Brecht, Bertolt. Idazle eta antzerkigile alemaniarra (Augsburgo, 1898 - Berlin, 1956). Munichen medikuntza ikasten hasi zen, baina gerra zela eta utzi behar izan zuen (1918). Gerra amaiturik, talde ezkertiarretan sartu zen. Max Reinhardt antzerki zuzendariaren laguntzailea Berlinen (1923), gero Piscator-en lankide izan zen (1927). Garai hartan Brechtek antzerki anarkista eta espresionista plazaratu zuen: Baal (1922), Gizona gizona da (1926). Lau soseko opera (1928), hots, John Gayren Beggar's Opera-ren moldaerak, arrakasta handia izan zuen. Hitlerrek agintea eskuratu zuenean alde egin zuen Alemaniatik. Danimarka, Suedia eta Finlandia iragan eta gero, Ameriketara iritsi zen gerratik ihesi. Erbestean Brechtek obra garrantzitsuak idatzi zituen: Sezuango gizon ona (1939), Puntika jauna eta bere morroia Matti (1940), Arturo Ui-ren igoera geraezina (1941), Mutter Courage und ihre Kinder (1941), Galileoren bizitza (1947). 1948an itzuli zen Alemaniara, eta Ekialdeko Berlinen finkatu zen. Bertan, Berliner Ensemble antzerki-taldea sortu eta zuzendu zuen. Garai honi dagozkio Kaukasoko igeltxuzko biribila lana (1948); zenbait moldaera (Sofokleren Antigona, Shakespeareren Coriolano); Hiru kontakizun luze) (1949), izen bereko operaren egokipen dena. Teoria lanetan (Antzerkirako Organon txikia 1948), literaturaren ikuspegi dialektikoaren ildotik, garbi adierazten du bere antzerkiaren funtzio didaktikoa: errealismoa, parabola edo alegoria, musika eta kantaren bitartez antzertiak kontzientzia hartzera eraman behar du ikuslea eta, azken finean, politikan esku hartzera. «Urruntze efektua» (Verfremdunseffekt) erabiltzen du bere antzertia egunerokotasunetik aldendu nahiz, gogarte eta kritikarako bide bilaka dadin. Brechtek eragin handia izan du XX. mendeko antzerkian.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Miller, Arthur. Estatu Batuetako antzerkigilea (New York, 1915 - Conneticut 2005). Modu tradizionalean kontatutako lanak idatzi zituen, analisi psikologiko sakonak egiten dituztenak eta arazo moralak eta politikoak agertzen dituztenak. Arthur Miller-en lanek arrakasta handia lortu dute mundu osoan, eta Ameriketako eta Europako antzoki garrantzizkoenetan izan dira ikusgai; filmeak ere egin dira haiek oinarri hartuta. 1956an, The Mistifs (Hezgaitzak) filmerako liburua idatzi zuen; Huston izan zen filme haren zuzendari eta Marilyn Monroe antzezle nagusia, garai hartan Miller-ekin ezkondua zegoena. Lan aipagarrienak: All my Sons (1947, Guztiak nire seme ziren), The Death of a Salesman (1949, Saltzaile baten heriotza), A View fron the Bridge (1956), After the Fall (1963, Erorketaren ondoren), The Crucible (1953), The Price (1968). Arazoak izan zituen Estatu Batuetako agintariekin, komunista omen zelako.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Pasternak, Boris Leonidovitx. Eleberrigilea eta poeta errusiarra (Mosku, 1890 - Peredelkino, Moskutik hurbil, 1960). Mosku eta Marburgoko unibertsitateetan egin zituen ikasketak. 1913an argitaratu zuen lehen poema bilduma, futurismoaren eraginpean. Oso ospetsua egin zen 1922an argitaratu zuen Sestra moya zhizn (Bizitza nire ahizpa) poema bildumari esker. Iraultzan inspiraturiko poema batzuk idatzi ondoren, 1931n autobiografia bat idatzi zuen prosaz, Okhrannaya gramota (Igaro-agiria). Poema oso gutxi argitaratu zuen 1935. urtetik aurrera, ez baitzegoen ados sobietar poesia ofizialarekin; atzerriko idazleen obrak itzultzen ihardun zuen, Shakespeare-renak, nagusiki. 1957an, Doktor Zhivago eleberria argitaratu zuen Italian, Errusian debekatu egin baitzioten. 1958an Literaturako Nobel saria irabazi zuen, baina sobietar agintariek sariari uko egitera behartu zuten. Azken urteak artisten kolonia batean eman zituen, Moskutik gertu.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Puxkin, Alexandr Sergeievitx. Idazle errusiarra (Mosku, 1799 - San Petesburgo, 1837). Nobleziako etxe bateko semea zen, eta etxeko giroak literaturarekiko zaletasuna piztu zion. Tsarskoie Selo Lizeoan (geroago Puxkin Lizeoa) egin zituen ikasketak. 1817an, San Petesburkogo Kanpo Arazoetarako Ministerioan hasi zen lanean. 1820an olerki lirikoak eta Errusiako folklorean oinarritutako Ruslan eta Liudmila poema narratiboa argitaratu zituen, oso harrera ona izan zutenak, baina idazki «iraultzaile» batzuek Errusiako hegoaldera (Ekaterinoslav eta Kishinev) erbesteratzea behartu zuten. Hurrengo urteetan, landako bizimoduaren eta Lord Byron ingelesaren olerkien eraginez, poema narratibo gehiago idatzi zituen, denak ere, erromantizismo eta musikalitate handikoak: Kavkazski plennik (1822, Kaukasoko espetxeratua), Bajchisaraiski fontan (1824, Bakhtxisaraiko iturria). 1823an Odessara bidali zutelarik, bere lan handienetako bat izan zena idazten hasi zen (1825-31): Yevgeni Onegin (1833, Eujenio Onegin), hitz neurtuzko eleberria, Puxkinen literaturagintzan mugarritzat hartu ohi dena; izan ere, eleberri horretan, erromantizismoaren kanonetatik eta Byronen heroiarekiko hasierako liluratik aldentzearekin batera, izadiarekiko eta Errusiako herriekiko atxikimendua erakutsi zuen. Eleberri horretako «errealismo poetikoa» Errusiako eleberrigintza modernoaren abiapuntutzat hartu ohi da. Bestalde, obra hori gaitzat hartuta, Txaikovskik opera bat egin zuen. 1823an ateismoaren aldeko gutun bat harrapatu zioten, eta hargatik burokrazia karguetatik kendu eta Mijailovskoi-en zuen etxean bizitzera behartu zuten, Pskov-en ondoan. Han idatzi zuen Boris Godunov hitz neurtuzko drama historiko entzutetsua, 1831n argitaratu ziotena, eta Musorgskiren izen bereko operaren oinarri izan zena. Obra hura eten bat izan zen Errusiako antzerkigintza klasikoan, estetika erromantikoaren ordez elkarrizketa errealistak, azterketa psikologiko sakonak eta historiari buruzko gogoetak baitzituen. 1827an barkamena eman ziotelarik, San Petesburgora joan zen bizitzera, eta 1830ean Natalia Gontxarovarekin ezkondu zen. Hurrengo urteetan prosaz idatzi zuen batez ere: Pugatxev-eko iraultzan oinarritutako Kapitanskaia dochka (1836, Kapitainaren alaba) eleberri historikoa da garai hartako prosaren eredu aipagarriena. Hala ere, bien bitartean, kontakizunezko olerki bat ere idatzi zuen, Pedro Handia tsar erreformatzaileari buruzkoa: Medni vsandik (1833, Brontzezko zalduna; 1841ean argitaratua). Puxkinen beste obra batzuk: Povesti pokoynogo I.P. Belkina (1830, I.P. Belkinen azken ipuinak), ipuin liburua, Pikovaya dama (1834, Piketako dama) eleberria, Txaikovskik musikarako moldatua. Puxkinek eragin handia izan zuen haren ondorengo errusiar idazleengan. Emaztearen bizimodu arinari buruzko esamesak zirela eta, baroi frantses baten aurkako dueloan zauritu eta egun batzuk geroago hil zen, 38 urte zituela.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Montesquieu. (Jaiotza izenez Charles-Louis de Secondat, Brèdeko eta Montesquieuko baroia). Frantses idazle eta filosofoa (La Brède, Bordele, 1689 - Paris, 1755). Zuzenbide ikasketak egin zituen. 1728-1731 bitarteko urteetan bidaiak egin zituen Austria, Italia, Alemania, Holanda eta Ingalaterrara. 1735ean Parisen hartu zuen bizilekua. 1721ean Lettres persanes (Pertsiar gutunak) izeneko gutun bidezko eleberria argitaratu zuen. Liburu haren arrakastaren ondoren, Considérations sur les causes de la grandeur des romains et de leur décadence (1734, Erromatarren handitasunaren eta gainbeheraren zergatiei buruzko gogoetak) idatzi zuen. Baina, Montesquieuren obrarik garrantzitsuena L'esprit des lois (1748, Legeen izpiritua) izan zen. Mende hartako libururik garrantzitsuenetakoa izan zen, eta eragin handia izan zuen hurrengo mendeetan, liberalismo modernoaren ardatz nagusia izan baitzen. Liburu horretan, Montesquieuk herri askotako legeak aztertu eta alderatu zituen. Haren iritziz, herrien bizitza ez da legeen mende jarri behar, legeak sortu behar dira herrien neurrira. Montesquieuk sortu zuen, besteak beste, aginpide banaketaren ideia. Bestalde, Frantziako Entziklopediarako ere lan egin zuen. Harako idatzi zuen Essai sur le goût (1757, Saiaera gustoaren gainean). Hil ondoren, argitaratu zioten Histoire véritable (1892) kontakizun filosofikoa.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]