[Idazleari buruzko informazioa]

Picabia, Francis. Frantses margolaria, diseinatzailea eta idazlea (Paris, 1879 - Paris, 1953). Parisko Arte Ederretako Eskolan egin zituen ikasketak. 1903an egin zuen lehen erakusketa. 1909an hasi zen obra ez figuratiboak lantzen; bi urte geroago kubismorantz lerratu zen. Lehen Mundu Gerran dadaismoaren bultzatzaileetako bat izan zen; 1916an, Bartzelonan, 391 izeneko aldizkaria sortu zuen. Bizitzako azken urteetan surrealismorantz jo zuen. Obra nagusiak: Caoutchouc (1908), Paroxysme de la douleur, La Femme au monocle, Les Centimètres eta Cure-Dents. Idazlanei dagokienez, aipagarri dira Poèmes et dessins de la fille née sans mère (1918), Pensée sans langage (1919), Unique Eunuque (1920) eta Jesus-Christ Rastaquouère (1920).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Strindberg, August. Suediar idazlea (Estokolmo, 1849 - Estokolmo, 1912). Suediako antzerkigile goren honen obrak -autobiografikoa hein handi batean- bizitza konplikatu eta grinatsu bat erakusten du. 1867an Uppsala-ko unibertsitatean filologia eta medikuntza ikasten hasi zen eta aldi berean behin-behineko zenbait lanbidetan ihardun zuen. Tjänstekvinnans son (1886, Neskamearen semea) izenburuko obran bere haurtzaroa, gaztaroa eta bilakabide intelektuala deskribatu zituen. n Guztira, 70 drama inguru, dozenatik gora eleberri eta saiakera, narrazio labur zein poema anitz idatzi zituen. Lehen aldian naturalismoaren bidetik idatzi zuen, beti ere bere subjetibismoa nabarmentzen zuela: Röda rummet (1879, Gela gorria) eleberria; Giftas I-II (1884, Ezkonduak I-II) narrazio laburrak eta, batez ere, antzerki obrak: Fadren (1882, Aita); Fröken Julie (1888, Julia andereñoa); Fordringsägare (1888, Hartzekodunak). Bestalde, Mäster Olof (1872, Olof Maisua) antzerkiarekin hasitako jenero historikoa berriro ukitu zuen beste zenbait obratan, hala nola Gustav Vasa, Eric (biak 1899koak); Dödsdansen (1900, Herioaren dantza). Bigarren aldian mistizismoaz eta okultismoaz kezkaturik idatzi zuen: Ett drömspel (1901, Loa). Azkeneko aldian Teatro Intimoa izenekoa sorturik, kamera teatroa landu zuen: Ovader (Ekaitza), Pelikanen (Pelikanoa) Spöksonaten (Espektruen dantza), 1907koak denak. Strindberg-en antzerkiak pentsamolde ezberdinen eragina du: Kierkegaard, Nietzsche, sozialismo erromantikoa, ateismoa lehenbizi, mistizismoa gero. Alabaina, edozer gai ukitzen duela, autorearen ni propioaren alderdia nagusi agertzen da beti. Jokaeraren aztertzailea da; subkontzientearen arazoei begira dago beti, gizakien arteko inkomunikazioaren testigantza emanez. Strindbergen obra dramaturgia modernoaren iturrietako bat da.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Lessing, Gotthold Ephraim. Alemaniar idazlea, kritikaria eta filosofoa (Kamnez, Saxonia, 1729 - Brunswick, 1781). Frantses klasizismoaren joera eten zuen, eta alemaniar antzerkigintza klasikoari eman zion hasiera. Hala, bere garaiko joera estetikoa aldatu zuen eta Alemaniako estilista ospetsuenetakoa izan zen. Laokoon, oder über die Grenzen der Malerei und Poesie (1766, Laokoon, edo margolaritzaren eta poesiaren mugak) saiakera ospetsuagatik da batez ere ezaguna. Antzerki lan aipagarriak ditu, besteak beste: tragediak: Miss Sara Sampson (1755), lehen alemaniar tragedia burgesa; Emilia Galotti (1772); Minna von Barnhelm (1767), komedia. Nathan der Weise (1779, Natham jakintsua) draman erlijio ikuspegi zabal baten aldeko agertu zen. Bestelako filosofia lanak: Das Christentum der Vernunft (1753, Arrazoiaren kristautasuna); Die Erziehung des Menschengeschlechts (1780, Gizakien hezkuntza).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Bacon, Francis. (Lord Verulam) Politikari eta filosofo ingelesa (Londres, 1561 - Londres, 1626). Zuzenbide ikasketak egin ondoren, Parlamentuko Behe Ganbaran diputatu sartu zen (1584) eta James I.aren babespean epaitegiko kargu gorenak beretu zituen; 1621ean Sain-Albans-eko bizkonde izendatu zuten. Urte berean kartzeleratu egin zuten salaketa baten ondorioz eta, erregeak barkamena eman bazion ere, politikatik aparte geratu zen. Azken urteak zientzia eta filosofia lantzen iragan zituen. Lan nagusiak: Moral eta politika saioak (1597); Novum organum scientiarum (1620); De dignitate et augmentis scientiarum (1623); bere lanik garrantzitsuena; Enrike VII.aren historia (1622); Atlantida berria (1627), filosofia eleberria, jakintsuek gobernatu beharreko Hiriaren antolamenduaz diharduen liburua, eta Instauratio Magna (1623), amaitu gabea eta aurreko lan batzuk ere biltzen zituena. n Aristotelerengandiko eta eskolastikaren tradizioarekiko loturak eten nahian, Baconek zientzien ordena berritu zuen, eta arimaren beste sailkapen bat proposatu, ahalmenetan oinarritua: historia (oroimena), poesia (irudimena) eta filosofia (arrazoimena). Izadiari buruzko jakintza lortzeko alde batera utzi beharra dago huts guztiak, aurreiritziak, irudi faltsuak (idola). Baconek metodo induktibo eta esperimentaziozko baten oinarriak erakutsi zituen. Hala berezko enpirismoa nola arrazionalismo abstraktua, biak arbuiatuz, gertaeren kausa naturalen ikerketa eta horien formaren zehaztapena da Baconentzat zientzia ezagutza. n Baconen pentsamenduari buruz hainbat motatako iritziak eman izan dira: batzuentzat Berpizkundeko azken pentsalaria da eta haren filosofia zientziaren aurrekoa, natur zientzietan matematikak duen garrantzia gutxiesten zuena; beste zenbaitentzat, zientzia modernoaren egiazko aitzindaria da.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]

[Idazleari buruzko informazioa]