euskarari ekarriak

1.253 idazle / 3.381 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1740-06-02 / 1814-12-02

Sadeko Markesa


Sadeko markesa. (Donatien Alphonse François de Sade). Frantses idazlea (Paris, 1740 - Charenton, 1814). Sexu perbertsio bati, sadismoari, izena eman zion. Bizitzako 30 urte eman zituen kartzelan eta, erromantizismoaren garaian gaizkiaren iruditzat hartua izan ondoren, XX. mendean baizik ez da benetan ezaguna gertatu. n Condé printzearekin gorteko familia noblean sortu zen. Zazpi Urteko Gerran zaldun ofiziala izan ondoren, kapitain graduarekin utzi zuen armada. 1763an Renée-Pélagie de Montreuil-ekin ezkondu zen, eta harekin bi seme eta alaba bat izan zituen. Urte hartan kartzelaratu zuten lehen aldiz, erregearen aginduz, eta 1768an gero inmoralitatez salaturik. 1772an Marseillen prostituta batzuk pozoitzea leporatu zioten, eta hiltzera kondenatu, baina Sardiniara ihes egin zuen. La Coste-ko bere gaztelura itzuli zen ezkutupean, baina limurtu zituen auzoko neska-mutilen gurasoek salaturik, berriro Italia aldera ihes egin behar izan zuen ezkonarreba lagun zuela. 1776n Frantzian berriro, eskandalu hurrenkera etengabeen ondorioz 1777an atxilotu zuten Parisen, eta Vincennes-ko espetxean sartu. 1790 arte presondegian egon zen, La Bastille-n azken garaian. Kartzelaldi hartan eleberriak eta antzerki obrak idazteari ekin zion espetxeko asperdura gainditzearren. Ordukoak dira, besteak beste: Dialogue entre un prêtre et un moribond (1782, Apaizaren eta hil zorian den baten arteko solasa); Les 120 Jounées de Sodome (1785, Sodomako 120 egunak); Les infortunes de la vertu (1787, Bertutearen ezbeharrak). 1790ean askatu zuten, Iraultzaren ondorioz. Bere emaztearengandik banatu ondoren eleberriak idazten jarraitu zuen: Justine ou les Malheurs de la vertu (Justine edo bertutearen zorigaitzak), Juliette. 1792an Iraultzarako lan egin zuen zenbait kargutan, erietxeen erreforman parte hartuz eta idazki aberkoiak eginez. Izuaren garaian, alabaina, moderatu zelako salatu zuten, eta 1794an gilotinatik doi-doi libratu zen. Ondoko urteetakoak dira: La philosophie dans le boudoir (1795, Filosofia apaingelan) eta La Nouvelle Justine (1797, Justina berria). 1801ean, Napoleonen agintepean jadanik, berriro atxilotu zuten eta 1803an erotzat hartu eta Charenton-eko eroetxean sartu zuten; hil arte egon zen han. n Sadek obra zabala utzi zuen, parte bat Kontsulatuko eta Inperioko poliziak eta familiartekoek desegin zutena: idazki politikoak, antzerki obrak, eleberriak. Azken sailekoak dira ezagunenak. Haietan, etengabeko transgresioa dela bide, benetako pentsamendu filosofikoa eta are metafisikoa azaltzen du. Saderen ustetan esperientzia ezagutzaren oinarria da eta, gainera, sentipena zenbat eta bortitzagoa izan are gardenagoa da handik ateratzen den ezagutza. Hortaz, oinazea denez sentipen biziena, esperientzia modu hori bultzatutzen du sadismoak, bost zentzumenek jasoko dituzten sentipen horiek berretu behar baitira. Hortik dator bere idazkietan aurkitzen den sexu gehiegikerien deskripzioaren xehetasuna. Materialista eta ateoa zen, eta Izadiak gizakiak lurrean jarri baditu, ahalik eta atsegin gehiena hartzeko jarri dituela aldarrikatzen zuen behin eta berriro, hura lortzearren biktimak sortzen eta krimenak obratzen badira ere. XX. mendean surrealistek berriro aurkitu zuten urte askotan legez Frantzian bertan galarazia izan den autore hau.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Filosofia apaingelan

itzul.: Bego Montorio / J.M. Elexpuru

Txalaparta, 2001

Literotura 8

Justine edo Bertutearen zorigaitzak

itzul.: Mikel Hoyos Sein

Ibaizabal, 1997

Literatura Unibertsala 61

KRITIKAK

Filosofia apaingelan – Ibon Ega˝a, Euskaldunon Egunkaria (2002-03-09)

Hitzorduak

Azken kritikak

Maleta
Sergei Dovlatov

itzul.: Amaia Apalauza Ollo
Javier Rojo

Zorion klandestinoa
Clarice Lispector

itzul.: I˝igo Roque
Javier Rojo

Hain gutun luzea
Mariama Ba

itzul.: Iokin Otaegi
Amaia Alvarez Uria

Maleta
Sergei Dovlatov

itzul.: Amaia Apalauza Ollo
Iraitz Urkulo

Tristezia, zer berri
Franšoise Sagan

itzul.: Gerardo Markuleta
Danele Sarriugarte

Hain gutun luzea
Mariama Ba

itzul.: Iokin Otaegi
Alex Gurrutxaga

Kometaren eraginpean
Jon Bilbao

itzul.: Jon Alonso
Saioa Ruiz Gonzalez

Poesia kaiera
Sophia de Mello

itzul.: I˝igo Roque
Igor Estankona

Kronika txikia
Pablo Anto˝ana

itzul.: Luis Mari Larra˝aga
Jose Luis Padron

Hirira doan bidea
Natalia Ginzburg

itzul.: Pello Lizarralde
Aritz Galarraga

Azken sarrerak

2015 Uztaila

Junichiro Tanizaki
Tatuaia

Alan Seeger
Poesia azpititulatua

Hiru poeta

Gwendolyn Brooks
Poesia azpititulatua

Heinrich B÷ll
Gertatu behar du zer edo zer

Amiri Baraka
Poesia azpititulatua

James Salter
Ilunabarrean

June Jordan
Poesia azpititulatua

Benjamin Peret
Lau poema

MichŔle Lalonde
Poesia azpititulatua

2015 Ekaina

Elizabeth Barrett
Poema bat

Jean Joseph Rabearivelo
Bost poema

William Butler Yeats
Zazpi poema

Robert Desnos
Hiru poema-sorta

Nepalgo
Hamahiru poema

2015 Maiatza

Boris Pasternak
Salbokonduktoa

Paul Nizan
Aden Arabie

Alphonse Daudet
Azken eskola eguna

2015 Apirila

Roberto Bola˝o
2666: Krimenen atala

Valle-Inclan
Jainkoaren Hitzak

2015 Martxoa

Anne Sexton, Sophia De Mello eta Gabriel Ferrater

2015 Otsaila

G.K. Chesterton
Oinkada misteriotsuak

Huy Can
Zenbait poema

Boris Pasternak
Bi poema

Assia Djebar
Bost poema

Sechu Sende
Sorgin ehiztaria

2014 Abendua

Joan Vinyoli
Hamar poema

Mark Strand
Aitaren eresia

Michel Houellebecq
Mapa eta lurraldea

Alaide Foppa
Hamabi poema

2014 Azaroa

Rodolfo Walsh
Emakume hori

Tomas Meabe
14 alegia

Georg Trakl
Poesia Kaiera

2014 Urria

Dickinson, Drummond de Andrade eta Hernandez

[Sarrera guztiak ikusi]