euskarari ekarriak

1.307 idazle / 3.480 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1802-02-26 / 1885-05-22

Victor Hugo


Hugo, Victor. Idazle frantsesa (Besançon, 1802 - Paris, 1885). Aita Napoleonen armadako jenerala zenez, hara-hona ibili behar izan zuen txikitatik (Korsika, Calabria, Euskal Herria, Madril). Bidaiak eta Parisko egonaldiak tartekatu zituen. Erromantiko askoren antzera, Napoleonen balentrien eraginpean eman zuen heziketa aroa. Ikasketak alde batera utzirik, literatura bideari ekin zion: "Chateaubriand izan nahi dut" zioen 15 urtetan. 1819an Tolosako (Okzitania) Lore Jokoetan lorturiko arrakastak gora egin zuen bere lehen poesia liburua argitaratzearekin: Odes et Ballades (1822, Odak eta baladak). Urte berean Adèle Foucher-ekin ezkondu zen eta ondoko urteak guztiz emankorrak gertatu zitzaizkion: Nouvelles odes (1823, Oda berriak), Ballades (1926, Baladak), Orientales (1929) poema liburuak; Han d'Islande (1823, Islandiako Han); Bug-Jargal (1826), Les derniers jours d'un condamné (1829, Kondenatu baten azken egunak) eleberriak; Cromwell (1827) lehen drama historiko erromantikoa, Marion de Lorme (1829) gobernuaren zentsurak galarazitako antzerkia. Arian-arian lehengo ideietatik urrundu eta liberalismo eta sozialismo utopikora jo zuen. Artegintzarako askatasuna aldarrikaturik, Hernani (1830) obran antzerki klasikoa alde batera utzi zuen eta haren estreinaldi iskanbilatsuaren ondorioz erromantikoak garaile izan ziren. Gero eta harrera hobea zuen antzerkigintza oparoaren aldia ireki zen: Le roi s'amuse (1832, Erregea jostatzen da); Lucrèce Borgia (1833); Marie Tudor (1833); Angelo (1835); Ruy Blas (1838). Garai beretsukoak dira bilduma liriko ezagunak: Les Feuilles d'automne (1831, Udazkeneko hostoak); Les Chants du crépuscule (1835, Ilunabarreko kantua); Les Voix intérieures (1837, Barne ahotsak); Les Rayons et les Ombres (1840, Errainuak eta itzalak). Halaber, Notre-Dame de Paris (1841) eleberri historikoarekin arrakasta handia izan zuen. 1843an Léopoldine alaba nagusia hil zitzaion. Urte berean, Les Burgraves drama historiak ez zuen harrera onik izan. Aldi baterako literaturatik aldendu eta politikan aritu zen. 1848an diputatu hautatu zuten eta ondoko urteetan demokrazia liberal eta humanistaren aldeko agertu zen. Urte haietako gertakari lazgarriek eragin handia izan zuten beragan eta gertakari haiek zirela eta Louis Napoleonen estatu kolpearen kontra jarri zen ausarki; Napoléon-le-Petit (Napoleon Txikia) idatzi satirikoaren ondorioz erbestera jo behar izan zuen 1852an, lehenik Brussela, gero Jersey-ra eta azkenik Guernesey-n hartu zuen egoitza. Inperioa erori arte (1870) ez zen Parisa itzuli. 1859tik 1883ra hats handiko obra epikoari ekin zion: La Légende des siècles (Mendeetako elezaharra). Lirikari dagokionez, ongiaren eta gaizkiaren arteko borroka islatzen duen Chansons des rues et des bois (1859-1866, Kale eta basoetako kantak) obrak gailurra jo zuen. Gizonen epopeia eleberriaren moldetan ezarri zuen: Les Misérables (1862), Les Travailleurs de la mer (186, Itsasoko langileak), Quatre-vingt-treize (1874, Larogeita hamairu). Diputatu hautatu zuten, berriro, 1871an eta Komuna onartu ez bazuen ere, haren aldekoak babestu zituen zapalkuntzaren garaian, eta, ondorioz, haientzako amnistia eskatu ere bai. L'Année terrible (1872, Urte izugarria) poema liburua gertakari lazgarri haien oroigarria da. 1878tik ezindurik bizi izan zen, baina erbestean zegoela hainbeste idatzia zuen, ezen hil artean obra berriak argitaratzen jarraitu zuen. 1885ean hil zen eta Errepublikak ohorezko hiletak eskaini zizkion. Hil ondoren, Hugo-ren obra anitz agertu dira, horien artean egunkariak eta oroitzapen liburuak. n Hugo-ren obra erraldoian jenero guztiak sartzen dira, hizkuntza maisuaren trebeziaz darabil eta poesiarako etorria irudimen handiz jazten du. Erretorika konplexuaz baliatuta, Hugo-ren irudiek jite fantastikoa ematen diote errealitateari. Bestalde, jeinuari dagokion eginbehar moralaz sinetsirik dago, eta Ederrera zein Egiara iristeko gidaritzat hartzen du bere burua, urrikia eta onginahia erakusten du jende xumearenganako eta begirunea naturarekiko. n Pasaian bizi izan zen, eta euskaraz poliki moldatzera iritsi zen. Euskal herriaz gauza interesgarri asko kontatu zituen Pirinioak bere lanean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Kondenatu baten azken eguna

itzul.: Juan Mari Agirreurreta

Elkar, 2010

Claude Gueux

itzul.: Zorion Zamakola

Ataramiñe, 2007

Idi orgaren karranka

itzul.: Koldo Izagirre

Elkar, 2002

Parisko Andre Maria

itzul.: Iñaki Azkune

Erein, 1997

Bug-Jargal

itzul.: Patxi Apalategi

Literatur Gazeta-3, 1985

Umea

itzul.: Mikel Zarate

Karmel, 1959

Kristo Gurutzatua

Karmel, 1951

Tximeleta ariñari lora apalak dirautso

itzul.: Udalaizpe

Euzkadi - 6511, 1933

Ortzargia

itzul.: Bingen Aizkibel

Euzkadi - 6510, 1933

Agure zarra ta sartzen doan eguzkia

itzul.: Udalaizpe

Euzkadi - 6510, 1933

Extase

itzul.: Lauaxeta

Euzkadi, 1927-iraila

KRITIKAK

Kondenatu baten azken eguna – Iker Zaldua, Gara (2010-12-10)

Kondenatu baten azken eguna – Mikel Garmendia, eizie.org (2010-11-29)

Kondenatu baten azken eguna – Bixente Serrano Izko, Berria (2010-11-28)

Idi orgaren karranka – Javier Rojo, El Correo (2003-10-01)

Idi orgaren karranka – Mikel Asurmendi, Irunero (2003-02-01)

Idi orgaren karranka – Felipe Juaristi, El Diario Vasco (2003-01-26)

Idi orgaren karranka – Fito Rodriguez, Gara (2002-11-09)

Idi orgaren karranka – Amagoia Iban, Euskaldunon Egunkaria (2002-10-19)

Parisko Andre Maria – Javier Rojo, El Correo (1997-05-22)

Parisko Andre Maria – Xabier Aldai, Euskaldunon Egunkaria (1997-04-26)

Parisko Andre Maria – Mikel Elorza, Argia (1997-04-20)

Hitzorduak

Martxoak 14: Sumisioa Zumaian

Martxoak 14: Adiskide paregabea Donostian

Martxoak 15: Harrotasuna eta aurrejuzguak Leioan

Martxoak 16: Adiskide paregabea Zarautzen

Azken kritikak

Azken patriarka
Najat el Hachmi

itzul.: Jexux Mari Zalakain
Amaia Alvarez Uria

Abizen berriaren historia / Ihesi doana eta gelditzen dena
Elena Ferrante

itzul.: Fernando Rey / Miren Iriarte
Alex Gurrutxaga

Azken patriarka
Najat el Hachmi

itzul.: Jexux Mari Zalakain
Alaitz Andreu Eizagirre

Poesia
Patti Smith

itzul.: Jose Mari Segurola
Jose Luis Padron

Isil-mandataria
Jean Echenoz

itzul.: Gerardo Markuleta
Javier Rojo

Sumisioa
Michel Houellebecq

itzul.: Gerardo Markuleta
Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Nijole Miliauskaite

itzul.: Leire Bilbao
Igor Estankona

Poesia kaiera
Miroslav Holub

itzul.: Karlos Cid Abasolo
Igor Estankona

Finzi-Continitarren lorategia
Giorgio Bassani

itzul.: Koldo Biguri
Alex Gurrutxaga

Zero K
Don DeLillo

itzul.: Aritz Gorrotxategi
Ibon Egaña

Azken sarrerak

2017 Otsaila

nila northSun
Lau poema

Horacio Quiroga
Yaguaí

Ciro Alegria
Almadia bakartia

Violeta Parra
Sei kantu

Ugo Betti
Ahuntz-herriko bidegabea

2017 Urtarrila

Gabriela Mistral
Sei poema

Robert Antelme
Gizakiaren espeziea

John Berger
Hamar poema eta ipuin bat

2016 Abendua

Juan Ramon Jimenez
Barne-gaiazko animalia

Santu Casanova
Negua Korsikan

Leopold Sedar Senghor
Bi artikulu

Giovanni Boccaccio
Dekamerone tipi bat

Natsume Soseki
Gizakia

2016 Azaroa

Marcos Ana
Sei poema

Jack London
Bizi nahi

Cecilia Meireles
Hamar poema

Lau poeta galiziar
Poemak itsasotik

2016 Urria

Suheir Hammad
Bi poema eta promesa bat

Miroslav Holub
Munduko Poesia Kaiera

Stephane Mallarme
Munduko Poesia Kaiera

Nijole Miliauskaite
Munduko Poesia Kaiera

Mongo Beti
Negrotasunaren hiztegia

Alain Fournier
Emakume pozoitua

2016 Iraila

T.S. Eliot
Bost poema

Antenor Firmin
Giza arrazen berdintasunaz

2016 Abuztua

Marina Tsvetaieva
Bukaeraren poema

Youenn Gwernig
New Yorkeko hamar poema

Lezama Lima
Paradiso (pasarte bat)

2016 Uztaila

Mikhail Lermontov
Poemak

Ludmila Petruxevskaia
Katuek bai zorte ona

Henri Calet
Danbor hotsik gabeko abertzaletasuna

2016 Ekaina

Paco Urondo
Zortzi poema

Vercors
Itsasoaren isiltasuna

[Sarrera guztiak ikusi]