euskarari ekarriak

1.230 idazle / 3.342 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1809-01-19 / 1849-10-07

Edgar Allan Poe


Poe, Edgar Allan. Estatu Batuetako idazlea (Boston, 1809 - Baltimore, 1849). Gurasoak antzezleak zituen. Bi urterekin umezurtz geratu zen eta John Allanek, Richmondeko tabako merkatari aberats batek semetzat hartu zuen. 1815etik 1820ra Ingalaterran bizi izan zen. Estatu Batuetara itzulirik Virginiako unibertsitatean egin zituen ikasketak, baina 1826an aitaordearekin izandako liskarren ondoren ikasketak utzi eta West Pointeko ikastetxe militarrean sartu zen; 1830ean bota zuten handik diziplinarik ez omen zuelako. 1835ean hamalau urte zituen bere lehengusina Virginiarekin ezkondu zen. 1835tik 1837ra literatura kritika egin zuen Southern Literary Messenger aldizkarian. 1847an emaztearen heriotzak krisialdi latza sortu zion. Miseriak, egonezinak, maite zuen emakumearen heriotzak, jokoak, alkoholak eta laudanoak eragin handia izan zuten haren bizitzan. Baltimoreko kale batean aurkitu zuten delirium tremens-ak jota eta handik egun batzuetara hil zen. Fantasiazko, beldurrezko eta umorezko ipuinaren maisu izan zen, eta polizia eta zientzia fikzio jeneroen aitzindari. Literatura kritika zorrotzak idatzi zituen. Estatu Batuetako kritikak gaitzetsi zuen, baina Europan berehala arrakasta handia izan zuen, Baudelairek eta Mallarmék haren lanak frantsera itzuli eta goraipatu zituztelako batipat. n Haren idazlan nagusiak. Ipuinak: Ligeia (1838), The Fall of the House of Usher (1839, Usher etxearen eroraldia), William Wilson (1840), Murders in the Rue Morgue (1841, Morgue kaleko hilketak), The Masque of the Red Death (1842, Herio gorriaren mozorroa), The Black Cat (1843, Katu beltza), The Gold Bug (1843, Urrezko kakalardoa), The Cask of Amontillado (1846, Jon Mirandek Amontillado upela izenez eta Oskilasok Upela amontilladuzkoa izenez euskaratua). Poeren bi ipuin bilduma daude euskaraz: Botila batean aurkitutako eskuizkribua eta beste ipuin batzuk, Koro Navarrok itzulia, eta Ligeia, izu ipuinak, Migel Anjel Unanuak itzulia. Olerkiak: The Raven (Belea), To Hellen (Hellenentzat), Ulalume, Anabel Lee, The Bells (Kanpaiak), Alone (Bakarrik). Eleberria: The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket (1837, Nantucketeko Arthur Gordon Pymen abenturak). Saiakerak: The Philosophy of Composition (1846, Olerki baten filosofia), Belea olerkia nola idatzi zuen azaltzen duena, Eureka (1848), The Poetic Principle (1850, Poesiaren hatsapenak).

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Bihotz Zelataria eta Katu Beltza

itzul.: Ana Arakistain

Desclee de Brouwer, 2001

Kontakizunak

itzul.: Koro Navarro

Ibaizabal, 2000

Literatura Unibertsala 88

Belea

itzul.: Harkaitz Cano

Literatura Unibertsala – Batxilergoa, 2000

EIZIE-Erein

Rue Morgueko hilketak

itzul.: Iñaki Mendiguren

Elkar, 1996

Branka 55

Gutun ebatsia

itzul.: Juan Mari Mendizabal

Erein, 1996

Milabidai 8

Misteriozko ipuinak 1/2

itzul.: Iñaki Mendiguren

Elkar, 1991

Irakurmendi 19-20

Urre-zomorroa

itzul.: Txiliku

Elkar, 1990

Branka 2

Botila batean aurkitutako eskuizkribua eta beste ipuin batzuk

itzul.: Koro Navarro

Txertoa, 1989

Larrun 23

Ulalume

itzul.: Migel Anjel Unanua

Hegats-1, 1989

Ligeia-izu ipuinak

itzul.: Migel Anjel Unanua

Elkar, 1987

Erdal Literatura 58

Ixiltasun

itzul.: Santi Urrutia

Ttu-Ttuá, 1984

1-2

Zainteri sonetoa

itzul.: Mikel Antza

Susa, 1982

4

Ioaleak

itzul.: Ion Beiztegi

Olerti, 1969

1-2

Karta ostua

itzul.: R. Bozas Urrutia

Egan, 1968

Upel bethe amontillado

itzul.: Oskillaso

Egan, 1963

Amontillado upela

itzul.: Jon Mirande

Egan, 1952

2

Ixiltze

itzul.: Jon Mirande

Euzko Gogoa, 1951

3-4

Bela

itzul.: Jon Mirande

Euzko Gogoa, 1950

9-10

KRITIKAK

Kontakizunak – Ander Irizar, eizie.org (2012-05-29)

Kontakizunak – Kirmen Uribe, The Balde (2002-02-01)

Kontakizunak – Javier Rojo, El Correo (2001-07-11)

Kontakizunak – Karlos del Olmo, Euskaldunon Egunkaria (2001-07-07)

Kontakizunak – Felipe Juaristi, El Diario Vasco (2001-05-05)

Gutun ebatsia – Javier Rojo, El Correo (1997-09-18)

Rue Morgueko hilketak – Jon Eugi, Euskaldunon Egunkaria (1997-02-22)

Ligeia. Izu ipuinak – Xabier Mendiguren, Argia (1987-12-27)

Besterenetik

Testuaren ifrentzua
Sayak Valencia

itzul.: Danele Sarriugarte
uberan.org

Karitatearen ahizpak
Leonard Cohen

itzul.: Juan Luis Zabala
31eskutik.com

Erupzioak
Jonas Porbjarnarson

itzul.: Antonio Casado da Rocha
argia.eus

Hitzorduak

Apirilak 21: Colloni auzia, Ferdinand von Schirach

Apirilak 21: Pasio hutsa Lasarten

Apirilak 22: Hori da umorea, maisu Iurretan

Apirilak 24: Uraren forma Iruñean

Apirilak 25: Muskuiluak afaltzeko Ondarroan

Azken kritikak

Errusiar diskoteka
Wladimir Kaminer

itzul.: Mari Jose Kerejeta
Iraitz Urkulo

Tristezia, zer berri
Françoise Sagan

itzul.: Gerardo Markuleta
Aritz Galarraga

Ilunpeen bihotzean
Joseph Conrad

itzul.: Iñaki Ibañez
Iker Zaldua

Adiskide paregabea
Elena Ferrante

itzul.: Fernando Rey
Alex Gurrutxaga

Poesia kaiera
Anne Sexton

itzul.: Harkaitz Cano
Igor Estankona

Kometaren eraginpean
Jon Bilbao

itzul.: Jon Alonso
Iraitz Urkulo

Poesia kaiera
Carlos Drummond de Andrade

itzul.: Koldo Izagirre
Hasier Rekondo

Gotz eta Meyer
David Albahari

itzul.: Koro Navarro
Iban Zaldua

Mikel Strogoff
Jules Verne

itzul.: Karlos Zabala
Javier Rojo

Soldaduaren itzulera
Rebecca West

itzul.: Maialen Berasategi
Iraitz Urkulo

Azken sarrerak

2015 Apirila

Valle-Inclan
Jainkoaren Hitzak

2015 Martxoa

Anne Sexton, Sophia De Mello eta Gabriel Ferrater

2015 Otsaila

G.K. Chesterton
Oinkada misteriotsuak

Huy Can
Zenbait poema

Boris Pasternak
Bi poema

Assia Djebar
Bost poema

Sechu Sende
Sorgin ehiztaria

2014 Abendua

Joan Vinyoli
Hamar poema

Mark Strand
Aitaren eresia

Michel Houellebecq
Mapa eta lurraldea

Alaide Foppa
Hamabi poema

2014 Azaroa

Rodolfo Walsh
Emakume hori

Tomas Meabe
14 alegia

Georg Trakl
Poesia Kaiera

2014 Urria

Dickinson, Drummond de Andrade eta Hernandez

2014 Iraila

Nicanor Parra
Hamar poema

Wilfred Owen
Gerlako poemak

2014 Abuztua

Julio Cortazar
Kronopioen eta famen istorioak

J. Sheridan Le Fanu
Maizter misteriotsua

2014 Uztaila

Jean Jaures
Odol hotza behar

Mervyn Wall
Haiek ere
zerbitzua ematen dute

[Sarrera guztiak ikusi]