Hernández, Miguel. Poeta espainiarra (Orihuela, 1910 - Alicanteko kartzela, 1942). Familia pobrean sorturik, laborari lanetan jardun behar izan zuen txikitatik. Hori dela eta, guztiz autodidakta izan zen bere ikasketetan. 1934an Madrilera joan eta 27ko belaunaldiko poetekin harremanetan sartu zen. 1935ean Pablo Neruda eta Vicente Aleixandre ezagutu zituen. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean Errepublikaren zerbitzuan jarri zen; gerra bukatutakoan preso hartu zuten eta Alicanteko kartzelan hil zen tuberkulosiak jota. Miguel Hernándezen obran inspirazioaren indarra eta arte motarik zorrotzena, herriaren oldarra eta teknikarik pentsatuenak biltzen dira. Hasierako Perito en lunas (1934) poema liburuan orduko gongorismoaren jarraitzaile gisa ageri da. 1936an argitaraturiko El rayo que no cesa (Etenik ez duen tximista) obrarekin bere bidea aurkitu zuen; metafora barrokoa bere-berea duen indarrarekin landua agertzen da lan horretan. Gehienbat sonetoz moldaturiko obra horretan bere betiko gaiak lantzen ditu: amodioa, bizitza, heriotza. Errepublikaren aldeko bere jarrerak konpromezuzko poesia idaztera bultzatu zuen: Viento del pueblo (1937, Herri haizea). Cancionero y romancero de ausencias (1938-1941) kartzelan onduriko liburuan emaztearenganako eta semearenganako amodioaz mintzo da, hurbiletik bizi zituen beste zenbait gairekin nahastuta, hala nola presoaren egoera eta gerraren ondorioak. Miguel Hernández, bestalde, antzerkigintzan ere aritu zen: Quién te ha visto y quién te ve (1934) auto sakramentala Calderónen modura; El labrador de más aire (1937), Lope de Vegaren antzerkiaren ildotik; Teatro en la guerra (1937), frontean antzezteko pieza laburrak.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Ionesco, Eugène. Idazle frantsesa, jatorriz errumaniarra (Slatina, Errumania, 1909 - Paris, 1994). Parisera joan zen 1938an doktoradutza prestatzera eta han gelditu zen bizitzen. Zentzugabekeria oinarri hartuta antzerkia egiten duten idazleen artean aipagarriena izan zen. Bere lanetan agertzen zen umoreak ez zuen harrera onik izan hasieran, baina bere lanetan agertzen zuen munduaren ikusmoldea gizarte maila guztiek onartu zuten. Gizarteak errealitaterik ez du Ionescorentzat eta haren azpian dagoen ezereza nabarmen uzten du antzerki lanetan. Obra aipagarriak dira: La cantatrice chauve (1950, Kantari burusoila); La leçon (1951, Ikasgaia); Les chaises (1952, Aulkiak); Jacques ou la soumission (1955, Jacques edo sumisioa). Bere lanak Comédie Française-an antzeztuak izan dira. 1970ean Frantziako Akademiaren kide izendatu zuten. Beste antzezlan batzuk: Tueur sans gages (1957, Alogera gabeko hiltzailea); Le rhinocéros (1959, Errinozeroa), Ionescoren komediarik ezagunena; Le roi se meurt (1962, Erregea hiltzen ari da). Obra autobiografikoak ere idatzi zituen eleberri moduan: Le solitaire (1973); Voyage chez les morts (1980, Hilen herrian gaindiko bidaia).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Woolf, Virginia (Stephen). Idazle ingelesa (Londres, 1882 - Lewes, Sussex, 1941). Leonard Woolf, senarrarekin, Hogarth Press argitaletxea sortu zuen (1917), besteren artean Katherine Mansfield eta T.S. Elliot ezagutarazi zituena; bestalde, Woolf senar-emazteen etxea "Bloomsbury Taldea"ren (E. M. Forster, R. Fry, J. M. Keynes, etab.) biltoki izan zen. Virginia Woolf XX. mendeko eleberrigintzaren berritzaile nagusietako bat da; kontzientziaren isuria deitu den teknikaren bitartez, egunoroko bizikizunak adierazten saiatu zen bere kontakizunetan, aldi berean prosa poetikoa, sinbolikoa eta bisuala erabiliz. Woolfen eleberrien artean aipagarrienak hauek dira: Jacob's Room (1922, Jakoben gela), Mrs. Dalloway (1925), To the Lighthouse (1927, Itsasargira), Orlando (1928), The Waves (1931, Uhinak), eta Between the Acts (1941, Ekitaldien artean). Literatura kritikako saiakera garrantzizkoak egin zituen halaber, horien artean klasiko handiei buruzko ideia orijinalak zekartzan The Common Reader (1925, Irakurle arrunta). Biografiak eta emakumeen eskubideen aldeko saiakerak ere idatzi zituen: Three Guineas (1938, Hiru ginea). Itota aurkitu zuten; dirudienez bere burua hil zuen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Vargas Llosa, Mario. Peruko idazlea (Arequipa, 1936 - Lima, 2025). Unibertsitateko irakasle izan zen zenbait lekutan, Nazioarteko PEN Club-eko lehendakaria (1976-79), eta Peruko lehendakaritzarako hautagaia 1990. urteko hauteskundeetan. Gaztelaniazko literaturako idazle aipagarrienetako bat zen Vargas Llosa. Haren obrak, kontakizun egitura eta adierazpen forma berrien bitartez, errealismoa berriztatzea lortu zuen. Lehen kontakizunetan ageri zen jadanik estilo berritzaile hori (1959, Los jefes), eta orobat lehen eleberrian ere, La ciudad y los perros (1962, Hiria eta zakurrak). Liburu horrek berehalako arrakasta eman zion egileari, atzerrian bereziki. Limako ikastetxe militar bateko irakaskuntza sistemaren kritika gupidagabea da, eta delako ikastetxean eleberri horren ehundaka ale erre zituzten. Ondoren, besteak beste, La casa verde (1966, Etxe berdea), Conversación en la catedral (1969, Elkarrizketa katedralean), Pantaleón y las visitadoras (1973, Pantaleón eta bisitariak), La tía Julia y el escribidor (1977, Izeba Julia eta eskribatzailea), Los cachorros ipuin bilduma (1967, Zakurkumeak) argitaratu zituen. Denetan ere, oso nabarmena da hizkuntzaren aberastasuna, eduki gogor eta samin baten adierazpide poetiko gisa erabilia. Eleberriez eta kontakizunez gainera, antzerki lanak (1981, La señorita de Tacna) eta literatura saiakerak idatzi zituen. Azken hauetakoak dira García Márquez: historia de un deicidio (1971, García Márquez: jainko-hiltze baten historia) eta La orgía perpetua: Flaubert y "Madame Bovary" (1975, Orgia betierekoa: Flaubert eta "Madame Bovary" ).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Hrabal, Bohumil. Idazle txekoa (Brno, 1914). Zuzenbidean doktorea da. Era askotako lanbideak izan zituen, idazle izan baino lehen. 1963an hasi zen literatura lanak argitaratzen, eta arrakasta handia izan zuen, baina 1968an sobietarrek Txekoslovakia mendean hartu zutenean debekatu egin zituzten haren liburuak 1976a arte. Hrabalen pertsonaiak ez dira heroiak, eta kontatzen duena eguneroko gertakizun xumeez betea da, ia era surrealista batean azaldua, ironiazko ikuspuntutik. Haren ipuin liburu eta eleberriak hauek dira: Ostre sledovane vlaky (1965, Ondo zaindutako trenak), Jiri Menzel-ek zinemara eramana; Inzerát na dum, ve kterém uz nechci bydlet (1966, Dagoeneko bizi nahi ez dudan etxe batentzat iragarkia); Obsluhoval jsem anglického krále (Nik, Ingalaterrako erregearen zerbitzura egon naizen honek); Prílis hluoná samota (Bakartasun ardailaz beteegia); Postrizny (1976, Haurtzaroko pertsonaiak); Kdo jsem (1989, Nor naizen ni).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Gorki, Alexis Maximovitx Petxkov. (Maxim deitua). Errusiar idazlea (Nijni-Novgorod, 1868 - Mosku, 1936). Lanbide ugari izan ondoren, Nijni-Novgorod-eko legegizon baten laguntzaile izan zen. 1892an argitaratu zen haren lehen eleberria, Makar Tchoudra, arrakasta handia izan zuen elezahar erromantikoa. Bigarrenak ere, Tchelkach, (1895) oso harrera ona izan zuen. Ipuin errealistak idatzi zituen ondoren. Bere pentsakera filosofiko eta sozialista azaltzeko idatzi zituen ondorengo obrak: Foma Gordeiev (1899), Haien arteko hiru (1900-1901), Ama (1907, bere obrarik ezagunena eta iraultzaileena), Aitorpen bat (1908), Okurov hiritxoa (1909), Matvei Kojemakinen bizitza (1910). Antzerkigintzan ere arrakasta lortu zuen: Burgeskumeak (1902), Sakon ilunak (1902). 1905ean atxilotu zuten; kartzelan Etsaiak antzerkia idatzi zuen (1906), klase arteko borrokari buruzko lana. Zuen ospeari esker urtebete geroago askatu zuten eta atzerrira joan zen, eta Estatu Batuetan eta Italian izan zen. Caprin Haurtzaroa (1913) idatzi zuen, bere haurtzaroko gertaera gogorrak kontatzen dituen lana, eta haren ondoren Oroitzapenak (Tolstoi, Korolenko, Txejov, Andreiev-i buruzkoak). Burgesiaren gainbehera deskribatzen duten zenbait obra ere idatzi zituen, haien artean Vassa Jeleznova (1910). Iraultzaren ondoren Sobiet Batasunera itzuli zen, kulturaren babesle izan nahirik. Baina 1921ean Sobiet Batasuna utzi behar izan zuen eta Alemanian eta Italian (1928 arte) ibili zen. Autobiografia lanak idazten jarraitu zuen: Egunkariko oharrak (1924) eta Nire unibertsitateak (1925). 1929an itzuli zen Sobiet Batasunera, eta 1936ean hil zen. Gorki erromantiko errealista izan zen; bera da munduko literaturan eraginik izan zuen lehen idazle "sozial" errusiarra.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Maimonides, Moses. (Jaiotza izenez Mosheh ben Maimôn). Filosofo eta sendagile judua (Cordoba, 1135 - Kairo, 1204). Leku askotan bizi behar izan zuen, bere ideien eta erlijioaren ondorioz esetsia izan baitzen. Egiptora joan, eta han ospe handiko sendagile izan zen. Neoplatonismoaren eta, batez ere, aristotelismoaren jarraitzailea izan zen. Erlijioa eta filosofia bateratzea izan zuen helburu nagusia. Maimonidesen lanak oso eragin handia izan zuen XIII. mendeko elizgizonengan. Arabieraz idatzitako Zalantzatien gida liburua obran bere garaiaren aurreko pentsamendu judu guztia biltzen saiatu zen.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]