 1817 - Madril, 1901). Argitaratu zituen poemak maila handikoak ez baziren ere, ospe handia eman zioten bere garaian eta euskarazko hainbat olerkarirengan halako eragina izan zuen. Umore eta ironia handiz azaldu zuen bere garaiko giroa. XIX. mendeko Espainiako burgesiari buruzkoak ditu bere lanak: Ternezas y flores (Xamurkeriak eta loreak, 1840), Aves del alma (Arimaren hegaztiak, 1842).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Descartes, René. Filosofo eta matematikari frantsesa (La Haye, Touraine, 1596 - Estokolmo, 1650). Jesuitetan ikasi (La Flèche, 1606-1614) eta batxilergoa eta Zuzenbide agiria lortu ondoren (1606), Holandan ibili zen soldadu, Orange-ko printzearen agindupean. Bavariako dukearen soldadu gisa Europa osoan ibili ondoren, Parisa joan (1625-1628) eta Regulae ad directionem ingenii (Izpiritua gidatzeko arauak) obra idatzi zuen bertan (1628). Holandara jo zuen gero (1629), eta hantxe egin zituen hogei urte. Galileoren kondenaren ondoren (1633) ez zen bere Traité du monde (Munduari buruzko tratatua) argitara ematen ausartu. Alabaina, 1637. urtean azaldu ziren Discours de la méthode (Metodoaren diskurtsoa) eta obra hori osatzen zuten hiru saiaerak, (Dioptrique, Météores eta Géométrie). Hauen ondotik azaldu ziren Méditations métaphysiques (Metafisika gogoetak, 1641), Principes de philosophie (Filosofiaren oinarriak, 1644) eta Passions de l'âme (Arimaren grinak, 1649). 1649. urtearen amaieran Suediara joan zen, bertako Kristina erreginak deituta. Hurrengo urtean hil zen Descartes alborengoak jota (1650). n Aurreko eskolastikarekikoak etenez, Descartes-ek giza arrazoia baizik ez zuen onartzen zientzian. Silogismo eskolastikoak erabat kritikatuz, oinarri matematikoa zuen metodoa proposatu zuen. Matematikaren erabilpenak geometria analitikoaren sorrera ekarri zuen eta aljebra aplikatu zion antzinakoen geometriari. Matematikaren bitartez zehaztu ahal izan zuen errefrakzio legea optikaren alorrean. Lege hau bera aplikatu zuen, ez akatsik gabe, beste alor batzuetan (biologian, medikuntzan, psikofisiologian —makina-animaliaren teoria—) eta geometria mekanismo baten oinarriak zehaztu zituen. Era berean, jakintzen garapenak filosofia molde berri baten oinarri sendoa behar zuen Descartesen ustez. Zalantza metodikoak (era guztietako aurretikako iritzien aurrean jarrera kritikoa) «Je pense donc je suis» («Pentsatzen dut, beraz banaiz») hartara eraman zuen, bere sistemako lehen egia gisa. Descartes-en arabera, egia hartatik datoz, berezko ideien teoriari jarraiki, gainerako egiak: arimaren eta gorputzaren arteko bereiztasuna, Jainkoaren izatea. Descartes, beraz, idealismo modernoaren sortzailea izan zen, sujetuan oinarrituriko filosofia urratu zuen eta, era berean, materialismo mekanizista geometrikoari bidea eman zion filosofiaren alorrean. Teoriaren zorroztasuna eta praktikaren arrazionaltasuna dira pentsamendu horren batasunaren oinarriak. Descartes-en iritziz, filosofia bera zuhurtasunaren ikerketa eta On Gorenaren bilaketa da. Giza grinak menderatu eta zuzendu behar zirela zioen modu berean, izadiaren jabe eta maisu bihurtu zuen gizona, zientziari eta teknikari behar zuten garrantzia eman zielako. Descartes-en filosofiak (kartesianismoa) berebiziko eragina izan zuen Europan XVII. mendean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]