euskarari ekarriak

1.276 idazle / 3.421 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1802-02-26 / 1885-05-22

Victor Hugo


Hugo, Victor. Idazle frantsesa (Besançon, 1802 - Paris, 1885). Aita Napoleonen armadako jenerala zenez, hara-hona ibili behar izan zuen txikitatik (Korsika, Calabria, Euskal Herria, Madril). Bidaiak eta Parisko egonaldiak tartekatu zituen. Erromantiko askoren antzera, Napoleonen balentrien eraginpean eman zuen heziketa aroa. Ikasketak alde batera utzirik, literatura bideari ekin zion: "Chateaubriand izan nahi dut" zioen 15 urtetan. 1819an Tolosako (Okzitania) Lore Jokoetan lorturiko arrakastak gora egin zuen bere lehen poesia liburua argitaratzearekin: Odes et Ballades (1822, Odak eta baladak). Urte berean Adèle Foucher-ekin ezkondu zen eta ondoko urteak guztiz emankorrak gertatu zitzaizkion: Nouvelles odes (1823, Oda berriak), Ballades (1926, Baladak), Orientales (1929) poema liburuak; Han d'Islande (1823, Islandiako Han); Bug-Jargal (1826), Les derniers jours d'un condamné (1829, Kondenatu baten azken egunak) eleberriak; Cromwell (1827) lehen drama historiko erromantikoa, Marion de Lorme (1829) gobernuaren zentsurak galarazitako antzerkia. Arian-arian lehengo ideietatik urrundu eta liberalismo eta sozialismo utopikora jo zuen. Artegintzarako askatasuna aldarrikaturik, Hernani (1830) obran antzerki klasikoa alde batera utzi zuen eta haren estreinaldi iskanbilatsuaren ondorioz erromantikoak garaile izan ziren. Gero eta harrera hobea zuen antzerkigintza oparoaren aldia ireki zen: Le roi s'amuse (1832, Erregea jostatzen da); Lucrèce Borgia (1833); Marie Tudor (1833); Angelo (1835); Ruy Blas (1838). Garai beretsukoak dira bilduma liriko ezagunak: Les Feuilles d'automne (1831, Udazkeneko hostoak); Les Chants du crépuscule (1835, Ilunabarreko kantua); Les Voix intérieures (1837, Barne ahotsak); Les Rayons et les Ombres (1840, Errainuak eta itzalak). Halaber, Notre-Dame de Paris (1841) eleberri historikoarekin arrakasta handia izan zuen. 1843an Léopoldine alaba nagusia hil zitzaion. Urte berean, Les Burgraves drama historiak ez zuen harrera onik izan. Aldi baterako literaturatik aldendu eta politikan aritu zen. 1848an diputatu hautatu zuten eta ondoko urteetan demokrazia liberal eta humanistaren aldeko agertu zen. Urte haietako gertakari lazgarriek eragin handia izan zuten beragan eta gertakari haiek zirela eta Louis Napoleonen estatu kolpearen kontra jarri zen ausarki; Napoléon-le-Petit (Napoleon Txikia) idatzi satirikoaren ondorioz erbestera jo behar izan zuen 1852an, lehenik Brussela, gero Jersey-ra eta azkenik Guernesey-n hartu zuen egoitza. Inperioa erori arte (1870) ez zen Parisa itzuli. 1859tik 1883ra hats handiko obra epikoari ekin zion: La Légende des siècles (Mendeetako elezaharra). Lirikari dagokionez, ongiaren eta gaizkiaren arteko borroka islatzen duen Chansons des rues et des bois (1859-1866, Kale eta basoetako kantak) obrak gailurra jo zuen. Gizonen epopeia eleberriaren moldetan ezarri zuen: Les Misérables (1862), Les Travailleurs de la mer (186, Itsasoko langileak), Quatre-vingt-treize (1874, Larogeita hamairu). Diputatu hautatu zuten, berriro, 1871an eta Komuna onartu ez bazuen ere, haren aldekoak babestu zituen zapalkuntzaren garaian, eta, ondorioz, haientzako amnistia eskatu ere bai. L'Année terrible (1872, Urte izugarria) poema liburua gertakari lazgarri haien oroigarria da. 1878tik ezindurik bizi izan zen, baina erbestean zegoela hainbeste idatzia zuen, ezen hil artean obra berriak argitaratzen jarraitu zuen. 1885ean hil zen eta Errepublikak ohorezko hiletak eskaini zizkion. Hil ondoren, Hugo-ren obra anitz agertu dira, horien artean egunkariak eta oroitzapen liburuak. n Hugo-ren obra erraldoian jenero guztiak sartzen dira, hizkuntza maisuaren trebeziaz darabil eta poesiarako etorria irudimen handiz jazten du. Erretorika konplexuaz baliatuta, Hugo-ren irudiek jite fantastikoa ematen diote errealitateari. Bestalde, jeinuari dagokion eginbehar moralaz sinetsirik dago, eta Ederrera zein Egiara iristeko gidaritzat hartzen du bere burua, urrikia eta onginahia erakusten du jende xumearenganako eta begirunea naturarekiko. n Pasaian bizi izan zen, eta euskaraz poliki moldatzera iritsi zen. Euskal herriaz gauza interesgarri asko kontatu zituen Pirinioak bere lanean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kondenatu baten azken eguna

itzul.: Juan Mari Agirreurreta

Elkar, 2010

Claude Gueux

itzul.: Zorion Zamakola

Ataramiņe, 2007

Idi orgaren karranka

itzul.: Koldo Izagirre

Elkar, 2002

Parisko Andre Maria

itzul.: Iņaki Azkune

Erein, 1997

Bug-Jargal

itzul.: Patxi Apalategi

Literatur Gazeta-3, 1985

Umea

itzul.: Mikel Zarate

Karmel, 1959

Kristo Gurutzatua

Karmel, 1951

Tximeleta ariņari lora apalak dirautso

itzul.: Udalaizpe

Euzkadi - 6511, 1933

Ortzargia

itzul.: Bingen Aizkibel

Euzkadi - 6510, 1933

Agure zarra ta sartzen doan eguzkia

itzul.: Udalaizpe

Euzkadi - 6510, 1933

Extase

itzul.: Lauaxeta

Euzkadi, 1927-iraila

KRITIKAK

Kondenatu baten azken eguna – Iker Zaldua, Gara (2010-12-10)

Kondenatu baten azken eguna – Mikel Garmendia, eizie.org (2010-11-29)

Kondenatu baten azken eguna – Bixente Serrano Izko, Berria (2010-11-28)

Idi orgaren karranka – Javier Rojo, El Correo (2003-10-01)

Idi orgaren karranka – Mikel Asurmendi, Irunero (2003-02-01)

Idi orgaren karranka – Felipe Juaristi, El Diario Vasco (2003-01-26)

Idi orgaren karranka – Fito Rodriguez, Gara (2002-11-09)

Idi orgaren karranka – Amagoia Iban, Euskaldunon Egunkaria (2002-10-19)

Parisko Andre Maria – Javier Rojo, El Correo (1997-05-22)

Parisko Andre Maria – Xabier Aldai, Euskaldunon Egunkaria (1997-04-26)

Parisko Andre Maria – Mikel Elorza, Argia (1997-04-20)

Hitzorduak

Maiatzak 05: Lorategiko festa Basaurin

Maiatzak 09: Adiskide paregabea Igorren

Maiatzak 11: Konpromisoa Leitzan

Maiatzak 16: Pereirak dioenez Pasai San Pedron

Maiatzak 18: Hain gutun luzea Bilbon

Maiatzak 20: Maleta Iruņean

Maiatzak 20: Anne Sextonen poemen errezitaldia Zarautzen

Azken kritikak

Poesia kaiera
Audre Lorde

itzul.: Danele Sarriugarte
Igor Estankona

Larrua
Curzio Malaparte

itzul.: Jose Ramon Vazquez
Hasier Rekondo

Kazetari amerikar baten egunaldia 2889an
Jules Verne

itzul.: Alberto Barandiaran
Iraitz Urkulo

Parranda
Eduardo Blanco Amor

itzul.: Ramon Etxezarreta
Aritz Galarraga

Poesia kaiera
Paul Celan

itzul.: Xabier Montoia
Hasier Rekondo

Bartleby eskribatzailea
Herman Melville

itzul.: Juan Garzia Garmendia
Iraitz Urkulo

Maleta
Sergei Dovlatov

itzul.: Amaia Apalauza Ollo
Saioa Ruiz Gonzalez

Sekula gehiago egingo ez dudan gauza ustez dibertigarri bat
David Foster Wallace

itzul.: Danele Sarriugarte
Iraitz Urkulo

Literatura oharrak
Walter Benjamin

itzul.: Askoren artean
Alex Gurrutxaga

Begira zenbat argi, maitea
Annie Ernaux

itzul.: Xabier Aranburu
Iker Zaldua

Azken sarrerak

2016 Maiatza

Haroldo Conti
Anaia baten heriotza

Padraig Mac Piarais
Hamar poema

2016 Apirila

Akram Aylisli
Bihotzak baditik horrelako gauzak

Pazkoko Altxamendua
Bi poema

Gabriel Celaya
Zazpi poema

Jose Revueltas
Inor gabeko hizkuntza

Annie Vivanti
Lau poema

Milan Kundera
Bi ipuin

2016 Martxoa

Virginia Woolf
Gela bat norberarena

Audre Lorde, Angel Gonzalez, Paul Celan
Munduko Poesia Kaierak

Blas de Oteroren
mendeurrena

Anna Akhmatova
Requiem

2016 Otsaila

Julian Barnes
Lurraren mailan

Bernard Dadie
Zortzi poema

2016 Urtarrila

Ashraf Fayadh
hamazazpi poema

Louise Michel
Komuna

2015 Abendua

Sergei Jesenin
zortzi poema

W. Somerset Maugham
Idazle baten oharrak

Gilka Machado
Hiru poema

2015 Azaroa

Roland Barthes
Frantziako Turra epopeia gisa

Pier Paolo Pasolini
Ile luzearen aurka

2015 Urria

Giorgio Scerbanenco
Luisa korapiloa

Edna St. Vincent Millay
Harpa ehulearen balada

Italo Calvino
Bi artikulu

Alex La Guma
Bi testu

Mario de Andrade
Bi poema

Susana Thenon
Bederatzi poema

2015 Iraila

Ingeborg Bachmann, Eugenio Montale, Jorge de Sena
Poesia Kaierak

Yehuda Amichai
Gerlan hildakoen eresia

Cesare Pavese
Poesia euskaraz

[Sarrera guztiak ikusi]