euskarari ekarriak

1.363 idazle / 3.569 idazlan

  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z  

Azken kritikak

1596-03-31 / 1650-02-11

Rene Descartes


Descartes, René. Filosofo eta matematikari frantsesa (La Haye, Touraine, 1596 - Estokolmo, 1650). Jesuitetan ikasi (La Flèche, 1606-1614) eta batxilergoa eta Zuzenbide agiria lortu ondoren (1606), Holandan ibili zen soldadu, Orange-ko printzearen agindupean. Bavariako dukearen soldadu gisa Europa osoan ibili ondoren, Parisa joan (1625-1628) eta Regulae ad directionem ingenii (Izpiritua gidatzeko arauak) obra idatzi zuen bertan (1628). Holandara jo zuen gero (1629), eta hantxe egin zituen hogei urte. Galileoren kondenaren ondoren (1633) ez zen bere Traité du monde (Munduari buruzko tratatua) argitara ematen ausartu. Alabaina, 1637. urtean azaldu ziren Discours de la méthode (Metodoaren diskurtsoa) eta obra hori osatzen zuten hiru saiaerak, (Dioptrique, Météores eta Géométrie). Hauen ondotik azaldu ziren Méditations métaphysiques (Metafisika gogoetak, 1641), Principes de philosophie (Filosofiaren oinarriak, 1644) eta Passions de l'âme (Arimaren grinak, 1649). 1649. urtearen amaieran Suediara joan zen, bertako Kristina erreginak deituta. Hurrengo urtean hil zen Descartes alborengoak jota (1650). n Aurreko eskolastikarekikoak etenez, Descartes-ek giza arrazoia baizik ez zuen onartzen zientzian. Silogismo eskolastikoak erabat kritikatuz, oinarri matematikoa zuen metodoa proposatu zuen. Matematikaren erabilpenak geometria analitikoaren sorrera ekarri zuen eta aljebra aplikatu zion antzinakoen geometriari. Matematikaren bitartez zehaztu ahal izan zuen errefrakzio legea optikaren alorrean. Lege hau bera aplikatu zuen, ez akatsik gabe, beste alor batzuetan (biologian, medikuntzan, psikofisiologian —makina-animaliaren teoria—) eta geometria mekanismo baten oinarriak zehaztu zituen. Era berean, jakintzen garapenak filosofia molde berri baten oinarri sendoa behar zuen Descartesen ustez. Zalantza metodikoak (era guztietako aurretikako iritzien aurrean jarrera kritikoa) «Je pense donc je suis» («Pentsatzen dut, beraz banaiz») hartara eraman zuen, bere sistemako lehen egia gisa. Descartes-en arabera, egia hartatik datoz, berezko ideien teoriari jarraiki, gainerako egiak: arimaren eta gorputzaren arteko bereiztasuna, Jainkoaren izatea. Descartes, beraz, idealismo modernoaren sortzailea izan zen, sujetuan oinarrituriko filosofia urratu zuen eta, era berean, materialismo mekanizista geometrikoari bidea eman zion filosofiaren alorrean. Teoriaren zorroztasuna eta praktikaren arrazionaltasuna dira pentsamendu horren batasunaren oinarriak. Descartes-en iritziz, filosofia bera zuhurtasunaren ikerketa eta On Gorenaren bilaketa da. Giza grinak menderatu eta zuzendu behar zirela zioen modu berean, izadiaren jabe eta maisu bihurtu zuen gizona, zientziari eta teknikari behar zuten garrantzia eman zielako. Descartes-en filosofiak (kartesianismoa) berebiziko eragina izan zuen Europan XVII. mendean.

[Idazleari buruzko informazio gehiago]

Metodoari buruzko diskurtsoa/Meditazio Metafisikoak

Klasikoak, 1997

Pentsamenduaren Klasikoak

Ikasbideari buruzko hitzaldia

itzul.: Bingen Ametzaga

Egan, 1963

Hitzorduak

Apirilak 26: On Casmurro Lizarran

Apirilak 27: Filiala Iruņean

Azken kritikak

Poesia kaiera
Alfonsina Storni

itzul.: Uxue Alberdi
Alex Uriarte

Filiala
Sergei Dovlatov

itzul.: Amaia Apalauza, Aroa Uharte
Joannes Jauregi

Tiroa kontzertuaren erdian
Belen Gopegui

itzul.: Ainhoa Caballero
Aritz Galarraga

Poesia kaiera
Chuya Nakahara

itzul.: Hiromi Yoshida
Igor Estankona

Gizakia zentzu bila
Viktor E. Frankl

itzul.: Lontxo Oihartzabal / Miren Arratibel
Javier Rojo

Caliban eta sorgina
Silvia Federici

itzul.: Edurne Lazkano / Aitor Arruti
Amaia Alvarez Uria

Hotsa eta ardaila
William Faulkner

itzul.: Asun Garikano
Joannes Jauregi

Soldataren patriarkatua
Silvia Federici

itzul.: Amaia Astobiza
Aiora Sampedro

Poesia kaiera
Seamus Heaney

itzul.: Xabi Borda
Igor Estankona

Hadji-Murat
Lev Tolstoi

itzul.: Josu Zabaleta
Joannes Jauregi

Azken sarrerak

2018 Apirila

Al Berto
Poesia kaiera

Ezra Pound
Poesia kaiera

Manuel de Pedrolo
Bi idazlan

2018 Martxoa

Figuera, Celaya, Basaldua
Erdarazko poetak

Hugo Claus
Bi poema

NoViolet Bulawayo
Jo dugu Budapest

M. Valerio Martzial
Epigramak

2018 Otsaila

Valentin Paz-Andrade
Uma-oncitic negarra

Idea Vilariņo
Poemak

Alejandra Pizarnik
Hamabost poema

Muriel Spark
Atzean utzia naizen neska

2018 Urtarrila

Boris Vian
Desertorea

Elisa Mujica
Zirkulua

Hainbat egile
Hamahiru ate

Dr. Atl
Beila

2017 Abendua

Fatima Mernissi
38 talla da harem-a

Qissat. Palestinako emakumeen ipuinak

2017 Azaroa

Shuntaro Tanikawa
Zazpi poema

Hoda Ablan
Zazpi poema

2017 Urria

Lluis Llach
Sei kantu

Jose Rizal
Nire azken adioa

Seamus Heaney
Poema antologia

Rosalia de Castro
Poema antologia

Chuya Nakahara
Poema antologia

Inge Müller
16 poema

2017 Iraila

Carson McCullers
Jockeya

Alfonso R. Castelao
Nos / Gu

Jean Genet
Lau orduz Xatilan

Walt Whitman
Belar hostoak (zazpi kantu)

2017 Abuztua

Charles Baudelaire
Zortzi poema

W.B. Yeats
Hamar poema

Langston Hughes
Zazpi poema

[Sarrera guztiak ikusi]